II SA/Ke 855/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej "Kolegium", po rozpatrzeniu zażalenia A. C. i B. C. uchyliło postanowienie wydane przez Burmistrza [...] z dnia [...] odmawiające wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości położonej w [...] gmina [...] obejmującej działkę nr [...]/6 – współwłasność B. C. i A. C. z nieruchomością sąsiednią obejmującą działki nr [...]/9 i nr [...]/10, stanowiącą własność [...] – i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium podniosło, że organ I instancji uzasadniając stanowisko o odmowie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego wskazał, że nieruchomości mające podlegać rozgraniczeniu objęte są księgami wieczystymi. Organ ustalił, że Sąd Rejonowy postanowieniem sygn. akt Ns 427/91 z dnia 10 czerwca 1992r. dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości nr [...]/4, w wyniku czego powstały działki nr [...]/5, [...]/6 i [...]/7. Geodeta dokonała podziału działki [...]/4 do celów sądowych, a opracowanie to zostało przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za nr 2016-7/92. W Sądzie Rejonowym toczy się postępowanie o zapłatę – sygn. akt IC 107/15, w trakcie którego biegły [...] sporządził mapę włączoną do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za nr P.2605.2016.1762 w dniu 8 listopada 2016r., na której pokazał przebieg granic między działkami nr [...]/6 oraz [...]/9 i [...]/10. Podstawą techniczną do przyjęcia aktualnej granicy ewidencyjnej było opracowanie geodety [...], a podstawą do ujawnienia tej granicy było postanowienie Sądu o zniesieniu współwłasności. Zgodnie z opinią geodety J. K. można uznać, że aktualna granica ewidencyjna jest granicą prawną, gdyż została wprowadzona do ewidencji na podstawie postanowienia Sądu o zniesienie współwłasności. W związku zatem z ustaleniem, że wskazywana przez wnioskodawców granica jest granicą prawną, zdaniem organu I instancji, zasadna stała się odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a §1 kpa. Kolegium uchylając powyższe postanowienie i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazało, że organ I instancji niezasadnie odmówił wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Zdaniem Kolegium, pomiędzy nieruchomościami stron nie toczyło się wcześniej postępowanie rozgraniczeniowe. Granica ewidencyjna pomiędzy nieruchomościami została ustalona w postępowaniu przez SR o zniesienie współwłasności nieruchomości nr [...]/4, w wyniku czego powstały działki nr [...]/5, [...]/6 i [...]/7. Geodeta [...] dokonała podziału działki nr [...]/4 do celów sądowych, a opracowanie to zostało przyjęte do zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Ponadto z pisma SR z dnia 17 maja 2017r. wynika, że Sąd ten nie prowadzi postępowania o rozgraniczenie ww. nieruchomości. Sąd oczekuje na podjęcie decyzji przez organ administracji w przedmiocie wniosku o rozgraniczenie. W przypadku wszczęcia postępowania sprawa sygn. akt I C 86/13 o wydanie nieruchomości zostanie zawieszona. Kolegium podniosło, że sądowy podział nieruchomości i ustalenie przebiegu granicy między działkami nr [...]/6 oraz nr [...]/9 i [...]/10 nie stanowią przeszkody do przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, a powinny zostać wzięte pod uwagę w tym postępowaniu. Kolegium zauważyło, że w postanowieniu z dnia 14 marca 2002r. sygn. akt IV CKN 809/00 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że ustalenie stanu prawnego granicy nieruchomości i jej utrwalenie w terenie nie eliminuje na przyszłość sporów między właścicielami sąsiednich gruntów co do przebiegu granicy. Wcześniej wydane postanowienie o rozgraniczeniu, ze swego charakteru będące postanowieniem ustalającym, przesądza tylko o stanie prawnym granicy dzielącej sąsiednie nieruchomości w dacie wydania go. W kolejnym postępowaniu o rozgraniczenie przedmiotem rozgraniczenia nie jest więc stan rzeczy leżący u podstaw tego postanowienia, ale stan istniejący w dacie kolejnego orzekania o przebiegu granicy. Z kolei w wyroku z dnia 10 lipca 2013r. sygn. akt I OSK 707/12, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że