II SA/Ke 748/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej oddala skargę. 1. Orzeczenie organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. [...] Komendant Wojewódzki Policji w K. (ŚKWP) orzeczeniem z dnia 17 czerwca 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w S. (KPP) z dnia 19 maja 2014 r. nr [...] o uniewinnieniu w zakresie zarzutu nr II, a w zakresie zarzutu nr I o stwierdzeniu winy asp. szt. J. S. - Komendanta Komisariatu Policji w S. (KKP), obwinionemu o to że: I. w czasie od daty bliżej nieokreślonej do dnia 10 stycznia 2014 r., pełniąc funkcję KKP, jako przełożony, swoim postępowaniem nie zapewnił podległym policjantom właściwej atmosfery pracy i dobrych stosunków międzyludzkich, czym dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U z 2011 r. nr 287 poz. 1687 ze zm.) dalej "ustawa o Policji", w związku z § 17 Zasad Etyki Zawodowej Policjanta stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji (KGP) z 31 grudnia 2003 r. (Dz. Urz. KGP z 2004 r. nr 1) dalej "Zasady." II. w dniach 20 - 21 maja 2013 r. nie umożliwił asp. G. Z., specjaliście Zespołu Kryminalnego Komisariatu Policji w S. pełniącemu funkcję Wiceprzewodniczącego Zarządu Terenowego NSZZ Policjantów w S. wzięcia udziału w posiedzeniu NSZZ Policjantów województwa świętokrzyskiego odbywającemu się w B., poprzez zmianę grafiku i zaplanowanie mu w tym czasie służby, czym dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej określonej w art. 132 ust. 3 pkt. 1 ustawy o Policji w zw. z art. 25 ust 2 Ustawy o związkach zawodowych. 1.2. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Analizując treść § 17 Zasad, organ stwierdził, że obowiązek dbania przez przełożonego o atmosferę pracy jest tożsamy z tworzeniem przyjaznego klimatu pracy i kształtowanie jej w sposób właściwy. 1.3. W toku postępowania m.in. przesłuchano w charakterze świadków 15 policjantów KP w S. oraz byłych funkcjonariuszy tej jednostki. Spośród 15 przesłuchanych osób, 13 z nich potwierdziło, że atmosfera pracy w komisariacie nie była właściwa. Głównym źródłem warunkującym ich opinie było zachowanie wobec policjantów i osób spoza Policji kierownika jednostki J. S. Jako przykład negatywnych zachowań przełożonego wskazali niewłaściwy stosunek do podwładnych kobiet z elementami dyskryminacyjnymi poprzez wypowiadanie m.in. niestosownych komentarzy pod ich adresem, zmuszanie podwładnych do mówienia nieprawdy, nieprawidłowy system ustalania norm czasu służby i rozliczania godzin nadliczbowych. Świadkowie wskazali m.in. na problemy dotyczące planowania grafików służb przez obwinionego, gdzie do ostatniej chwili policjant nie wiedział jak będzie wyglądała jego służba w tym okresie. Policjanci potwierdzili również wielokrotne kreślenie pism procesowych przez przełożonego bez wskazania powodu nieprawidłowego ich sporządzenia. Organ podniósł, że redagowanie ww. pism jest obowiązkiem policjantów, ale i przełożonego. Kilkakrotne kreślenie ich treści bez podania wskazówek i propozycji zmian ma negatywny wpływ na terminowość prowadzonych spraw i powoduje niepotrzebne napięcia w relacjach przełożony - podwładny. Atmosferę w pracy kształtują również czytelne zasady planowania policjantom służb. Jak wynika z zeznań świadków oraz grafików służb policjantów KP S. za 2013 r., policjanci pełnili służbę wbrew przepisom rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2001 r. w sprawie rozkładu czasu służby policjantów. Organ wskazał przy tym na konkretne przykłady tych nieprawidłowości. 1.4. Świętokrzyski Komendant Wojewódzki Policji w K. zauważył, że Komisariat Policji w S. liczy 21 etatów. Spośród 15 przesłuchanych osób, które aktualnie pełnią lub pełnili służbę (pracę) w tej jednostce 13 potwierdziło zasadność stawianego komendantowi zarzutu I. Jedynie M. M. nie potwierdził zarzutów w całości, natomiast E. W. zeznała, że inni policjanci wskazywali na okoliczność wprowadzania w błąd interesantów co do obecności komendanta w jednostce. Treść zeznań świadków jest spójna, logiczna i świadczy o ich wiarygodności. Rzecznik dyscyplinarny zadawał również pytania, na które odpowiedzi były korzystne dla obwinionego. Organ wskazał, że brak czasookresu wskazanych przez świadków faktów nie stanowi naruszenie art. 135 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy o Policji. Wielowątkowość postępowania, ilość przesłuchanych osób, wskazanych faktów, które stanowiły obraz kształtowania przez obwinionego atmosfery pracy i służby pomimo braku skonkretyzowania dat, z uwagi na znaczny upływ czasu i wielość zdarzeń, spowodował wskazanie jedynie przykładów zachowań obwinionego w zakresie objętym zarzutem. 1.5. Podkreślono dodatkowo, że M. M., M. P., A. D. zeznali, że te nieprawidłowe relacje przełożony-podwładny miały bezpośredni wpływ na ich stan zdrowia, który podczas pracy pod kierownictwem komendanta znacznie się pogorszył. Osoby te zmuszone były do korzystania z pomocy psychologa i lekarza psychiatry. 