II SA/Ke 786/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi J.N. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata D.K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Komendant Wojewódzki Policji, po rozpatrzeniu odwołania J. N., utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Policji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 18 maja 2012r.do Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji wpłynął wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji adresowany do Wydziału Ruchu Drogowego Urzędu Miejskiego w Kielcach o sprawdzenie kwalifikacji J. N. do kierowania pojazdami z powodu przekroczenia liczby 24 punktów, otrzymanych za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Mianowicie, do naruszenia przepisów ruchu drogowego doszło w dniach: 31 maja 2010r. – 16 punktów, 24 czerwca 2010r. – 8 punktów, 15 grudnia 2010r. – 6 punktów. Powyższe naruszenia stanowiły w myśl art. 124 ust. 1 pkt. 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. nr 108, poz. 908 ze zm.) podstawę do wszczęcia przez Komendanta Miejskiego Policji postępowania administracyjnego w sprawie skierowania J. N. na badania psychologiczne. W piśmie z dnia 15 czerwca 2012r. J. N. wskazał na bezpodstawne, jego zdaniem, naliczanie punktów karnych za wykroczenia popełnione w dniu 31 maja 2010r. i 15 grudnia 2010r. – pomimo, że odmówił przyjęcia mandatów karnych, godząc się jednocześnie na postępowanie sądowe. Przedstawione w ww. piśmie fakty, co do sposobu naliczania punktów karnych były znane organowi z urzędu, w związku z powyższym decyzją z dnia 31 lipca 2012r. organ I instancji orzekł o skierowaniu J. N. na badania psychologiczne – na podstawie art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy w związku z przekroczeniem liczby 24 punktów otrzymanych za wielokrotne naruszenie przepisów ruchu drogowego na podstawie art. 130 ust. 1 tej ustawy. W odwołaniu od tego rozstrzygnięcia J. N. powtórzył przedstawioną uprzednio argumentację, kwestionując zasadność przypisania mu punktów karnych za wykroczenia popełnione w dniu 31 maja 2010r. i 15 grudnia 2010r. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, podzielił w całości ustalony przez organ I instancji stan faktyczny i argumentację prawną przedstawioną w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Wskazał jednocześnie, że organy Policji nie mają prawnej możliwości odstąpienia od skierowania J. N. na badania psychologiczne, gdyż żadne przepisy regulujące kwestię nakładania punktów karnych nie przewidują możliwości swobody decyzyjnej w tym zakresie. Ustawodawca ściśle bowiem określił, że w przypadku stwierdzenia popełnienia wykroczenia podlegającego wpisowi do ewidencji przypisywana jest odpowiednia liczba punktów karnych – stosownie do załącznika nr 1 uprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. z 2002r. nr 236, poz. 1998 ze zm.). Odnosząc się do kwestionowanych przez stronę wpisów dotyczących wykroczeń drogowych popełnionych w dniach 31 maja oraz 15 grudnia 2010r. wskazano, że zostały one stwierdzone prawomocnymi wyrokami przez Sąd Rejonowy w Kielcach. W rezultacie wpis tymczasowy o przypisaniu punktów karnych za te wykroczenia stał się ostateczny. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że punkty karne przypisywane kierowcom mają charakter akcesoryjny w stosunku do wykroczenia lub przestępstwa. O ich naliczeniu nie decyduje bezpośrednio policjant lub sąd. Punkty karne są przypisywane automatycznie po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia w sprawie karnej lub wykroczeniowej, tak jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. N. zakwestionował ustalenia zawarte w decyzji organu odwoławczego, argumentując, że za ww. wykroczenia drogowe poniósł już zasądzoną przez sąd karę. Zdaniem strony zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane niezgodnie z prawem, naruszając jego podstawowe prawa obywatelskie – gdyż ww. rozporządzenie z dnia 20 grudnia 2002r. – na które powołuje się organ – koliduje z ustawą zasadniczą. Policja jest bowiem organem porządkowym powołanym do ścigania, a nie ferowania wyroków. Dodatkowo doszło do złamania zasady niedziałania prawa wstecz, związanej z wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą demokratycznego państwa prawnego. Organ policji nie przypisał bowiem punktów w momencie uprawomocnienia się ww. wyroków sądu w 2012r., lecz cofnął swoje działania w tym zakresie do 2010r. Ponadto ilość naliczonych punktów za wykroczenia, w których skarżący został skazany wyrokiem sądu jest zawyżona (w pierwszym przypadku naliczono o 2 pkt za dużo, a w trzecim naliczono o 3 pkt za dużo). W rezultacie suma punktów po prawidłowym obliczeniu wg taryfikatora za te wykroczenia wynosi 17 i w rezultacie nie przekracza 24 pkt. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. ). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Na wstępie przytoczyć należy art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 nr 108 poz. 908 ze zm.), zwanej dalej ustawą – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem badaniu psychologicznemu przeprowadzanemu w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem silnikowym skierowany, w drodze decyzji, przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli przekroczył liczbę 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1. Z kolei stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. z 2005r. nr 69, poz. 622 ze zm.) osobie, o której mowa w art. 124 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy decyzję o skierowaniu na badanie psychologiczne, zwane dalej "badaniem", wydaje komendant powiatowy (miejski, rejonowy) Policji, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia, w którym kierowała w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie jak alkohol, albo od dnia, w którym przekroczyła liczbę 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy. Należy przy tym wyjaśnić skarżącemu, że termin do wydania przez organ kontroli ruchu drogowego w opisanym trybie decyzji o skierowaniu na badania psychologiczne jest terminem instrukcyjnym, a uchybienie temu terminowi nie daje prawa do kwestionowania czynności dokonanej po jego upływie (por. uchwałę NSA z dnia 20 maja 2010r., sygn. akt I OPS 12/09, Lex nr 577569 oraz wyrok NSA z dnia 2 lutego 2010r., sygn. akt I OSK 530/09, Lex nr 595415). Odnosząc się do kwestionowanego w skardze sposobu naliczania skarżącemu punktów karnych wskazać trzeba, że zgodnie z art. 130 ust. 1 ustawy Policja prowadzi ewidencję kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego. Określonemu naruszeniu przypisuje się odpowiednią liczbę punktów w skali od 0 do 10 i wpisuje się do tej ewidencji. Szczegółowe kwestie związane ze sposobem punktowania oraz warunków i sposobu prowadzenia tej ewidencji – w odniesieniu do wykroczeń popełnionych przez skarżącego - reguluje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. nr 236, poz. 1998 ze zm.), wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 130 ust. 4 i art. 140 ust. 5 ustawy. W myśl § 4 tego rozporządzenia podstawę do dokonania w ewidencji kierowców wpisu ostatecznego stanowią prawomocny wyrok sądu, mandat karny oraz orzeczenie dyscyplinarne w sprawie o naruszenie przepisów ruchu drogowego rozpatrywane w postępowaniu dyscyplinarnym (ust. 1). Przed wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w ust. 1, do ewidencji wprowadza się, niezwłocznie po ujawnieniu naruszenia, wpis tymczasowy. Wpis tymczasowy zawiera informację o liczbie punktów, które zostaną ostatecznie przypisane w przypadku potwierdzenia naruszenia tym rozstrzygnięciem (ust. 2). Wpis tymczasowy staje się wpisem ostatecznym po stwierdzeniu naruszenia rozstrzygnięciem, o którym mowa w ust. 1 (ust. 4). W stanie faktycznym niniejszej sprawy wszczęcie postępowania w sprawie skierowania skarżącego na badania psychologiczne nastąpiło w związku z przekroczeniem liczby 24 punktów, otrzymanych za wielokrotne naruszenie przepisów ruchu drogowego. Mianowicie, w dniu 31 maja 2010r. skarżący na Al. Solidarności w Kielcach przekroczył dopuszczalną prędkość od 41 do 50 km/h, nie zastosował się w celu uniknięcia kontroli do sygnału osoby uprawnionej do kontroli ruchu drogowego oraz wyprzedzał na przejściu dla pieszych i bezpośrednio przed nim, odmawiając jednocześnie przyjęcia mandatu. W związku z powyższym sporządzono wniosek do Sądu Rejonowego w Kielcach i wpisano do ewidencji 25 punktów karnych, jako wpis tymczasowy. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Kielcach w sprawie sygn. akt XI W 3548/10, który uprawomocnili się z dniem 23.02.2012r., J. N. został uznany winnym popełnienia dwóch pierwszych z ww. czynów – przy czym uniewinniono skarżącego od zarzutu wyprzedzania na przejściach dla pieszych i bezpośrednio przed nimi. Wobec treści ww. rozstrzygnięcia do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego wpisano 16 punktów – jako wpis ostateczny. Kolejnego naruszenia przepisów ruchu drogowego J. N. dopuścił się w dniu 24 czerwca 2010r. w miejscowości Ł. – przekraczając prędkość od 41 do 50 km/h. Za to wykroczenie nałożono na stronę mandat karny kredytowany przypisując jednocześnie 8 punktów karnych – jako wpis ostateczny. Następnie w dniu 15 grudnia 2010r. skarżący na skrzyżowaniu ul. [...] spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym (kolizja drogowa). W związku z powyższym – wobec odmowy przyjęcia przez kierowcę mandatu – sporządzono wniosek o ukaranie do Sądu Rejonowego w Kielcach, wpisując do ewidencji 6 punktów karnych, jako wpis tymczasowy. Wyrokiem w sprawie sygn. akt XI W 505/11, który uprawomocnił się z dniem 02.02.2012r., Sąd Rejonowy w Kielcach uznał J. N. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu – co przesądziło o wpisaniu 6 punktów karnych jako wpisu ostatecznego. Analiza akt niniejszej sprawy wykazuje, że formułowane przez skarżącego zarzuty są bezpodstawne. Skarżący prezentuje stanowisko zgodnie z którym odmowa przyjęcia mandatu za popełnione w dniach 31 maja i 15 grudnia 2010r. wykroczenia powoduje, że wpisanie w ewidencji przyznanych mu w tym zakresie punktów wywołuje negatywne dla niego skutki dopiero od dnia wydania przez Sąd Rejonowy w Kielcach wyroków za te wykroczenia. Argumentacja skarżącego w tym zakresie nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa z następujących powodów: Po pierwsze, dla prowadzenia ewidencji kierowców istotną datą jest data naruszenia przepisów ruchu drogowego – a nie data technicznej czynności, jaką jest dokonanie wpisu tego naruszenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2010r., sygn. akt VIII SA/Wa 148/10, Lex nr 644050). Liczba przypisanych punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego ma bowiem jedynie charakter deklaratywny, odzwierciedlając wagę konkretnego, popełnionego w określonym dniu, wykroczenia. Po drugie, wpisy tymczasowe, dokonane niezwłocznie po ujawnieniu ww. wykroczeń w dniach 31 maja i 15 grudnia 2010r., stały się – po wydaniu opisanych powyżej wyroków Sądu Rejonowego w Kielcach – wpisami ostatecznymi (§ 4 ust. 4 rozporządzenia). W związku z powyższym, wbrew twierdzeniom skarżącego, pierwotne wpisy punktów w tym zakresie nie straciły mocy – a jedynie uzyskały przymiot ostateczności. Jedynym wyjątkiem jest wpis 9 punktów za wyprzedzanie w dniu 31 maja 2010r. na przejściu dla pieszych i bezpośrednio przed nim – który wobec uniewinnienia skarżącego od tego zarzutu przez Sąd Rejonowy w Kielcach – został prawidłowo przez organ usunięty z ewidencji. W tej sytuacji, miarodajne dla ustalenia sytuacji prawnej skarżącego było "cofnięcie się" przez organ I instancji do dnia popełnienia pierwszego wykroczenia (31 maja 2010r.) i sprawdzenie, czy w ciągu pełnego roku od tej daty popełniono inne wykroczenia. Pozornie skarżącemu mogło wydawać się, że punkty wpisane w 2010r. zostały usunięte (z uwagi na upływ jednego roku od daty popełnienia wykroczeń). Należy jednak podkreślić, że zgodnie art. 130 ust. 2 ustawy punkty za naruszenie przepisów ruchu drogowego wpisane do ewidencji usuwa się po upływie 1 roku od dnia naruszenia, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty lub w przypadku kierowców, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 3 - 20 punktów. Z prawidłowych ustaleń organów obu instancji wynika, że przed upływem jednego roku od dnia pierwszego naruszenia przepisów prawa ruchu drogowego J. N. dopuścił się kolejnych naruszeń, za które przypisana mu na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć liczba punktów przekroczyła 24. Ponownie podkreślić trzeba, że przepis art. 130 ust. 2 ustawy odwołuje się do daty popełnienia konkretnych wykroczeń, nie zaś – jak twierdzi skarżący – do daty, kiedy zostały wydane prawomocne orzeczenia w tym zakresie. Tym samym brak podstaw by uznać, że w niniejszej sprawie naruszono zasadę lex retro non agit, wynikającą z pojęcia demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). W świetle powyższych ustaleń faktycznych, wobec spełnienia przesłanki określonej w art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy, Komendant Miejski Policji prawidłowo skierował J. N. na badania psychologiczne, a organ odwoławczy zasadnie utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Odnosząc się do stanowiska skarżącego, kwestionującego liczbę punktów przyznanych za poszczególne wykroczenia, wskazać trzeba, że – jak wynika z akt administracyjnych sprawy – skarżący nie podejmował skutecznych działań w tym zakresie. W szczególności skarżący nie zwracał się do Komendanta Wojewódzkiego Policji o podjęcie określonego aktu lub czynności w zakresie wykreślenia kwestionowanych punktów z ewidencji kierowców, ani nie wniósł skargi do sądu administracyjnego na ewentualną bezczynność organu w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2010r., sygn. akt I OSK 1456/09, Lex nr 745029). To zaś oznacza, że wiążące dla organów orzekających w sprawie niniejszej były widniejące w przedmiotowej ewidencji ostateczne wpisy punktów karnych. Odrębność sprawy prowadzenia ewidencji od sprawy skierowania na badania psychologiczne oznacza, że kwestia zmian w ewidencji nie może być rozpatrywana w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w którym kontroli została poddana decyzja o skierowaniu na badania psychologiczne ( por. wyrok NSA z dnia 24.10.2012r., sygn. akt. I OSK 1306/11 - dostępny w internetowej bazie orzecznictwa sądów administracyjnych). Końcowo, należy wskazać na bezzasadność stanowiska skarżącego, że wobec wydania w stosunku do niego prawomocnych wyroków nie można ukarać go "drugi raz" za te same wykroczenia wpisami punktów karnych. Jak słusznie bowiem zauważył organ odwoławczy punkty karne przypisywane kierowcom mają charakter akcesoryjny w stosunku do wykroczenia lub przestępstwa, a o ich naliczeniu nie decyduje bezpośrednio policjant lub sąd. Punkty karne są przypisywane ipso iure do poszczególnych naruszeń przepisów ruchu drogowego. Należy podkreślić, że bezpieczeństwo ruchu drogowego ma zawsze charakter nadrzędny. Zważywszy na wielokrotne naruszenie przez skarżącego przepisów ruchu drogowego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w pkt. I wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II uzasadnia § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a.