możliwość prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego może mieć miejsce wówczas gdy po zakończonym postępowaniu rozgraniczeniowym, czyli po ustaleniu stanu prawnego granicy i jej utrwaleniu w terenie nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, które mogą sprawiać, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania. Innymi słowy, ponowne postępowanie rozgraniczeniowe może mieć miejsce tylko wówczas gdy nowe zdarzenia o charakterze faktycznym dotyczące stanu władania gruntami mają miejsce już po zakończeniu wcześniejszego postępowania rozgraniczeniowego. Natomiast możliwość prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego co do tych samych nieruchomości, nie jest i nie może być traktowana jako środek do kwestionowania prawomocnego postanowienia sądowego o rozgraniczeniu. W końcowej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że pomiędzy nieruchomościami nie toczyło się dotychczas żadne postępowanie rozgraniczeniowe, co oznacza, że brak jest obecnie przeszkód do jego prowadzenia. Jeżeli zatem wnioskodawcy podtrzymują wniosek o wszczęcie postepowania rozgraniczeniowego, organ I instancji winien takie postępowanie przeprowadzić. W złożonej skardze na powyższe postanowienie [...] zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa. Podniosła, że działania A. i B. C zmierzają do przedłużenia postępowań sądowych dotyczących zapłaty i eksmisji. Skarżąca podkreśliła, że jakkolwiek akceptuje stanowisko SN przytoczone przez Kolegium w uzasadnieniu postanowienia to, w sprawie niniejszej nie zaszły żadne nowe okoliczności związane z korzystaniem z terenu czy przebiegiem granicy, dlatego też teza SN słuszna co do idei, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Nie nastąpiły bowiem nowe zdarzenia o charakterze faktycznym. Skarżąca zarzuciła Kolegium błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędną interpretację przepisów prawa oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nim naruszeń prawa procesowego skutkujących koniecznością jego uchylenia. Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej Kolegium naruszyło art. 138 § 2 kpa oraz 107 § 3 kpa - w stopniu mającym istotny wpływ na wynika sprawy. W rozpoznawanej sprawie wyłoniło się istotne zagadnienie prawne, którego nie dostrzegło Kolegium, a mianowicie czy w realiach sprawy niniejszej z uwagi na treść art. 36 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U z 2016 r., poz. 520 ze zm. - aktualnie Dz. U. z 2017r. poz. 2101), dalej "p.g.k.", którego organ nie zauważył, zaistniała "inna uzasadniona przyczyna" stanowiąca przeszkodę do wszczęcia rozgraniczenia przez organ administracji publicznej. Innymi słowy, czy w przypadku gdy zostało wszczęte i toczy się postępowanie przed sądem powszechnym o wydanie części nieruchomości, organ administracji publicznej może wszcząć postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Rozstrzygając tak zarysowany problem prawny, skład orzekający wyraża stanowisko, że w realiach rozpoznawanej sprawy, zaistniała przeszkoda - "inna uzasadniona przyczyna" w rozumieniu art. 61a §1 kpa, w zakresie wszczęcia rozgraniczenia przez organ administracji publicznej. Problem rozgraniczenia nieruchomości uregulowany został w ustawie p.g.k., która w art. 29 ust. 3 przewiduje, że rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. Taka treść tego przepisu wskazuje, iż zasadą jest, że rozgraniczenia dokonują organy administracji publicznej, a w sytuacjach przewidzianych w tej ustawie, rozgraniczenia dokonują sądy. W wyjątkowych przypadkach do rozgraniczenia nieruchomości dochodzi od razu w postępowaniu sądowym, z pominięciem poprzedzającej go fazy postępowania administracyjnego (tak: E. Stefańska [w] Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz. Lex, 2013). Przykładem takim jest postępowanie uregulowane w art. 36 p.g.k. Stosownie do brzmienia tego przepisu, Sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. W powyższym przepisie uregulowany został zatem wyjątkowy wypadek, gdy rozgraniczenia nieruchomości dokonuje od razu sąd powszechny, bez przeprowadzania wstępnego