1.6. Organ wskazał, że J. S. jako przełożony zobowiązany był do reagowania na stwierdzone nieprawidłowości, niemniej jednak swoje spostrzeżenia i uwagi powinien przekazywać w sposób niepowodujący żadnych emocjonalnych reakcji ze strony policjantek i pracownicy cywilnej. Od przełożonego, należy wymagać dużej wstrzemięźliwości w okazywaniu swoich negatywnych emocji, a także wrażliwości i poszanowania godności innej osoby. 1.7. Odnosząc się do zarzutu w zakresie naruszenia prawa do obrony obwinionego poprzez odmowę uczestnictwa w przesłuchaniach organ wskazał, że tryb postępowania dyscyplinarnego uregulowany w Rozdziale X ustawy o Policji nie daje obwinionemu takiego prawa. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu dyscyplinarnym wyrażona w art. 135f została w niniejszej sprawie spełniona. Odnosząc się z kolei do argumentacji obwinionego dotyczącej awansów policjantek i policjantów jednostki w czasie pełnienia przez niego funkcji Komendanta Komisariatu, czy czasowego podwyższania dodatków służbowych, przyznawania nagród dla policjantów organ wskazał, że są to oczywiste fakty, niekwestionowane przez świadków. Zarzuty sformułowane wobec obwinionego nie dotyczą braku awansów, lecz jakości atmosfery pracy w kierowanej jednostce organizacyjnej. Ponadto, wbrew zarzutom, obwiniony zapoznany został z zeznaniami A. D. i S. D., o czym świadczy osobisty podpis złożony przez obwinionego w dniu 7 maja 2014 r. w protokole zapoznania obwinionego z aktami postępowania. 1.8. Organ wyjaśnił, że upływ dwumiesięcznego terminu z art. 135h ustawy o Policji jest naruszeniem, ale wobec jego instruktażowego charakteru, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy oraz nie wynika z bezczynności rzecznika. 1.9. [...] Komendant Wojewódzki Policji w K. stwierdził, że zachowanie obwinionego, wskazuje na niewłaściwe tworzenie warunków wykonywania zadań oraz brak dbałości o atmosferę pracy i dobre stosunki międzyludzkie, co wyczerpuje przesłankę "nieprzestrzegania zasad etyki zawodowej", stanowiąc przewinienie dyscyplinarne z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w związku z § 17 Zasad. Przewinienie, którego dopuścił się obwiniony ma charakter umyślny. Jako funkcjonariusz z ponad trzydziestoletnim stażem miał wystarczające doświadczenie zawodowe aby oceniać negatywne skutki swojego zachowania. Ocena naruszenia obowiązku służbowego, waga tego naruszenia, ustalenie jego zakresu, a także wymiar odpowiedniej kary stanowi kompetencje organów orzekających w sprawach dyscyplinarnych. Przy orzekaniu wobec obwinionego najłagodniejszej z kar przewidzianych w art. 134 ustawy o Policji uwzględniono dotychczasową ocenę jego służby. Kara jest współmierna do popełnionego przez obwinionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na powyższe orzeczenie [...] J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa, tj.: A. naruszenie przepisów proceduralnych z zakresu postępowania dyscyplinarnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: 1. art. 135l ust. 1 zdanie drugie, art. 135m ust. 1 zdanie pierwsze oraz art. 135n ust. 4 ustawy o Policji poprzez zaniechanie przez organ II instancji uzupełnienia materiału dowodowego, czy też powołania komisji do zbadania orzeczenia KPP z dnia 19 maja 2014r. i w konsekwencji wydanie zaskarżonego orzeczenia utrzymującego w mocy orzeczenie organu I instancji wyłącznie na podstawie materiałów przekazanych przez ten organ, w sytuacji w której postępowanie dyscyplinarne w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem szeregu przepisów i podstawowych zasad postępowania dyscyplinarnego, w tym: a. art. 135g ustawy o Policji poprzez przyjęcie za podstawę orzekania w niniejszej sprawie materiału dowodowego, który mógł uzasadniać wyłącznie niekorzystny dla obwinionego sposób rozstrzygnięcia, a z pominięciem środków dowodowych oraz okoliczności na korzyść obwinionego; b. naczelnych zasad postępowania dyscyplinarnego, tj. zasady kontradyktoryjności oraz zasady prawa do obrony (wyrażonej także w art. 42 ust. 2 Konstytucji), a także art. 135f ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji poprzez pozbawienie obwinionego możliwości udziału w czynnościach przeprowadzanych przez rzecznika dyscyplinarnego w tym w przesłuchiwaniu świadków oraz odniesienia się przez obwinionego za pomocą innych dowodów do twierdzeń świadków, w tym poprzez odmowę uwzględnienia wniosków dowodowych złożonych przez obwinionego; c. art. 135 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy o Policji poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego przeciwko obwinionemu oraz wymierzenie kary pomimo nieustalenia kiedy zdarzenia, które rzekomo potwierdzać mają niezapewnienie właściwej atmosfery w pracy przez obwinionego miały konkretnie miejsce, czy nie upłynął od ich rzekomego zaistnienia okres ponad roku, co nawet w przypadku uznania, że posiadały przebieg taki jak wskazują świadkowie nie mogły być podstawą do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, a