II SA/Ke 744/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Dziubińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz radcy prawnego J. W. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych opłaty skarbowej - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2008 r. w sprawie sygn. akt II SA/Ke 80/08 uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] odmawiającą przyznania A. S. świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W uzasadnieniu tego wyroku sąd wskazał m.in. że ocena przyczyn wznowienia postępowania przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna. Przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ jest władny jedynie zbadać czy wniosek o wznowienie oparty jest na ustawowej przesłance wznowienia wymienionej w art.145 § 1kpa oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów określonych w art.148 kpa. Rozpatrując sprawę ponownie decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie przyznania A. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. A. S. wnioskiem z dnia [...] uzupełnionym pismami z dnia [...] wystąpiła o wznowienie postępowania zakończonego w/w decyzją ostateczną z dnia[...]. We wniosku o wznowienie powołała się na treść należącego do jej matki dokumentu - Arbeitsbuch oraz na okoliczność eksplozji w mieście Offenburg w dniu 4 maja 1945 r. bomb pozostawionych w koszarach przez wojska niemieckie. Ponadto wskazała na represje poniesione w fazie prenatalnej swojego życia. Organ powołując się na treść art. 148 kpa § 1 kpa stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż o dowodzie w postaci Arbeitsbuch-a mającym stanowić podstawę do wznowienia postępowania wnioskodawczyni dowiedziała się (przyjmując jedynie datę sporządzenia tłumaczenia przysięgłego) najpóźniej w dniu 16 września 1996 r.. Natomiast o eksplozji w mieście Offenburg strona dowiedziała się najpóźniej w dniu 23 maja 2003 r. podczas pobytu w tej miejscowości. Wniosek o wznowienie postępowania został nadany w urzędzie pocztowym w dniu 28 czerwca 2007r. Zatem A. S. podanie o wznowienie postępowania w oparciu o art.145 §1 pkt.5 kpa wniosła z uchybieniem ustawowego miesięcznego terminu o jakim mowa w art.148 § 1 kpa. Powołując się na wyrok NSA z dnia 19.10.207r. w sprawie II OSK 1409/06 organ wskazał, że nowe okoliczności i dowody nieznane organowi w dacie wydania decyzji polegają na tym, że muszą się ujawnić. Nie stanowią takich dowodów zdarzenia, które strona znała i mogła powołać oraz nie chodzi tu o intelektualną sferę/ strona sobie przypomniała o pewnych zdarzeniach/ ale o materialne ujawnienie dowodów czy okoliczności których strona powołać nie mogła, ponieważ nimi nie dysponowała. W tym kontekście organ podkreślił, ze A. S. na okoliczność w postaci doznania represji już w fazie prenatalnej swego życia mogła powołać się w toku postępowania administracyjnego o przyznanie świadczenia, bo były to okoliczności jej znane. Odnosząc się do uwag strony w zakresie orzecznictwa sądowego na gruncie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym organ wskazał, iż nie stanowią one podstawy wznowienia postępowania. Wykładnia przepisu prawa materialnego, dokonana przez Sąd, nie jest bowiem ani nową okolicznością faktyczną ani nowym dowodem uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, A. S. domagała się jej uchylenia zarzucając, że zaskarżona decyzja narusza przepis art.7kpa, art.80 kpa a także zbyt dowolnie zinterpretowano treść przepisu art. 145 § 1 pkt.5 kpa. Ponadto zaskarżona decyzja narusza przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wytyczne WSA w Kielcach zawarte w wyroku z dnia 2 kwietnia 2008 r. w sprawie II SA/Ke 80/08. Skarżąca podniosła w uzasadnieniu skargi, że organ dokonał merytorycznej oceny przesłanek wznowieniowych nie wydając postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego. Organ co prawda dysponował kopią dokumentu - Arbeitbuch-a, ale pominął istotny w nim zapis na str. 12 i 13, z którego wynika że do 14 czerwca 1945r. była z matką w gospodarstwie u "bauera" jako siła robocza. Zdaniem skarżącej bez znaczenia dla obliczenia miesięcznego terminu o jakim mowa w art.148 § 1 kpa jest data przetłumaczenia tego dokumentu czy też data dowiedzenia się o wybuchu bomb w dniu 23 maja 2003 r. Zdaniem skarżącej za datę ustania przymusu deportacyjnego powinno się uznawać datę zakończenia drugiej wojny światowej tj.8.05.1945r. a nie wcześniejszą datę wyzwolenia obozu, w którym nawet nie przebywała, co oznacza, że co najmniej przez 6 miesięcy była na deportacji. Podniosła że ustawodawca nie określił w ustawie z dnia 31.05 1996r. o świadczeniach przysługującym osobom deportowanym /.../ daty zakończenia hitlerowskiej deportacji. Z ostrożności wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania jeśliby się okazało, że temu terminowi uchybiła. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa dotyczy decyzji odmawiającej wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...], którą organ orzekł o odmowie przyznania A. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej zwaną ustawą o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej). a nie samej decyzji z dnia [...]. Dlatego też zarzuty skarżącej dotyczące właśnie tej decyzji w zakresie ustalenia okresu represji nie mogły być w niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu. Przechodząc do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji odmawiającej wznowienia postępowania, w ocenie Sądu jest ona zgodna z prawem. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji, wyrażona w art. 16 § 1 zd. 2 kpa, zgodnie z którym uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Decyzja z dnia [...] którą Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie została przez A. S. zaskarżona do sądu administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy przyczyną odmowy tego świadczenia była okoliczność, iż okres represji trwał mniej niż 6 miesięcy tj. od urodzenia skarżącej w dniu 31.10.1944r do 15.04.1945r.tj do daty wyzwolenia rejonu przebywania strony na deportacji w okolicy miejscowości Offenburg przez wojska koalicji antyhitlerowskiej. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt.2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej - represją (...) jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W niniejszej sprawie skarżąca w piśmie opatrzonym datą [...] domagała się ponownie przyznania świadczenia w trybie w/w ustawy dołączając kserokopię karty książeczki pracy jej matki - Arbeitsbuch na okoliczność, że praca przymusowa jej matki trwała do 14 czerwca 1945r., w związku z czym spełnione zostały przesłanki do przyznania jej świadczenia pieniężnego. W toku korespondencji z organem wyjaśniła, że jej wniosek należy traktować jako podanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] w oparciu o art.145 § 1 pkt.5 kpa./ pismo z dnia 1.10.07r. k. 81 akt adm/. Dodatkowo jako nową okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania podała, że w dniu 4 maja 1945r. w pobliżu obozu pracy przymusowej w Offenburgu w koszarach wojskowych wybuchły bomby pozostawione przez niemieckie wojsko zabijając 114 osób. O tym wydarzeniu pisała prasa niemiecka w dniach od 19-23 maja 2003r. Zdaniem skarżącej ten fakt świadczy o tym, iż działania wojenne trwały jeszcze dniu 4 maja 1945r. Dodatkowo podniosła, że jej okres represji rozpoczął się już życiu płodowym, ponieważ jej matka została aresztowana, gdy była w drugim miesiącu ciąży. Odnosząc powyższy stan faktyczny do obowiązujących przepisów wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności wznowienia postępowania jest wystąpienie jednej z okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 - 8 kpa lub art. 145a kpa oraz zachowanie terminów, o których mowa w art. 148 kpa. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Z kolei w myśl art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wbrew twierdzeniom skargi, organ rozpoznając ponownie wniosek skarżącej o wznowienie postępowania, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 80/08, poczynił w pierwszej kolejności ustalenia, czy wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony w terminie o jakim mowa w art. 148 §1 kpa tj. w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Organ uznał, że wniosek ten jest spóźniony i takie ustalenie w ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy jest prawidłowe. Trafnie bowiem organ stwierdził, że dowód w postaci książeczki pracy matki skarżącej - Arbeitsbuch był znany skarżącej najpóźniej w dniu 16 września 1996 r., kiedy to dokonano jego tłumaczenia na język polski. Gdyby nawet przyjąć, że skarżąca o dokumencie tym dowiedziała się później, to w takiej sytuacji należałoby przyjąć datę złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w trybie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej tj.17.01.2005r., do którego tłumaczenie tego dokumentu dołączyła / k.10 akt adm./. Odnośnie okoliczności w postaci eksplozji bomb w mieście Offenburg, to wiadomość o tym zdarzeniu skarżąca powzięła najpóźniej w dniu 23 maja 2003 r. w czasie pobytu w tej miejscowości, na uroczystości poświęconej ofiarom tego wybuchu. Słusznie także organ uznał, że podnoszona przez stronę okoliczność w postaci represji w fazie prenatalnej była znana skarżącej i mogła się na nią powoływać. Z powyższego wynika, że złożenie wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło z uchybieniem terminu o jakim mowa w art.148 § 1 kpa i w tej sytuacji obowiązkiem organu było wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania na podst. art. 149 § 3 kpa. Wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, pomimo uchybienia terminu do złożenia podania o wznowienie, stanowiłoby rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę ogólną trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Wbrew twierdzeniom skarżącej organ w prowadzonym postępowaniu nie dokonał oceny merytorycznej przesłanek wznowienia, co wynika w sposób oczywisty z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Można tylko na marginesie dodać, że w trwającym od stycznia 2005r. do 15 maja 2007r. postępowaniu o przyznanie świadczenia w trybie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich podnoszone przez skarżącą dowody i okoliczności w postaci książeczki pracy przymusowej matki oraz eksplozji bomb w dniu 4 maja 1945 r. były organowi znane, ponieważ skarżąca się na nie powoływała. Co do zawartego w skardze wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania stwierdzić należy, że Sąd nie jest właściwy do jego rozpoznania. W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. nr 153 poz. 1270). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 cytowanej ustawy oraz § 2 ust. 2 i 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego /Dz. U. nr 163 poz.1349 ze zm./.