II SA/Bd 233/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi Ż. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy[...], z upoważnienia którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił skarżącej Ż. B. przyznania świadczeń rodzinnych wnioskowanych na dzieci skarżącej, w formie: ― zasiłku rodzinnego, ― dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014, ― dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, ― dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej; wskazując, że powodem odmowy jest przekroczenie kryterium dochodowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 , z późn. zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł. Stosownie do przedstawionych z wnioskiem zaświadczeń Urzędu Skarbowego w roku 2011 rodzina wnioskodawczyni osiągnęła dochody opodatkowane podatkiem od osób fizycznych na zasadach ogólnych w łącznej kwocie 41.264,64 zł. W oświadczeniach o dochodach niepodlegających opodatkowaniu członkowie rodziny oświadczyli, że w roku kalendarzowym 2011 uzyskali dochód w wysokości 0,00 zł, jednocześnie jednakże wpisując "gospodarstwo rolne – w dzierżawie". W aktach sprawy znajduje się także umowa dzierżawy gruntów rolnych z dnia 23 lutego 2011 r. oraz nakazy płatnicze określające wielkość gospodarstwa w hektarach. Wójt podniósł, że stosownie do art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r. ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Wskazując na treść art. 28 ust. 4 pkt 3 lit. a-d ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Wójt stwierdził, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby nie uwzględnić w dochodach członka rodziny wnioskodawcy dochodu z gospodarstwa rolnego, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne może być wyłącznie emeryt lub rencista w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W rozpatrywanej sprawie została zawarta umowa dzierżawy na okres dziesięcioletni i została ona zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, jednakże osoba wydzierżawiająca nie jest emerytem lub rencistą w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wobec powyższego organ, obliczając dochód w rodzinie wnioskodawczyni uwzględnił także dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,6630 ha w kwocie 12650,53 zł (226,08 zł z 1 ha). W konsekwencji dochód na osobę w rodzinie organ obliczył na kwotę 641,85 zł tj. ponad kwotę 539 zł ustaloną przez art. 5 ust. 1 u.ś.r. jako kryterium dochodowe. W odwołaniu wnioskodawczyni podniosła, że organ błędnie swoją decyzję oparł na treści art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta. Kolegium wskazało, że warunkiem przyznania zasiłku rodzinnego jest spełnienie kryterium dochodowego. Stosownie do art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r. dochodem są m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 5 ust. 8 u.ś.r. w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W roku 2011 dochód ten wynosił 226,08 zł. Kolegium wskazało ponadto, że z "ustępu art. 8a pkt 1" u.ś.r. wynika, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem oddanej w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) wprowadzają zasadę, że na podstawie jej przepisów wydzierżawienie gruntów rolnych odnosi się tylko do sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez emeryta lub rencistę w sytuacji, gdy wydzierżawi swoje gospodarstwo rolne osobie niebędącej jego małżonkiem, zstępnym lub pasierbem oraz nie pozostającej wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym na okres co najmniej 10 lat i przedmiotowa umowa dzierżawy zostanie zawarta w formie pisemnej, a także zostanie zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków (art. 28 ust. 4 pkt 1ww. ustawy). Zdaniem Kolegium stosownie do powyższych przepisów ustawodawca w ustawie o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione przez osobę będącą emerytem lub rencistą, co wiąże się z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej i utratą potencjalnego dochodu z gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że na skutek zawartej w dniu 23 lutego 2011 r. umowy dzierżawy gruntów rolnych (działek nr 130/11 i 125) ani mąż strony ani ona sama nie stali się emerytami czy rencistami rolniczymi, którym przysługuje pełne prawo do emerytury lub renty. Co prawda umowa została zawarta na okres 10 lat lecz nie w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Oznacza to, iż nie została zachowana przesłanka podmiotowa zawarcia umowy dzierżawy. W konsekwencji organ stwierdził, że siedmioosobowa rodzina wnioskodawczyni w roku 2011 osiągnęła dochód z gospodarstwa rolnego w łącznej kwocie 12.650,53 zł (4,6630 ha x 226,08 zł x 12 miesięcy). Sumując ten dochód z dochodem wykazanym przez urząd skarbowy w zaświadczeniu w kwocie 5.636,46 zł oraz 35.628,18 zł (po potrąceniu podatku oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) łączny dochód osiągnięty przez rodzinę w roku 2011 wyniósł 53.915,17 zł, co stanowi 4.492,93 zł miesięcznie i 641,85 zł na jedną osobę w rodzinie. Kolegium stwierdziło, że powyższe przekroczenie kryterium ustawowego o 102,85 zł jest wyższe od najniższego zasiłku rodzinnego, zatem prawo do zasiłków rodzinnych oraz dodatków na dzieci odwołującej nie przysługuje. W skardze do sądu administracyjnego Ż. B. zarzuciła, że organ bezpodstawnie uwzględnił przy obliczaniu jej dochodu dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego. Oddanie gospodarstwo rolne w dzierżawę na okres co najmniej 10 lat umową pisemną, z potwierdzeniem tego faktu w ewidencji gruntów uniemożliwia bowiem takie doliczenie, co potwierdza załączony dokument z Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej – Departamentu Polityki Rodzinnej z dnia 29 listopada 2012 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Istotą sporu jest rozstrzygnięcie, czy przedstawiona przez wnioskodawczynię umowa dzierżawy części gospodarstwa rolnego z dnia 23 lutego 2011 r. jest tego typu umową, o której mowa w art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. umową której skutkiem jest obowiązek pominięcia przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej dochodu uzyskiwanego z części gospodarstwa rolnego objętej umową. Na wstępie należy zauważyć, że podobnie jak w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593; z późn. zm.), w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca odrębnie określił sposób ustalania dochodów rolników, przyjmując w art. 5 ust. 8 u.