tym bardziej do uznania obwinionego winnym i wymierzenia kary dyscyplinarnej; d. art. 135h ustawy o Policji poprzez zakończenie czynności dowodowych oraz wydanie orzeczenia dyscyplinarnego po upływie dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego; 2. art. 135n ust. 3 ustawy o Policji poprzez rozpatrzenie odwołania od orzeczenia KPP z dnia 19 maja 2014 r. po upływie 14 - dniowego terminu; B. przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 3. art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 17 Zasad poprzez nieuzasadnione przyjęcie zgodnie z orzeczeniem I instancji, że obwiniony popełnił przewinienie dyscyplinarne polegające na nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej; Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia I instancji w zaskarżonej części celem spowodowania uniewinnienia obwinionego od zarzutu nr I ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia I instancji w zaskarżonej części z uwagi, że zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący ponadto wniósł o dopuszczenie dowodów z: 1. opinii służbowej dotyczącej obwinionego z dnia 3 stycznia 2013 r. na okoliczność wzorowego wywiązywania się ze wszystkich obowiązków służbowych oraz przestrzegania zasad etyki obowiązujących policjanta, także w ocenie przełożonych; 2. zeszytów kontroli, nadzoru i odpraw KKP w S. nr [...], które zawierają wpisy sporządzane na bieżąco przez obwinionego jako KKP w S. dotyczące określonych sytuacji i zdarzeń w tym tych, które podawane są przez świadków jako mające dowodzić o zachowaniach obwinionego noszących rzekomo znamiona naruszenia § 17 Zasad na okoliczność, że postępowanie obwinionego w każdej sytuacji mieściło się w ramach posiadanych uprawnień przełożonego, było uzasadnione i absolutnie nie miało na celu jakiegokolwiek negatywnego oddziaływania na podległych pracowników, a było związane z egzekwowaniem należytego wywiązywania się z obowiązków służbowych przez podległych obwinionemu pracowników, za co obwiniony ponosił odpowiedzialność wobec wyższych przełożonych. Skarżący podniósł, że kserokopie tych zeszytów zostały złożone do akt sprawy przez obwinionego. Z treści postanowienia rzecznika dyscyplinarnego z dnia 7 maja 2014 r. nie wynika, że wniosek dowodowy obwinionego dotyczący złożonych w kserokopii zeszytów nie został uwzględniony. Mimo powyższego zeszyty te nie zostały załączone do akt sprawy, co obwiniony stwierdził dopiero w toku przeglądania akt poprzedzającego sporządzenie niniejszej skargi. 2.2. W zakresie zarzutu pominięcia środków dowodowych oraz okoliczności na korzyść obwinionego, skarżący wskazał nieprzesłuchanie świadków, którzy na etapie czynności wyjaśniających nie potwierdzili zarzutów postawionych obwinionemu i nie uwzględnienie treści zeznań wskazanych świadków. Spośród tych osób w toku postępowania dyscyplinarnego ponownie zostali przesłuchani tylko M. M. oraz M. P. Organy nie uwzględniły ponadto dowodu z dokumentów w postaci Grafików Służby Funkcjonariuszy KP S. w zakresie dotyczącym listopada oraz grudnia 2012 r., miesięcy od stycznia do grudnia 2013 r. oraz stycznia i lutego 2014 r., które znajdują się w aktach sprawy. Skarżący wskazał, że złożył też do akt sprawy Grafiki dotyczące lat od 2008-2013, co znajduje potwierdzenie w notatce urzędowej z dnia 30 kwietnia 2014 r., których w aktach brak. Wprawdzie rzecznik dyscyplinarny odmówił uwzględnienia wniosku dowodowego dotyczącego przedmiotowych Grafików, lecz w ocenie skarżącego materiał ten powinien pozostać w aktach sprawy dla zapewnienia możliwości weryfikacji poprawności działań rzecznika dyscyplinarnego oraz organu I instancji w toku postępowania odwoławczego. Nadmienił, że z danych zawartych w Grafikach za lata 2008-2011 i 2012 wynika, że we wskazanym okresie nie miały miejsca przypadki naruszenia, wymaganego przepisami prawa, okresu przerwy pomiędzy kolejnymi służbami. Już z załączonych jednak do akt sprawy Grafików wynika, że na tak znaczny okres czasu, tj. od listopada 2012 do lutego 2014 r. (16 miesięcy), przy blisko 30 zatrudnionych w KP w S. policjantów miały miejsce tylko cztery przypadki niezapewnienia wymaganej przepisami prawa przerwy pomiędzy służbami, które zostały wskazane w treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, przy czym w ocenie skarżącego spowodowane były sytuacjami wyjątkowymi. Zdaniem skarżącego treść Grafików przeczy też zarzutom celowego i złośliwego planowania podległym policjantom służby bez uwzględnienia ich planów - przykład małżonków D. Treść Grafików oraz pisma z dnia 24 marca 2014 r. do Zespołu Kadr i Szkolenia KPP w S. przeczy również zarzutom utrudniania przez skarżącego odbioru czasu wolego w zamian za godziny nadliczbowe. Skarżący zarzucił, że organy obu instancji ani na wniosek obwinionego, ani z własnej inicjatywy nie podjęły działań mających na celu sprawdzenie prawdziwości twierdzeń świadków choćby poprzez porównanie z danymi zawartymi w określonych dokumentach. Odośnie problemów zdrowotnych pracowników skarżący zarzucił natomiast, że organy nie przeprowadziły dowodu z dokumentacji medycznej. Nie uwzględniły również, że np. M. M. oraz M. A. 13 maja 2014 r. wyjechali na misję pokojową do Kosowa, więc musieli przejść bardzo rygorystyczne badania lekarskie potwierdzające ich stan zdrowia fizycznego i psychicznego. 