II SA/Ke 81/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 grudnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. II SA/Ke 81/19 Uzasadnienie Decyzją z dnia 13 grudnia 2018r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 1 października 2018 r., znak: [...] odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na Z. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Organ I instancji odmówił J. S. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: Z. S. wskazując w podstawie rozstrzygnięcia art. 1 ust. 2 i 3, art. 2, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5, art. 10, art. 13, art. 18, art. 28, art. 29, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W odwołaniu od powyższej decyzji J. S. zarzucił bezzasadne zaliczenie do dochodu rodziny, dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego, albowiem jak stwierdził, zaprzestał jego prowadzenia od dnia 1 października 2016r. z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Zdaniem odwołującego powyższa okoliczność powoduje utratę dochodu ze wspólnego gospodarstwa rolnego o pow. 2,95ha przeliczeniowego w wysokości 10.027,05zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie, powołało się na art. 5 ust. 3 i 4, art. 2 pkt 1 i 2, art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. DZ.U.z 2018. poz. 2134), zwanej dalej jako ustawa, oraz art. 3 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017r. poz. 1952), jak również obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 21.09.2018r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017r., z którego wynika że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2017r. 3.399,00 zł. W konsekwencji za prawidłowe uznano stanowisko organu I instancji o zaliczeniu do dochodu rodziny wnioskodawcy dochodu z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 2,95 ha przeliczeniowych w wysokości 10.027,05 zł. Z kolei małżonka J. S. – A. S. osiągnęła w roku kalendarzowym 2017 dochód opodatkowany podatkiem dochodowym w wysokości 21.477,28 zł brutto, który, pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1.932,96 zł, wyniósł 19.544,32 zł netto. Tym samym rodzina odwołującego się uzyskała dochód w wysokości 29.571,37 zł, co w wymiarze miesięcznym daje kwotę 2.464,28 zł (29.571,37 zł/12), a w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę 821,42 zł (2.464,28 zł/3), która przekracza kryterium dochodowe na osobę wynoszące 800 zł, uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Ustosunkowując się do załączonego do odwołania oświadczenia R. K. z dnia 25.10.2018r., z którego wynika, że od 1.10.2016r. użytkuje ona grunty rolne J. S. oraz do zarzutu, że gospodarstwo A. S. położone w B. nie jest użytkowane, organ odwoławczy stwierdził, że okoliczności te nie mogą wpłynąć na zmianę ustalonego dochodu za 2017r. To przepis art. 7 ust. 5 ustawy określa bowiem sposób ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, a w przypadku obliczania dochodu osób będących właścicielami gospodarstw rolnych zasadą jest, że przy ustalaniu wielkości gospodarstwa uwzględnia się także grunty oddane w dzierżawę, za wyjątkiem trzech sytuacji. Analizując wyjątki w tym zakresie określone w art. 7 ust. 6 ustawy SKO podkreśliło, że z akt sprawy wynika, iż gospodarstwo rolne odwołującego oraz jego żony nie zostało wniesione do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną (pkt 2 cyt. przepisu), nie zawarto umowy dzierżawy w związku z pobieraniem renty strukturalnej (pkt 3 cyt. przepisu), jak też dzierżawa nie została zawarta zgodnie z przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników (pkt 1 cyt. przepisu). Stosownie do przepisów ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 ze zm.) umowa dzierżawy jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista (art. 28 ust. 4). Nie znajduje natomiast uzasadnienia prawnego przekonanie, że wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne. Brak jest zatem podstaw do wyłączenia dochodów z gospodarstwa rolnego z ogólnego dochodu rodziny, bowiem nie zostały spełnione przesłanki prawne wskazane w art. 7 ust. 6 pkt 1-3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Na podstawie cyt. przepisów ustawy przyjmuje się domniemanie, iż dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje się niezależnie od tego, czy w tym gospodarstwie się pracuje, czy też zostało ono oddane w dzierżawę innej osobie. Sama okoliczność prowadzenia na tym gruncie działalności rolniczej przez osobę trzecią nie zmienia faktu, że jest to gospodarstwo rolne, którego właścicielem nadal pozostaje skarżący. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł J. S., kwestionując decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13.12.2018 r. jak również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji – które uważa za krzywdzące. Skarżący domagał się uznania, że zaliczenie (przy obliczaniu dochodu warunkującego przyznanie świadczenia wychowawczego) w wydanych decyzjach do ogólnego dochodu jego rodziny rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,95 ha przeliczeniowego za 2017r. w wysokości 10.027,05 zł było bezzasadne. Działalność rolnicza we wspólnym gospodarstwie rolnym została bowiem zaprzestana od dnia 1.10.2016r. – z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Od 1.10.2016r. grunty rolne położone w gospodarstwie rolnym w gminie Ł. użytkuje R. K., również część rolna działki żony, położona w B., nie jest użytkowana rolniczo od tej daty. W tej sytuacji rodzina skarżącego nie mogła uzyskać w 2017r. jakiegokolwiek dochodu z tego źródła, gdyż nic tam nie uprawia ani nie hoduje. Ponadto decyzją Prezesa KRUS z dnia 29.03.2017r. stwierdzono ustanie ubezpieczenia społecznego rolników względem skarżącego – z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Pomimo tego do czasu osiągnięcia wymaganego prawem wieku emerytalnego J. S. musi być nadal właścicielem opisanego gospodarstwa rolnego, gdyż jego udowodniony okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS-ie nie przekroczył 25 lat. W konsekwencji dopiero po uzyskaniu prawa do emerytury rolniczej strona będzie mogła to gospodarstwo sprzedać, przekazać lub oddać w dzierżawę. Końcowo skarżący podkreślił, że wychowuje 7-letnią córkę, którą codziennie musi zaprowadzić i przyprowadzić ze szkoły, a jego żona wymaga całodobowej opieki i comiesięcznego zakupu leków. Obecnie jedynym źródłem utrzymania rodziny jest renta chorobowa żony, która z zasiłkiem opiekuńczym wynosi 1.751,63 zł netto miesięcznie. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego po raz ostatni na okres zasiłkowy 2018/2019 został także przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 620,00 zł miesięcznie – wobec czego miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 790,54 zł, co przesądza o trudnej sytuacji rodziny. Natomiast w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 713/18 tut. Sąd wyrokiem z dnia 13.12.2018r. uchylił decyzję SKO oraz decyzję organu l instancji w sprawie nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną A. S.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Zasadniczą kwestią sporną w sprawie była możliwość zaliczenia do dochodu rodziny, stanowiącego podstawę ustalenia, czy przekroczone zostało kryterium dochodowe w wysokości 800zł - w przeliczeniu na osobę w rodzinie, przewidziane w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, decydujące o możliwości przyznania pomocy na pierwsze dziecko, dochodu z gospodarstwa rolnego o łącznej pow. 2,95 ha przeliczeniowych w wysokości 10.027,05 zł. W zasadzie jedyny zarzut podnoszony przez skarżącego sprowadzał się bowiem do twierdzenia, że dochód ten został zaliczony do dochodu rodziny za 2017r. w sposób bezzasadny z tego względu, iż od dnia 1 października 2016r. zaprzestał on jakiejkolwiek działalności rolniczej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Tym samym grunty rolne położone w gospodarstwie rolnym w gminie Ł. użytkuje wyłącznie R. K., a część rolna działki żony, położona w B., nie jest użytkowana rolniczo od wskazanej daty. Stanowisko prezentowane przez skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Prawną zasadę ustalania dochodu rolników przewidziano w art. 7 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Organy w niniejszym przypadku dokonały wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego stosownie do tej reguły. Bezspornym bowiem było, że w skład majątku skarżącego i jego żony wchodzi gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 2,95 ha, zaś zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do którego wprost odsyła art. 2 pkt 1 ustawy, za dochód rodziny uważa się sumę dochodów członków rodziny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 7 ust. 5 ustawy należy wykładać w ten sposób, że określony w nim szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego uwzględnia się niezależnie od tego, czy gospodarstwo to jest faktycznie użytkowane. Samo bowiem posiadanie gospodarstwa rolnego powoduje, że organ wydający decyzję w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, obliczając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, powinien uwzględnić fakt posiadania gospodarstwa rolnego, stosując wyliczenie przewidziane w art. 7 ust. 5 ustawy. Ustawodawca przyjął tu zatem fikcję prawną, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. Analizowany przepis nie stanowi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Uznanie, iż powyższy przepis zawiera regulację o charakterze zasady przesądza o tym, że wszelkie przewidziane w przepisach prawa odstępstwa od metody obliczania dochodu w sposób określony w art. 7 ust. 5 ustawy mają charakter wyjątku i jako takie powinny być interpretowane ściśle (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 kwietnia 2013r., sygn. II SA/Bd 233/13). Tego rodzaju wyjątkiem jest regulacja zawarta w art. 7 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W rozpatrywanej sprawie żaden z powyższych przypadków nie zachodzi. W szczególności nie można uznać za umowę dzierżawy, o jakiej mowa w punkcie 1 powołanego przepisu, umowy zawartej przez skarżącego z R. K., na podstawie której R. K. użytkuje grunty rolne stanowiące własność J. S. Nie każda dzierżawa gospodarstwa rolnego powoduje skutek w postaci niewliczania gruntów rolnych do powierzchni gospodarstwa, ale tylko taka, której forma zawarcia i wymogi formalne odpowiadają zasadom wynikającym z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Umowa dzierżawy stosownie do wymienionej regulacji jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w jej przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista (art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 299), co najmniej na 10 lat i wymaga zgłoszenia do ewidencji gruntów i budynków. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszym przypadku powyższe wymogi nie zostały spełnione. Skarżący nie kwestionuje, że nie jest emerytem ani rencistą, zaś informacja o zawarciu umowy wynika wyłącznie z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia R. K., która nie wskazuje, że okres jej zawarcia wynosi co najmniej 10 lat i brak dowodu by została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków. Z powyższych względów brak było podstaw do nieuwzględnienia w ramach dochodu rodziny skarżącego za 2017 rok dochodu z gospodarstwa rolnego, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji organy prawidłowo ustaliły dochód w rodzinie w przeliczeniu na osobę i uznały że J. S. nie spełnia kryterium dochodowego wynoszącego 800zł uzasadniającego przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.