II SA/Ke 772/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Dziubińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania K. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty Powiatowego przez Dyrektora Powiatowego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] odmawiającej K. W. całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt dziecka N. P. w rodzinie zastępczej u D. i B. W. oraz ustalającej dla K. W. wysokość opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej w kwocie 848,20 zł. miesięcznie w okresie od czerwca 2008 r. do grudnia 2008 r.- na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w swoim rozstrzygnięciu organ I instancji kierował się tym, że K. W. nie spełnia przesłanek do częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej o jakich mowa w uchwale Rady Powiatu nr XX/145/04 z dnia 16 września 2004r. K. W. mieszka razem ze swoimi rodzicami stanowiącymi rodzinę zastępczą oraz ze swoją córką i pozostaje na ich wyłącznym utrzymaniu. Dochód rodziny znacznie przewyższa kryterium dochodowe określone przepisami ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym odmówiono K. W. zwolnienia z opłaty i ustalono jej wysokość w wysokości równej miesięcznej pomocy pieniężnej otrzymywanej przez rodzinę zastępczą zgodnie z przepisem art. 79 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od decyzji organu I instancji K. W. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, iż nie spełnia warunków do całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastepczej. Podniosła, że nie posiada własnych dochodów, a ojciec dziecka dobrowolnie przesyła niewielkie kwoty tytułem alimentów, dlatego jej rodzice wystąpili do sądu o uznanie ich rodziną zastępczą dla jej córki N. Skarżąca wyjaśniła, że obecnie studiuje w O. a wszystkie opłaty za studia i koszty jej utrzymania ponoszą rodzice. Skoro zatem nie ma żadnych dochodów, to spełnia warunki do całkowitego zwolnienia z opłaty. Samorządowe Kolegium ustaliło, że decyzją z dnia [...] Starosta Powiatowy udzielił D. i B. W., z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej dla wnuczki N. P. miesięczną pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w wysokości 848,20 zł. począwszy od dnia 1 stycznia 2008 r. W kwocie tej uwzględniono 50 % dochodu dziecka albowiem jak ustalił organ, ojciec dziecka płacił dobrowolne alimenty w wysokości 250 zł miesięcznie. Powołując się na treść art. 79. ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych organ odwoławczy wskazał, że w przypadku gdy jedno z rodziców płaci alimenty na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, drugie z rodziców ponosi odpłatność za jego pobyt do wysokości udzielanej na dziecko miesięcznej pomocy pieniężnej. Rodzice, którzy płacą alimenty na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, nie ponoszą odpłatności. Decyzję administracyjną o wysokości opłaty wydaje starosta, który ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art.79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat, określa rada powiatu w drodze uchwały. Rada Powiatu Uchwałą Nr XXI 145/04 z dnia 16 września 2004 r. określiła warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty stanowiąc, że rodzice dziecka mogą być zwolnieni z niej całkowicie jeżeli spełnią przynajmniej jeden z następujących warunków: osiągany przez nich dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, przebywają w instytucjonalnych placówkach zapewniających odpłatnie opiekę całodobową, przebywają w zakładach karnych nie wykonując w nich odpłatnej pracy i nie osiągają innych dochodów, są osobami przewlekle psychicznie chorymi nie posiadającymi własnych dochodów, są osobami niepełnosprawnymi lub cierpiącymi na przewlekłą chorobę – jeżeli niepełnosprawność lub przewlekła choroba powoduje konieczność stałego ponoszenia znacznych wydatków na zakup leków. Osoby zobowiązane, mogą być częściowo zwolnione z ponoszenia w/w opłat do wysokości 50% w przypadku, gdy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą niepełnosprawną lub cierpiącą na przewlekłą chorobę, jeżeli z tego tytułu ponoszą znaczne nakłady na leczenie w kwocie przewyższającej 15 % dochodu rodziny. Organ odwoławczy podał, że K. W., w trakcie wywiadu środowiskowego wystąpiła o całkowite zwolnienie jej z obowiązku odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Z akt sprawy wynika, że mieszka ona razem ze swoimi rodzicami D. W i B. W., którzy pełnią funkcję rodziny zastępczej dla jej córki N. P. K. W. nigdzie nie pracuje, pozostaje na całkowitym utrzymaniu swoich rodziców. Ojciec N.P. nie ma zasądzonych alimentów na córkę, płaci je dobrowolnie w wysokości 250 zł miesięcznie. Skarżąca jest obecnie studentką 2 roku Wyższej Szkoły Biznesu i Przedsiębiorczości w O., koszty jej nauki pokrywają rodzice. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie bezsporne jest, że K. W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi rodzicami oraz córką. Zgodnie z art. 6 pkt. 14 ustawy o pomocy społecznej - rodzina oznacza - osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Rodzina skarżącej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 5.429,68 zł, na który składają się: wynagrodzenie za pracę D. W. w kwocie 2081, 36 zł brutto, B. W. w wysokości 3.098,30 zł oraz alimenty na dziecko w kwocie 250 zł. tj. 1.357,42 zł. na osobę. Zgodnie natomiast z przepisami ustawy o pomocy społecznej - art. 8 ust. 2, na które powołuje się w/w uchwała, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie ustalono na kwotę 351 zł. W przedmiotowej rodzinie brak jest osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych. Zatem K. W. nie spełnia przesłanek określonych w w/w uchwale będących podstawą do całkowitego lub częściowego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła K.W. zarzucając, że zaskarżona decyzja jest dla niej i jej córki krzywdząca, gdyż uczyni z niej dłużnika, osobę niewiarygodna dla instytucji finansowych. Podniosła, że ojciec dziecka pozostawił je bez środków do życia. Skarżąca jest na trzecim / ostatnim/ roku studiów i wszelkie koszty związane z jej nauką – czesne, dojazdy oraz koszty utrzymania pokrywają jej rodzice. Decyzja ta jest dla niej niezrozumiała, gdyż ona nie posiada żadnego dochodu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwanej p.p.s.a), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W myśl w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.08.115.728 j.t.) zwanej dalej ustawą - za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5, opłatę, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą rodzice. Wysokość opłaty ustala się do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Przy czym starosta ustalając jej wysokość, uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej (art. 79 ust. 3 ustawy). Ponadto stosownie do przepisu art. 79 ust.5 ustawy starosta może, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia przedmiotowej opłaty. Decyzja starosty w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty jak również zwolnienia lub odstąpienia od ustalania opłaty zawiązanej z pobytem dziecka w rodzinie zastępczej, wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie musi się mieścić w granicach wyznaczonych przez art. 79 ustawy, co oznacza, iż starosta winien ocenić możliwości płatnicze rodzica biorąc pod uwagę jego dochody, stan majątkowy, sytuację zdrowotną oraz rodzinną. Zgodnie z art. 79 ust. 6 ustawy, rada powiatu określa, w drodze uchwały, warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat. Powyższe unormowanie przyznaje radzie powiatu kompetencję do określenia w uchwale warunków zwalniania z opłaty. Rada ma zatem określić czynniki, od których zależy przyznanie zwolnienia, konkretyzując przesłanki wskazane w ust. 3 i 5 art. 79. Określone przez radę warunki powinny być uwzględnione przez starostę przy rozstrzyganiu spraw udzielania konkretnych zwolnień. Nie jest on jednak nimi związany, gdyż uprawnienia starosty wynikające z art. 79 ust. 5 ustawy są niezależne od warunków ustalonych przez radę, której uchwała nie może eliminować ustawowo zagwarantowanej staroście uznaniowości. Podejmując zatem decyzję o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej starosta nie może ograniczyć się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy sytuacja rodzica mieści się w kryteriach określonych przez radę powiatu – a tak uczyniły organy orzekające w niniejszej sprawie - lecz musi dokonać analizy wszystkich uwarunkowań i okoliczności faktycznych i prawnych składających się na sytuację rodziców dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Zgodnie z wolą ustawodawcy / art.79 ust.3 ustawy/ należy uwzględnić ich "sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową". Jeżeli zatem sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa lub dochodowa rodziców pozwala sądzić, że ustalenie pełnej opłaty będzie nadmiernym obciążeniem, starosta powinien opłatę obniżyć. Z drugiej strony pochopne zwolnienie rodziców z opłat może spowodować utratę poczucia ich odpowiedzialności za dziecko. Dlatego też korzystanie przez starostę ze wskazanych uprawnień powinna poprzedzać wnikliwa ocena sytuacji rodziców / rodzica/ dziecka. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej w sposób prawidłowy zgromadziły dane o sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej, lecz nie dokonały oceny tej sytuacji i w konsekwencji nie wzięły jej pod uwagę przy wydawaniu decyzji. Ocenę możliwości częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłaty oparły wyłącznie na wyliczeniach odnoszących się do dochodów rodziny skarżącej w relacji do kryterium dochodowego. Powołały się tutaj na warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastepczej określone w uchwale Rady Powiatu nr XX/145/04, uznając, iż skoro skarżąca nie spełnia wskazanych tam kryteriów, to nie ma podstaw do jej zwolnienia z opłaty. Oznacza to, że organy prowadziły postępowanie z naruszeniem art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonania jednostronnej oceny materiału dowodowego. Skutkiem tego podjęta w tym postępowaniu decyzja narusza powołane wyżej przepisy ust. 3 i 5 art. 79 ustawy o pomocy społecznej przez ich całkowite pominięcie. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy ustalając wysokość opłaty wezmą pod uwagę treść art. 79 ust. 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej, które zostały pominięte przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy.