II SA/Ke 810/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Asesor WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 września 2006r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz W. T. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA /Ke 810/00 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu odwołania W. T. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. z dnia [...] nie stwierdzającej choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego /poz. 16 wykazu z 1983 r./, na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, § 1 i 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach i art. 138 kpa - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ ten wskazał, iż postępowanie diagnostyczno- orzecznicze w sprawie rozpoznania u W.T. choroby zawodowej rozpoczęło się przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), a zatem decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydano w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 z późniejszymi zmianami). Z dokumentacji przedmiotowej sprawy wynika, że odwołujący się w okresie zatrudnienia pracował w następujących zakładach pracy: 1. od 20.XI.1984r. do 31.III.1992 r. jako drwal w Lasach Państwowych Nadleśnictwa J., 2. od 1.IV.1992 r. do 15.XII.1994 r. jako drwal-motorniczy w Zakładzie A (aktualnie zakład nieistniejący). 3. od 15.XII.1994 r. do 6.II.2004 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą B Od 1.XI.2003 r. W.T. przebywa na rencie. Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że przez cały okres zatrudnienia W.T. wykonywał różne prace przy użyciu piły motorowej spalinowej (typ PS - 180 oraz typ Husquarna 254), w okresach zimowych, tj. od 1.X do 15.IV pracował przy pozyskiwaniu drewna grubego, a w okresach letnich prace dotyczyły głównie trzebieży wczesnej i późnej, przecinki młodnika, usuwania poszycia oraz zalesiania. Ocena narażenia zawodowego wykazała, że W.T. w całym okresie zatrudnienia narażony był na wibrację miejscową obydwu rąk przekraczającą normatywy higieniczne. Postępowanie diagnostyczno - orzecznicze przeprowadzone było przez upoważniony do rozpoznawania chorób zawodowych zakład służby zdrowia - Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K., który wydał w dniu [...] mające, zgodnie z art. 84 kpa cechy opinii biegłego orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu u W.T. choroby zawodowej tj. zespołu wibracyjnego postać kostno-stawowa. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że schorzenie, rozpoznane na podstawie obserwacji w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy, zdjęć rtg rąk i stawów łokciowych oraz wyników badań dodatkowych, powstało na skutek przyczyn zawodowych tj. drgań mechanicznych o wartościach przekraczających normatywy higieniczne. Podstawą natomiast wydania decyzji nie stwierdzającej u W.T. choroby zawodowej było uznanie przez organ, że W.T. nie spełniał wymogu § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 z późniejszymi zmianami), tj. nie był pracownikiem (w myśl art. 2 kodeksu pracy), gdyż prowadził w latach 1994-2004 własną działalność gospodarczą, a w myśl rozporządzenia "decyzję o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przesyłają m.in. zakładowi pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego chorobę zawodową oraz pracownikowi". Reasumując, organ II instancji stwierdził, że decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. nie stwierdzająca choroby zawodowej jest zgodna z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych i brak w niej uchybień prawnych i merytorycznych. Skargę na powyższą decyzje wniósł W.T., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zarzucając naruszenie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, art. 2 pkt 11 i 12, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 30.X.2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) w zw. z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 18.XII.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze zm.). W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący w okresie ostatnich 9 lat, w których istniało zagrożenie zawodowe podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu osób prowadzących działalność gospodarczą i z tego tytułu przysługiwały mu świadczenia wymienione w art. 5 ustawy z dnia 18.XII.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze zm), a w tym świadczenie rentowe z tytułu choroby zawodowej. Przepis art. 10 ust. 3 tej ustawy definiował chorobę zawodową, odsyłając w tej mierze do art. 231 pkt 2 kodeksu pracy. Zdaniem skarżącego tego rodzaju unormowanie obligowało organ orzekający do rozstrzygania o sprawach wymienionych w § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych także w przypadku, gdy nie dotyczyły pracowników, ale również ubezpieczonych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Dalszym potwierdzeniem takiego prawnego stanu rzeczy są przepisy art. 2 pkt 11 i 12, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 30.X.2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Skarżący podniósł, że jako ubezpieczony z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej miał interes prawny w ustaleniu u niego choroby zawodowej, mającej związek z wykonywaną przez niego pracą a następnie działalnością gospodarczą, zaś organ miał obowiązek stwierdzić chorobę zawodową bez uzależniania decyzji od tego, czy osoba domagająca się takiego ustalenia jest, czy nie jest pracownikiem. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji podnieść należy, że w toku rozpoznania sprawy organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, 8, 77, 107 § 3 ppsa). Na wstępie należy podnieść, że zarówno w orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., jak i decyzji organu I instancji występuje stwierdzenie o wystąpieniu choroby zawodowej pod nazwą "zespół wibracyjny postać kostno-stawowa", a jako podstawa prawna podawana jest pozycja 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.). Jednak z załącznika do tego rozporządzenia pod pozycją 16 figuruje choroba o nazwie "zespół wibracyjny". Dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), które weszło w życie 3.IX.2002 r. wprowadziło w poz. 22 chorobę zawodową - zespół wibracyjny, która może wystąpić w trzech postaciach: 1.postać naczyniowo-nerwowa, 2.postać kostno-stawowa, 3.postać mieszana: naczyniowo-nerwowa i kostno-stawowa. Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy stwierdzają, że postępowanie diagnostyczno-orzecznicze w niniejszej sprawie rozpoczęto przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), a zatem decyzje o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydano w oparciu o rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.). Z akt sprawy nie wynika jednak, kiedy postępowanie zostało wszczęte. Wprawdzie w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. znajduje się zapis o rozpoczęciu postępowania w dniu 4 czerwca 2001 roku, ale nie znajduje to potwierdzenia w materiale dowodowym. Ma to o tyle znaczenie, że rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 roku, które miałoby zastosowanie, gdyby postępowanie wszczęte zostało po dniu 3.IX.2002 r., w § 2 dopuszcza rozpoznanie choroby zawodowej nie tylko u pracownika, ale również u byłego pracownika. Bezspornym w sprawie jest, że skarżący był narażony na drgania mechaniczne o wartościach przekraczających normatywy higieniczne, które spowodowały powstanie u niego choroby, zakwalifikowanej przez ośrodek orzeczniczy jako zespół wibracyjny postać kostno stawowa - w latach 1984 - 2003. W tym okresie skarżący wykonywał tę samą pracę - drwal-pilarz, na terenie tego samego przedsiębiorstwa - Nadleśnictwa w J., pracując tym samym sprzętem tj. piłą spalinową łańcuszkową przy pozyskiwaniu drzewa grubego, trzebieży wczesnej i późnej i innych pracach związanych z gospodarką leśną. Wobec likwidacji etatu drwali-pilarzy w Nadleśnictwie w J. (A uległ likwidacji), konieczność kontynuowania dalszej pracy w Nadleśnictwie uwarunkowana była podjęciem własnej działalności gospodarczej, którą skarżący rozpoczął 15.XII.1994 r. i kontynuował do 2003 r. pod nazwą "B" N. Bezspornym jest także, że usługi leśne w ramach własnej działalności skarżący wykonywał wyłącznie na terenie i na rzecz Nadleśnictwa J., a większość prac stanowiła obsługa piły spalinowej związana z pozyskiwaniem drewna. Ustalony wyżej stan faktyczny wskazuje na to, że w przypadku skarżącego występują elementy, od których rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.) w § 10 w powiązaniu z § 1 uzależnia pozytywne rozpoznanie choroby zawodowej, tj. sama choroba oraz narażenie na działanie czynników ją wywołujących, występujące w środowisku pracy. Orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] w sposób nie budzący wątpliwości stwierdza wystąpienie u W.T. choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego, postać kostno- stawowa, w uzasadnieniu wskazując, że pacjent był narażony w latach 1984 - 2003 na drgania mechaniczne o wartościach przekraczających normatywy higieniczne. W tym stanie faktycznym organ I instancji podjął próbę ustalenia, w którym okresie pracy u skarżącego mogła powstać choroba zawodowa i skierował tego rodzaju pytanie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Dział Konsultacyjno-Diagnostyczny w K., który stwierdził, iż ustalenie procentowego udziału różnych zakładów pracy w rozwoju choroby jest praktycznie niemożliwe. Zmiany w układzie kostno-stawowym wynikające z oddziaływania wibracji miejscowej rozwijają się bardzo powoli, nie dając dolegliwości subiektywnych, wobec czego możliwe jest jedynie stwierdzenie związku przyczynowego choroby z pracą na stanowisku pilarza, zapoczątkowanej już w czasie pracy w Nadleśnictwie. Mimo takiego stwierdzenia organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji, nie wykluczając udziału w powstaniu choroby we wcześniejszym miejscu pracy stwierdził z całą stanowczością, że główną przyczyną zaistniałej i stwierdzonej choroby zawodowej u skarżącego były warunki pracy w czasie prowadzenia własnej działalności gospodarczej, co stanowiło podstawę do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny, szczególnie zaś orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., z którego jednoznacznie wynika, że choroba zawodowa powstała u skarżącego w okresie narażenia zawodowego na te same działania szkodliwe dla organizmu w latach 1984 - 2003, zaś nie jest możliwe ustalenie czy miało to miejsce w okresie zatrudniania go w zakładzie w charakterze pracownika w rozumieniu przepisów kodeksu pracy (art. 2), czy w okresie wykonywania takiej samej pracy w tych samych warunkach, lecz w ramach prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej uznać należy, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 7 i art. 8 kpa. Wydając decyzję organ administracji publicznej powinien stać na straży praworządności i podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego załatwić sprawę, mając na względzie społeczny i słuszny interes obywateli, pogłębiając zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Organy orzekające w sprawie niniejszej zajęły stanowisko nie poparte żadnymi dowodami, samodzielnie wbrew orzeczeniu biegłych określając czas powstania choroby. Orzeczenie lekarskie zawierało w sobie logiczne i przekonujące wyjaśnienie zajętego stanowiska m.in. co do niemożności określenia dokładnego czasu powstania choroby, zapoczątkowanej już w czasie pracy w Nadleśnictwie, zatem organ nie mógł sprzecznie z tą opinią przyjąć, że choroba powstała po 1994 r., gdy skarżący kontynuował pracę ale w ramach działalności gospodarczej, nie będąc "pracownikiem". Działanie szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy ma przesądzające znaczenie dla rozpoznania choroby zawodowej wg § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.XI.1983 r., a skoro choroba zawodowa skarżącego nie budzi wątpliwości, to nawet rozpoznanie jej w czasie gdy nie był on już "pracownikiem" nie ma znaczenia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w art. 152 ustawy. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 i art. 205 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzekając ponownie, organ I instancji, mając na względzie poczynione wyżej uwagi wyda stosowne rozstrzygniecie, eliminując naruszenia prawa procesowego, o jakich mowa wyżej. Rozpoznając ponownie spraw organ będzie miał na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1999 r. I SA 140/98, w którym stwierdzono, że jeżeli orzeczenie lekarskie rozpoznaje chorobę zawodową, a dochodzenie epidemiologiczne wykazuje, iż czynniki szkodliwe występowały w środowisku pracy, przesłanki wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej należy uznać za spełnione.