ś.r., że "W przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969)". Niewątpliwie nie jest to ujęcie dochodu w pełni obiektywne, nie uwzględnia ono bowiem różnych niespodziewanych zdarzeń losowych, które uniemożliwiły jego wypracowanie jak susza czy powódź, które mogą zachodzić także lokalnie, a nie w skali całego kraju. Tym niemniej, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 października 2006 r. (sygn. akt K 30/05, opubl. w "Orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Seria A z 2006 r. Nr 9 poz. 119 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 210787) dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej, istnieją obiektywne przesłanki, które mogą przemawiać za odrębnym, co do zasady, potraktowaniem osób osiągających dochody z gospodarstwa rolnego, związane z jednej strony z brakiem powszechnego systemu ewidencji rzeczywistych dochodów osiąganych w indywidualnych gospodarstwach rolnych, co wiąże się z tym, że dochody te w zasadzie nie podlegają opodatkowaniu, a z drugiej strony, mając na względzie rolę świadczeń (pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, w szczególności potrzeb żywnościowych i mieszkaniowych), nie bez znaczenia jest okoliczność łatwiejszego dostępu ludności rolniczej do artykułów żywnościowych oraz nie ponoszenie z reguły takich kosztów, jak czynsz za mieszkanie czy opłaty w spółdzielniach mieszkaniowych. Trybunał zwrócił też uwagę, iż w prowadzonej przez Państwo polityce socjalnej wspierającej sytuację bytową ludności rolniczej bardzo ważne znaczenie mają pokaźne dopłaty z budżetu państwa do funduszu emerytalno - rentowego rolników, dzięki którym składki na ubezpieczenie społeczne kształtują się przeciętnie na o wiele niższym poziomie niż składki płacone przez podmioty gospodarcze poza rolnictwem i przez pracodawców za pracowników (zarówno w wielkościach bezwzględnych, jak i w relacji do spodziewanych świadczeń z ubezpieczenia społecznego), zaś w polityce gospodarczej istnieją instrumenty interwencjonizmu państwowego ukierunkowane na stabilizowanie dochodów rolniczych. Powyższe oznacza zdaniem Sądu nie tylko, że dopuszczalna konstytucyjnie jest przyjęta w art. 5 ust. 8 u.ś.r. metoda ryczałtowego obliczania dochodu rolnika, ale także, iż przepis ten ustanawia prawną zasadę obliczania dochodu. Uznanie, iż mamy do czynienia z regulacją o charakterze zasady przesądza o tym, że wszelkie przewidziane w przepisach prawa odstępstwa od metody obliczania dochodu w sposób określony w art. 5 ust. 8 u.ś.r. mają charakter wyjątku i jako takie powinny być interpretowane ściśle. Tego rodzaju wyjątkiem jest regulacja zawarta w art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r. Stosownie do tego przepisu ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Przepis ten przewiduje zatem możliwość pomniejszenia dochodu rolnika w przypadku kiedy pewna część lub całość gospodarstwa rolnego został oddana w dzierżawę w ściśle określonych warunkach tj. nie w przypadku jakiejkowiek umowy dzierżawy, ale umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Należałoby odpowiedzieć na pytanie, co to znaczy "umowa dzierżawy zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników". Ubezpieczeniu społeczne rolników indywidualnych i członków ich rodzin reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. O umowie dzierżawy mówi art. 28 ust. 4 tej ustawy wskazując, że uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając: 1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że umowa dzierżawy jest zawierana w formie pisemnej na okres co najmniej 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków przy czym, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne jest zawsze emeryt lub rencista. Zatem w świetle art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r. w zw. art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, możliwość niezaliczenia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego do dochodu przyjętego do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych zachodzi w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z z 5 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1930/07 i I OSK 1929/07, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1290/08, z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I OSK 3/9 oraz z 9 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1922/10). Przedstawiona przez skarżącą w kontrolowanej sprawie umowa dzierżawy z dnia 23 lutego 2011 r. nie spełnia powyższego warunku. Jest to bowiem umowa zawarta na okres 10 lat i została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, jednakże wydzierżawiającym nie jest emeryt lub rencista. Tym samym należy uznać, że ocena Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co do konieczności uwzględnienia w dochodach dochodu z wymienionego gospodarstwa rolnego jest trafna. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 ze zm.) oddalenie skargi.