postępowania administracyjnego. Dzieje się tak wówczas, gdy ze względu na przedmiot sprawy rozpatrywanej przez sąd, niezbędną przesłanką do wydania orzeczenia w sprawie jest wcześniejsze dokonanie rozgraniczenia nieruchomości. Wtedy sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie oprócz przedmiotu głównego rozstrzyga również o rozgraniczeniu. Wyjątek ten dotyczy spraw o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, które toczą się w postępowaniu procesowym (red. J. Lang, J. Maćkowiak, E. Stefańska, Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, Warszawa 2013, s. 366). W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej, w realiach tej sprawy zawiśnięcie sprawy przed sądem powszechnym o wydanie części nieruchomości (sygn. akt IC 86/13) stanowi przeszkodę - "inną uzasadnioną przyczynę" w rozumieniu art. 61a § 1 kpa - do wszczęcia i prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego przez organ administracji publicznej. W tym miejscu wskazania wymaga, że nie jest rzeczą organu ocena czy w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy o sygn. akt I C 86/13 o wydanie części nieruchomości, sąd powinien orzekać w sprawie rozgraniczenia. Natomiast obowiązkiem organu jest ocena, czy w realiach rozpoznawanej sprawy zaistniała przeszkoda do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego przez organ administracji publicznej. Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala Sądowi stwierdzić, że Kolegium takiej oceny (przy uwzględnieniu treści art. 36 p.g.k.) nie dokonało. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowym, prowadzonym w trybie art. 36 p.g.k., nie jest tak, że zawsze sąd wypowie się w zakresie rozgraniczenia. Przepis ten wskazuje jedynie właściwość sądu powszechnego w zakresie rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granicy jest potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy niejako głównej, tj. sprawy o własność bądź o wydanie nieruchomości lub jej części. W orzecznictwie wskazuje się, że jeżeli sąd skorzysta z tego prawa i prawomocnym wyrokiem dokona ustalenia przebiegu granic (bądź stwierdzi, że rozgraniczenia nie dokonuje gdyż przebieg granicy wynika z zachowanej dokumentacji), wówczas brak będzie podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia w trybie art. 33 p.g.k. Ustalenie spornych granic nieruchomości w prawomocnym rozstrzygnięciu sądu powszechnego wyłącza możliwość innego ustalenia granicy przez organ administracji. Pogląd taki ugruntowany jest w orzecznictwie i skład orzekający rozpoznający niniejszą sprawę w pełni pogląd ten podziela i przyjmuje za własny (por. wyroki NSA z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 523/11, LEX nr 1264838, z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1457/09, LEX nr 745030). Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy postępowanie przed sądem powszechnym w sprawie sygn. akt I C 86/13 jest w toku, co zdaniem składu orzekającego wyłącza możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego przez organ administracji publicznej. W sprawie niniejszej, Kolegium nie dostrzegło treści art. 36 p.g.k., a niezależnie od tego, w kontekście powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia orzeczeń SN i NSA, nie przedstawiło żadnych argumentów wskazujących, że w sprawie zaistniały - po dacie wydania przez Sąd postanowienia o zniesieniu współwłasności - nowe okoliczności, nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, które mogą sprawiać, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania. W konsekwencji Sąd uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za naruszające przepisy prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa uchylił zaskarżone postanowienie (pkt I wyroku). O kosztach postępowania (pkt II wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 206 Ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na koszty te, w łącznej wysokości 597 zł, złożyły się: wpis od skargi - 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł. Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na uwadze powyższe rozważania.