2.3. Gromadząc materiał dowodowy organy ponadto nie uwzględniły, pomimo wniosku skarżącego zeszytów. Z treści wpisów do zeszytów jednoznacznie wynika, że postępowanie obwinionego w każdej sytuacji mieściło się w ramach posiadanych uprawnień przełożonego, było uzasadnione i absolutnie nie miało na celu jakiegokolwiek negatywnego oddziaływania na podległych pracowników. Jednocześnie skarżący odniósł się do konkretnych zarzutów w tym zakresie, na podstawie wpisów zawartych w zeszytach. Zdaniem skarżącego analiza wpisów zawartych w zeszytach pozwoliłaby także na umiejscowienie w czasie określonych zdarzeń podawanych przez świadków, a w konsekwencji ustalenie czy nie zachodzi przypadek uzasadniający konieczność umorzenia postępowania (art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji). 2.4. Skarżący zarzucił organowi II instancji uznanie oceny zeznań świadków dokonanych przez organ I instancji za prawidłową, że 14 spośród w sumie 16 przesłuchanych w toku postępowania dyscyplinarnego świadków rzekomo potwierdziło zarzut postawiony skarżącemu w zakresie naruszenia § 17 Zasad. Tymczasem skarżący wskazał, że zarzuty określonych zachowań przypisywanych obwinionemu zostały wykluczone przez świadka M. M., E. W. Skarżący przytoczył także zeznania P. S., A. J., N. Ł., M. P., K. B., S. D., które jego zdaniem również nie potwierdziły zarzucanych mu czynów. Organ pominął ponadto fakt, że dalszych 10 osób nie potwierdziło zarzutów przeciwko obwinionemu w trakcie czynności wyjaśniających, które to osoby w toku postępowania dyscyplinarnego nie zostały przesłuchane. Zeznania pozostałych świadków skarżący ocenił natomiast jako jednostronne i nie przedsawiające opisywanych zdarzeń w sposób obiektywny. Zeznania zostały złożone według ustalonego schematu, co ewidentnie podważa ich wiarygodność. Zdaniem skarżącego formułowanie zarzutu braku dbałości o właściwą atmosferę w pracy przez obwinionego na tej podstawie, że stara się wyegzekwować od podległych pracowników należyte wykonywanie przez nich obowiązków zwracając im w określonych sytuacjach uwagę, prosząc o poprawienie, uzupełnienie określonych czynności jest nieuzasadnione i bezpodstawne. Jednocześnie skarżący zaprzeczył aby kiedykolwiek użył wulgarnego zwrotu odnośnie zatrudnienia kolejnej kobiety w komisariacie. Świadkowie potwierdzili, że nie używał słów wulgarnych. Skarżący zwrócił uwagę, że świadkowie składający zeznania nie podawali dat, w jakich zdarzenia miały rzekomo miejsce, co jest istotne w świetle art. 135 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 4 ustawy o Policji. Zarzut ten nie pozostaje w sprzeczności z zarzutami potwierdzającymi niewinność obwinionego. Roczny termin przedawnienia karalności czynu, nie oznacza bowiem, że w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy wskazuje, że obwiniony czynu nie popełnił, nie można wydać orzeczenia o uniewinnieniu. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżący powołał orzeczenie sądu administracyjnego. 2.5. Uzasadniając zarzut naruszenia zasady kontradyktoryjności oraz zasady prawa do obrony skarżący podniósł, że dostarczono mu wyłącznie postanowienie z dnia 12 marca 2014r. o przedstawieniu dwóch zarzutów. Składając w dniu 24 marca 2014 r. wyjaśnienia nie miał wiedzy ani świadomości odnośnie zarzucanych mu konkretnych rzekomo nagannych zachowań. Wyjaśnienia obwinionego odnosiły się wyłącznie do zarzutów o treści sformułowanej w sposób bardzo ogólnikowy. Jednocześnie sytuacja ta stanowiła jedyną w toku postępowania podczas, której skarżący miał możliwość wypowiedzieć się. Organ uniemożliwił obwinionemu odniesienie się do konkretnych zarzutów wskazywanych przez świadków dopiero w trakcie złożonych zeznań. Po złożeniu przez obwinionego zeznań, rzecznik dyscyplinarny przeprowadził szereg dalszych czynności dowodowych, w tym w szczególności przesłuchał 16 świadków. O powyższych czynnościach obwiniony nie był informowany. Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym obwiniony przedstawił do akt szereg dokumentów, a także zgłosił wnioski dowodowe. Dowody te zostały zawnioskowane przez obwinionego z uwagi na konkretne okoliczności zarzuty skierowane wobec niego przez składających zeznania ww. świadków. Wniosek obwinionego, poza odebraniem zeznań od świadka S. D, nie został uwzględniony przez rzecznika dyscyplinarnego. Co więcej do akt sprawy nie zostały włączone żadne ze złożonych przez obwinionego wraz z notatką urzędową z dnia 30 kwietnia 2014 r. kopie dokumentów, w tym zeszytów oraz Grafików za lata 2008-2013. Zarzut stawiany w uzasadnieniu orzeczenia organu II instancji, że obwiniony nie przedstawił przeciwdowodów, które podważyłby ustalenia organu I instancji jest zatem nieuprawniony i bezpodstawny. Nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego spowodowało, że rzecznik dyscyplinarny a następnie KPP, a także ŚKWP wydając orzeczenia dyscyplinarne naruszyli szereg podstawowych zasad i przepisów regulujących postępowanie dyscyplinarne. Ponadto skarżący w załączeniu do odwołania przedstawił szereg dokumentów, wnosząc o przeprowadzenie z nich dowodu na okoliczność zasad planowania i ustalania grafików służb oraz planów urlopów w Komisariacie Policji w S.. Dowód z przedmiotowych dokumentów ewidentnie potwierdza, że zeznania określonych świadków nie polegały na prawdzie, co zostałoby wykazane jeszcze w toku postępowania w I instancji, w sytuacji w której wnioski dowodowe zgłoszone przez obwinionego zostałyby uwzględnione. 2.6. Odnośnie zarzutu przekroczenia przez organ I instancji terminu, w którym powinno zostać zakończone postępowanie dyscyplinarne i I instancji, skarżący wskazał, że organ I instancji wbrew obowiązującym przepisom prawa nie wystąpił do KGP o przedłużenie prowadzenia czynności dowodowych. Wymóg uzyskania decyzji GKP w tym zakresie, wbrew twierdzeniom organu II instancji przeczy instrukcyjnemu charakterowi wskazanego terminu. 2.7. Skarżący zarzucił ponadto błędną interpretację § 17 Zasad, powodującą że organy w sposób nieuzasadniony uznały, iż zachowanie przełożonego polegające na egzekwowaniu od podległych pracowników należytego wywiązywania się z obowiązków służbowych oraz wykonywanie obowiązków służbowych przez samego przełożonego, w granicach powierzonych uprawnień i obowiązków oraz przy zachowaniu zasad dobrego wychowania oraz zasad współżycia społecznego, stanowi przypadek "niezapewnienia właściwej atmosfery w prac". 2.8. W odpowiedzi na skargę ŚKWP podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi oraz o załączenie do akt postępowania Raportu z badania atmosfery pracy w KP w S.. Z treści przedstawionych badań wynika, że na satysfakcję z pracy w jednostce negatywnie wpłynęły przede wszystkim czynniki związane bezpośrednio z osobą J.a S.ego, w tym niska ocena jego kompetencji w zakresie relacji interpersonalnych. Organy Policji znalazły się w posiadaniu tej dokumentacji dopiero w dniu 11 sierpnia 2014 r., zatem już po wydaniu orzeczenia w II instancji. 2.9. W piśmie procesowym z dnia 23 października 2014 r. skarżący wniósł o niewzględnienie wniosku organu II instancji dotyczącego załączenia do akt ww. raportu jako niemogącego stanowić dowodu winy skarżącego w jakimkolwiek zakresie. Badania ankietowe zostały bowiem przeprowadzone w toku trwającego postępowania dyscyplinarnego przeciwko skarżącemu. Raport ponadto jest sporządzony na podstawie odpowiedzi udzielanych anonimowo brak jakichkolwiek dowodów, że faktycznie został on przeprowadzony wśród pracowników KP w S.. Z jego treści wynika, że odpowiedzi na postawione pytania udzieliło 17 osób, tj. 62,96 % uprawnionych do badania, brak wyjaśnienia dlaczego odpowiedzi nie uzyskano od wszystkich uprawnionych. Dodatkowo pytania ankietowe na podstawie, których następnie został sporządzony Raport ewidentnie opracowane zostały pod kątem zarzutów stawianych skarżącemu w toku postępowania dyscyplinarnego oraz treści zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania dyscyplinarnego. Zdaniem skarżącego przedstawienie ww. raportu z wnioskiem o załączenie go do akt postępowania i orzekanie na jego podstawie, po raz kolejny dowodzi, że organy postępują wbrew podstawowym zasadom prawa. Skarżący ponadto zarzucił organowi, że w odpowiedzi na skargę podjął nieuzasadnioną próbę przerzucenia odpowiedzialności za brak zeszytów w aktach sprawy na skarżącego. W ocenie skarżącego powyższe postępowanie, polegające na samowolnym usuwaniu materiałów dowodowych, które pozostawały w opozycji do założonej z góry treści rozstrzygnięć organów potwierdza po raz kolejny zasadność zarzutu, że postępowanie dyscyplinarne obarczone było szeregiem kardynalnych uchybień godzących w podstawowe zasady prawne. 2.10. Na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", postanowił przeprowadzic dowody z dokumentów zawnioskowanych przez strony na etapie postępowania sądowego. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 3 § 3 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 138 ustawy o Policji kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na orzeczenia oraz postanowienia kończące postępowanie dyscyplinarne. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy też wskazać, że stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe i co wynika z treści art.133 § 1 ustawy p.p.s.a. dokonuje ich oceny według stanu na datę orzekania przez organ II instancji. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa. 3.2. Przedmiotem kontroli Sądu jest orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. o stwierdzeniu winy i wymierzeniu kary dyscyplinarnej nagany skarżącemu, obwinionemu o przewinienie dyscyplinarne z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w związku z § 17 Zasad. Na wstępie należy wskazać, że kwestię odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów reguluje ustawa o Policji w Rozdziale 10 zatytułowanym “Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów". Zawarta jest w nim materialnoprawna regulacja odpowiedzialności policjantów, jak również regulacja procesowa postępowania dyscyplinarnego. Jest to regulacja kompleksowa w zakresie wszczęcia, przebiegu i formy zakończenia postępowania dyscyplinarnego. Regulacja ta jedynie w zakresie przewidzianym w art. 135p ust. 1 ww. ustawy (tj. dotyczącym wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych) zawiera odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Powołana ustawa o Policji nie odsyła w zakresie w niej nieuregulowanym do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Również art. 1 pkt 1 i 2 K.p.a. nie daje podstawy do stosowania do postępowania dyscyplinarnego przepisów tego aktu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1155/12 - dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 3.3. Wymaga wyjaśnienia, że służba w Policji ma szczególny charakter, jest służbą służącą społeczeństwu i przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego (art. 1 ustawy o Policji). Z tego też powodu powołana ustawa formułuje wobec funkcjonariuszy Policji szereg wymogów niespotykanych w innych służbach państwowych, co ma zasadnicze znaczenie dla zaostrzonej odpowiedzialności dyscyplinarnej zastosowanej wobec członków tej formacji. Szczególny charakter zawodu policjanta stawia przed funkcjonariuszem wysokie wymagania etyczne, wynikające z faktu, że policjant, będąc uprawnionym do egzekwowania zachowań zgodnych z porządkiem publicznym, sam musi dawać przykład nienagannego zachowania. Stanowi o tym § 1 ust. 2 Zasad. Przestrzeganie zasad etyki zawarte jest także w rocie ślubowania policjanta (art. 27 ustawy o Policji). Zdaniem ŚKWP postępowanie skarżącego wypełniało dyspozycję art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 17 Zasad. Stosownie do powołanych regulacji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej (art. 132 ust. 1 ustawy o Policji). Jedną z zasad etyki zawodowej policjantów jest natomiast zapewnienie przez przełożonego podległym policjantom właściwych warunków wykonywania zadań i rozwoju zawodowego oraz dbanie o atmosferę pracy i właściwe stosunki międzyludzkie (§ 17 Zasad). W ocenie ŚKWP skarżący nie zapewnił swoim postępowaniem podległym policjantom właściwej atmosfery pracy i dobrych stosunków międzyludzkich. Według skarżącego natomiast jego postępowanie nie świadczy o popełnieniu omawianego przewinienia lecz stanowi typowe działanie przełożonego mające na celu zapewnienie wywiązywania się przez podwładnych z powierzonych zadań służbowych w należyty sposób. Do obowiązków przełożonego należy bowiem zlecanie określonych zadań podległym pracownikom, a do obowiązków podległych pracowników należy właściwe i należyte ich wykonywanie oraz podporządkowywanie się uzasadnionym poleceniom przełożonego. Przypisanie policjantowi sprawstwa przewinienia dyscyplinarnego powinno nastąpić z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej, która wraz z zasadą oficjalności obowiązuje w postępowaniu dyscyplinarnym. Na organie spoczywa obowiązek zebrania materiału dowodowego i podejmowania czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy (art. 135e ust. 1 i art. 135g ustawy o Policji). Jest to warunek nieodzowny dla prawidłowego przeprowadzenia tego procesu, a co za tym idzie, także prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Przypisanie winy wymaga zatem jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy i jego prawidłowej oceny prawnej. Z art. 135j ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji wynika, że przełożony dyscyplinarny może wydać orzeczenie o ukaraniu na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego. 3.4. Sąd stwierdził, że materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy wskazuje na popełnienie przez skarżącego zarzucanego mu czynu. Sąd wnikliwie przeanalizował całość materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu dyscyplinarnym i nie stwierdził uchybień w zakresie zbierania dowodów, ani też nie dopatrzył się błędów w ustaleniach faktycznych. Na potwierdzenie swojego stanowiska organy obu instancji przedstawiły w uzasadnieniach swoich orzeczeń szereg ustaleń i argumentów. Wskazały na konkretne środki i źródła dowodowe oraz kryteria, jakimi się kierowały dokonując oceny dowodów. Uprawnionym stał się zarzut, że skarżący naruszył zasady etyki zawodowej przez niezapewnienie podwładnym policjantom odpowiedniej atmosfery pracy i dobrych sosunków międzyludzkich. Z przeprowadzonych w toku postępowania dyscyplinarnego dowodów w postaci przesłuchania w charakterze świadków 15 policjantów Komisariatu Policji w S. wynika