II SA/Ke 856/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2009 rok p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 27 grudnia 2012r. M.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2013r. Referendarz sądowy w tut. Sądzie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano m. in., że zadeklarowane wydatki związane tylko z uiszczaniem opłat za mieszkanie i zakupem lekarstw przewyższają dochód z gospodarstwa rolnego, który zdaniem wnioskodawcy jest jedynym źródłem jego utrzymania. W ustawowym terminie M.C. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, przyznając że w złożonym wniosku "niezbyt precyzyjnie" zostały określone wysokości i źródła dochodu. Odnosząc się do uprzednio wskazanej kwoty miesięcznego dochodu z gospodarstwa rolnego – 672,60 zł (8.071,20 zł rocznie) strona wskazała, że faktycznie z tytułu sprzedaży płodów rolnych osiąga ok. 22 tys. zł rocznie. Natomiast część środków uzyskanych z tytułu dopłat unijnych (łącznie 7.590,13 zł) M.C. przeznaczył na utrzymanie rodziny – ok. 2 tys. zł. Strona zadeklarowała, że jej łączne dochody w 2012r. wyniosły 24 tys. zł, wydatki – 14.000 zł, wobec czego na utrzymanie pozostało jej ok. 10.000 zł, czyli ok. 840 zł miesięcznie, co z trudem wystarcza na utrzymanie 3 – osobowej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270) zwanej dalej ustawą P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Tym samym już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego – w całości. Sygn. akt II SA/Ke 856/12 W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, iż ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Należy przy tym zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Podkreślić ponadto należy, że opłaty sądowe – do których zalicza się wpis – stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dorosłym synem. Skarżący oświadczył, że cała jego rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które przynosi dochód w wysokości 672,60 zł miesięcznie. Wnioskodawca stwierdził, Sygn. akt II SA/Ke 856/12 że z osiąganego dochodu opłaca składki KRUS, podatek rolny, opłaty związane z mieszkaniem oraz wykupuje leki dla siebie i żony. Skarżący wykazał własność domu mieszkalnego z 1954r. wielkości 50 m² wymagającego kapitalnego remontu, działki rolnej o powierzchni 14,86 ha, obory i budynków gospodarczych w D. W 2012r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wypłaciła M. C. w sumie kwotę 7.590,13 z tytułu dopłat do rolnictwa. Łączne zobowiązanie podatkowe w 2012r. z tytułu posiadanych nieruchomości ustalono dla G. C. w wysokości 117 zł, dla M. C. 48 zł. Ponadto skarżący wraz z żoną posiadają w K. mieszkanie spółdzielcze wielkości 60 m².Czynsz za mieszkanie wynosi 517,23 zł, a opłata za energię elektryczna 128,14 zł miesięcznie. Oboje cierpią na przewlekłą chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa. Żona wnioskodawcy leczy się onkologicznie. Skarżący oświadczył, że miesięcznie wydają wraz z żoną 130 zł na zakup leków. Natomiast w złożonym sprzeciwie M.C., odnosząc się do zawartych w zakwestionowanym postanowieniu stwierdzeń, że podane we wniosku informacje o źródłach i wysokości dochodów są niewiarygodne, przyznał, że faktycznie z tytułu sprzedaży płodów rolnych osiąga ok. 22 tys. zł rocznie. Natomiast część środków uzyskanych z tytułu dopłat unijnych skarżący przeznaczył na utrzymanie rodziny (ok. 2 tys. zł). Strona ostatecznie zadeklarowała, że jej łączne dochody w 2012r. wyniosły 24 tys. zł, wydatki – 14.000 zł, wobec czego na utrzymanie pozostało jej ok. 10.000 zł, czyli ok. 840 zł miesięcznie, co z trudem wystarcza na utrzymanie 3 – osobowej rodziny. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołał wnioskodawca nie uzasadniają uwzględnienia jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pominął w złożonym formularzu PPF osiągane przez siebie dochody w kwocie ok. 24.000 zł – co stawia pod znakiem zapytania wiarygodność jego oświadczenia co do wysokości faktycznie osiąganego dochodu. Podkreślić przy tym trzeba, że wnioskodawca nie uzupełnił pierwotnie wskazanych w formularzu PPF danych z własnej inicjatywy, ale dopiero po stwierdzeniu w ww. postanowieniu z dnia 15 lutego 2013r., że wskazywane wydatki przewyższają deklarowany pierwotnie dochód z gospodarstwa. W rezultacie M. C. nie uwiarygodnił w sposób wystarczający i skuteczny, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niezależnie od powyższego, nawet gdyby przyjąć wysokość dochodu ostatecznie deklarowanego przez stronę, to jest 29.590,13 zł nie sposób uznać, aby M.C. spełniał ustawowe kryteria przyznania prawa pomocy, o których mowa w cytowanym powyżej art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia okoliczność, że wnioskodawca jest właścicielem kilku nieruchomości, to jest mieszkania spółdzielczego o powierzchni 60 m² położonego w Kielcach, domu mieszkalnego wielkości 50 m², oraz gospodarstwa rolnego, (składającego się z obory, budynków gospodarczych oraz działki rolnej o powierzchni 14,86 ha), które z racji produkowanych płodów rolnych oraz otrzymywanych dopłat unijnych przynosi wymierny dochód. W tym miejscu należy wyjaśnić skarżącemu, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a., związany z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012r., sygn. akt: I FZ 51/12, LEX nr 1120552). Nie budzi wątpliwości Sądu, że taka sytuacja nie zachodzi na gruncie rozpoznawanej sprawy – w której na obecnym etapie postępowania skarżący został wezwany do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu sądowego, a ewentualny wpis od skargi kasacyjnej będzie wynosił 100 zł. Przypomnieć warto, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) W świetle powołanych okoliczności brak jest podstaw do przyznania M. C. zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy P.p.s.a.