m.in., że skarżący posiadał niewłaściwy, a nawet dyskryminujący stosunek do podwładnych kobiet (zeznania A. D., G. Z., M. P., J. F., M. P.); z zeznań J, F. wynika również, że skarżący utrudniał jej jako podwładnej udział w zajęciach na uczelni (mimo że z § 17 Zasad wynika obowiązek przełożonego zapewnienia podległym policjantom właściwych warunków rozwoju zawodowego). Odpowiedniej atmosfery pracy nie zapewniło również zmuszanie podwładnych do mówienia nieprawdy (zeznania K. B., M. M., N. Ł., M. K.) oraz wielokrotne kreślenie przez skarżącego pism procesowych sporządzanych przez policjantów bez wskazania nieprawidłowości, co skutkowało przedłużaniem postępowań (zeznania G. Z., M. K., M. M., N. Ł.). Zarzut postawiony skarżącemu uzasadnia również nieprawidłowy system ustalania norm czasu służby i rozlicznia godzin nadliczbowych (zeznania G. Z., M. K., A. D., M. M.) oraz brak czytelnych zasad planowania służb. Zachowania skarżącego nie usprawiedliwia fakt, że jako przełożony był uprawniony do podejmowania działań mających na celu zapewnienie wywiązywania się przez podwładnych w należyty sposób z powierzonych zadań służbowych. Przy tym należy wskazać, że organ nie ocenia i nie kwestionuje wypełniania zadań przez podwładnych policjantów, kwestie te są bowiem udokumentowane we wskazanych przez skarżącego zeszytach kontroli, nadzoru i odpraw. O popełnieniu przez skarżącego zarzucanego mu przewinienia świadczy natomiast sposób reagowania na zachowania podwładnych, bez zachowania standardów przekazu informacji. Dodatkowo w sposób wywołujący emocjonalne reakcje ze strony podwłanych w postaci płaczu, a nawet problemów zdrowotnych. Podejmowane zaś przez skarżącego decyzje powinny być przekazywane podwładnym w sposób czytelny. Przełożony powinien umieć uzasadnić swoją opinię i ocenę oraz zapewnić podwładnym poczucie wsparcia w trudnych sytuacjach. W wypadku niesubordynacji przysługują mu natomiast przewidziane przez przepisy środki dyscyplinujące. 3.5. W związku z powyższym ustosunkowując się do zarzutów skarżącego należy wskazać, że zeszyty kontroli, nadzoru i odpraw nie mogą stanowić kluczowego dowodu w sprawie. Znajdujące się w nich informacje potwierdzają jedynie zdarzenia z udziałem skarżącego i jego podwładnych. Nie obrazują natomiast atmosfery pracy panującej w komisariacie. Stąd organ prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie o ww. zeznania świadków oceniając je, ze względu na ich spójność i logikę, jako wiarygodne. Prawidłowości tej oceny, dokonanej w całokształcie, nie podważa fakt, co również wziął organ pod uwagę, że część świadków nie potwierdziła okoliczności wskazujących na popełnienie przez skarżącego zarzucanego mu czynu. Dodatkowo należy zauważyć, że wskazywane przez skarżącego zeszyty nadzoru dotyczą zasadniczo wcześniejszego okresu niż analizowany w postępowaniu dyscyplinarnym. Ponadto, mimo wielokrotnego odwoływania się przez skarżącego do wagi tych zeszytów i eksponowania ich braku w aktach (w tym nieodniesienia się do wniosku o ich włączenie przez Rzecznika dyscyplinarnego w postanowieniu z dnia 7 maja 2014 r.), należy w sposób wyraźny stwierdzić, że skarżący w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014r. nie formułował wniosku o dołączenie do akt postępowania przedmiotowych zeszytów. Do wszystkich też wniosków dowodowych formułowanych w tymże piśmie przez skarżącego odniósł się Rzecznik dyscyplinarny w postanowieniu z dnia 7 maja 2014 r. 3.6. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma także zarzut naruszenia art. 135 ust. 1 i 4 ustawy o Policji przez nieokreślenie czasookresu wskazanych przez świadków faktów. Zarzut skarżącemu postawiono bowiem w oparciu o całokształt jego zachowań, a nie pojedyncze konkretne zdarzenia. Organ wyraźnie przy tym wskazał na czasookres przewinienia popełnionego przez skarżącego: "w czasie bliżej nieokreślonym do dnia 10 stycznia 2014 r." Oceniając też ustalenia organów w kontekście zachowania terminu o którym mowa w art.135 ust. 4 ustawy o Policji należy wskazać, że zdarzenia opisane przez organ w swym orzeczeniu, a potwierdzające przewinienie dyscyplinarne skarżącego, mieszczą się w tym terminie. 3.7. Wbrew twierdzeniom skarżącego niezawiadamianie go przez Rzecznika dyscyplinarnego o przeprowadzonych czynnościach, w tym o przesłuchaniu świadków, nie stanowi o naruszeniu prawa skarżącego do obrony, określonego w art. 135f ust. 1 ustawy o Policji. Jak już wyżej wskazano ustawa o Policji stanowi regulację kompleksową w zakresie wszczęcia, przebiegu i formy zakończenia postępowania dyscyplinarnego. W postępowaniu tym tylko odpowiednio stosuje się niektóre przepisy Kodeksu postępowania karnego, natomiast w ogóle nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym dotyczące obowiązku zawiadamiania strony o przeprowadzanych czynnościach dowodowych. Uprawnienia przysługujące obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym zostały natomiast określone w art. 135f ustawy o Policji i nie ma wśród nich takich, które nakładają na organ obowiązek zawiadamiania obwinionego o przeprowadzanych czynnościach dowodowych. Nie polega też na prawdzie twierdzenie skarżącego, że w sprawie mógł się wypowiedzieć tylko raz, tj. w dniu 24 marca 2014 r. Przeczy temu m.in. treść pisma skarżącego z dnia 30 kwietnia 2014 r. z którego wynika, że w dniach 29 i 30 kwietnia 2014 r. został zapoznany ze wszystkimi materiałami postępowania. Co znamienne, stosownie do dyspozycji art.135i ustawy o Policji, skarżący w dniu 7 maja 2014 r. został zapoznany z aktami postępowania dyscyplinarnego i pouczony, że ma prawo w terminie 3 dni od dnia zapoznania się z aktami postępowania dyscyplinarnego zgłosić wniosek o ich uzupełnienie, jak również prawo w terminie 3 dni od dnia zapoznania się z uzupełnionymi aktami postępowania dyscyplinarnego zgłosić wniosek o ich uzupełnienie w zakresie wynikającym z przeprowadzonych czynności dowodowych uzupełniających akta tego postępowania. Z uprawnień tych skarżący nie skorzystał. Na etapie postępowania przed organami nie oprotestował też treści merytorycznej dowodów osobowych wskazujących na nieprawidłowości w jego zachowaniu, a ograniczył się w istocie do żądania powtórzenia z jego udziałem wszystkich przesłuchań. 3.8. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 135h ust.1 oraz art. 135n ust. 3 ustawy o Policji wskazać należy, że naruszenie przepisów postępowania uzasadnia uchylenie zaskarżonego aktu tylko wówczas, jeżeli stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący nie wykazał jaki wpływ na jego prawa bądź obowiązki miało zakończenie w postępowaniu dyscyplinarnym czynności dowodowych z przekroczeniem o trzy dni 2 – miesięcznego terminu oraz wydanie przez organ II instancji orzeczenia z przekroczeniem 14 dniowego terminu przewidzianego tym przepisem. Wobec powyższego zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego nie można uznać za zasadny. Z akt sprawy ponadto wynika, że odwołanie wpłynęło do organu II instancji w dniu 3 czerwca 2014 r. (w dniu 10 czerwca 2014 r. dołączono akta postępowania) i 14 –to dniowy termin z art. 135n ust. 3 ustawy o Policji został zachowany. 3.9. Podsumowując Sąd stwierdził, że zachowanie skarżącego opisane w prawidłowo ustalonym przez organy stanie faktycznym wypełnia znamiona przewinienia dyscyplinarnego, o jakim mowa w art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 17 Zasad. Wbrew zarzutom skargi prawidłowa jest również przyjęta przez organy Policji wykładnia § 17 Zasad, gdzie pod pojęciem "dbania o atmosferę pracy i dobre stosunki międzyludzkie" należy rozumieć tworzenie przyjaznego klimatu pracy. Przy czym, Sąd zwraca uwagę, że właściwa atmosfera w pracy, wzajemne poszanowanie i zrozumienie jest stanem pożądanym w każdym środowisku pracowniczym i strukturze organizacyjnej, w tym w służbie w Policji. Wykonywanie zadań służbowych nie może usprawiedliwiać stosowania względem podwładnych zachowań dyskryminujących, poniżających i niegodnych. Ponadto, od przełożonego należy oczekiwać wysokiej kultury osobistej, powściągliwości w okazywaniu emocji i działań konsolidujących podległy mu zespół. 3.10. Zdaniem Sądu, zaskarżone orzeczenie nie narusza również prawa w części dotyczącej wymierzenia kary. Należy przy tym wskazać, że organ wymierzając karę dyscyplinarną działa w ramach uznania administracyjnego. Korzystając z tzw. "luzu decyzyjnego" organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Zgodnie z art. 134 h ust. 1 ustawy o Policji kara dyscyplinarna orzeczona za naruszenie dyscypliny służbowej powinna być bowiem współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Karami dyscyplinarnymi stosownie do treści art. 134 ustawy są: 1) nagana, 2) zakaz opuszczania wyznaczonego miejsca przebywania, 3) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, 4) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, 5) obniżenie stopnia, 6) wydalenie ze służby. Powyższa gradacja kar jest swego rodzaju stopniowaniem środków, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Jednakże ustawodawca nie określił, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich, pozostawiając to do uznania właściwego organu. Dokonywana przez sąd administracyjny kontrola uznaniowości w tym zakresie sprowadza się w istocie do oceny, czy organ badał sprawę w zakresie przesłanek ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. 3.11. W rozpoznawanej sprawie orzekając karę dyscyplinarną organy uwzględniły wagę popełnionego czynu, stopień zawinienia i stopień jego szkodliwości oraz dotychczasową ocenę służby skarżącego. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że wymierzenie skarżącemu kary dyscyplinarnej nagany nie stanowi przejawu dowolności w wyborze i stosowaniu sankcji. Orzekając karę dyscyplinarną nagany, organy kierowały się bowiem wskazaniami zawartymi w treści przepisów art. 134h ust. 1 ustawy o Policji. 3.12. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.