II SA/Ke 86/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na N. W. na podstawie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji w całości i w tym zakresie orzekło o odmowie przyznania A. W. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny babcią N. W. Organ odwoławczy wskazał, że A. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią N. W., która jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późniejszymi zmianami) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy –Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a art. 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego reguluje kolejność obowiązku alimentacyjnego: obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, a obowiązek alimentacyjny zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie czynić zadość swojemu obowiązkowi, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami – art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wystąpiła A. W. wnuczka niepełnosprawnej N. W. , a więc krewna w drugim stopniu. Jak wynika z dołączonych do akt administracyjnych oświadczeń N. W. ma trzech synów, którzy złożyli oświadczenia z których wynika, że syn D. W. pracuje zawodowo i nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, syn S. W. prowadzi działalność gospodarczą i również nie jest w stanie sprawować opieki, a syn W. W. podał, że ze względu na znaczną odległość jego stałego miejsca zamieszkania, nie jest w stanie na bieżąco opiekować się matką. Organ podkreślił, że ze złożonych oświadczeń wynika, że nie legitymują się oni orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, który wykluczałby możliwość sprawowania opieki nad matką N. W. Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni A. W. jest wnuczką niepełnosprawnej N. W. a więc krewną w drugim stopniu i mogłaby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią w przypadku, gdyby nie było osoby lub osób spokrewnionych z N. W. w pierwszym stopniu, albo osoby te nie byłyby w stanie sprawować opieki z uwagi na orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Organ podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie N. W. ma trzech synów, którzy potencjalnie mogą sprawować nad nią opiekę, a tym samym nie doszło do przejścia obowiązku alimentacyjnego na dalszą krewną jaką jest wnuczka A. W. a tym samym nie przysługuje jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, że z uwagi na błędnie sformułowaną osnowę decyzji organu pierwszej instancji orzekającej o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na N. W. zamiast orzeczenia o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad N. W. , organ orzekł o uchyleniu osnowy decyzji organu pierwszej instancji i orzekł w tym zakresie poprawnie. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła A. W. Podniosła, że doszło do naruszenia prawa materialnego albowiem nieprawidłowo zinterpretowano art. 16 a ustawy o Świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej, określając grupę osób mogących ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, ustawodawca zawęził ja do osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, a wywód że N. W. ma trzech synów, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, jest słuszny, ale przy ustalaniu obowiązku alimentacyjnego a nie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Według skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy jest przeznaczony dla osób sprawujących opiekę i kolejność jest bez znaczenia. W ocenie skarżącej, odmowa przyznania jej świadczenia opiekuńczego jest skrajnie krzywdząca tym bardziej, że fakt jej kształcenia na Uniwersytecie organ odwoławczy traktuje jako drugorzędna przesłankę. W dalszej części uzasadnienia skargi podkreśliła, że w zajęciach uczestniczy sporadycznie przez 3 dni w tygodniu i większość czasu w ciągu doby spędza z babcią a dodatkowo ustawodawca postawił wymóg rezygnacji z zatrudnienia a nie określił wymogu rezygnacji z kształcenia się, tak więc ma prawo do przedmiotowego zasiłku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwana dalej ustawą. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne. Specjalny zasiłek opiekuńczy, którego domaga się A. W. przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy –Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego reguluje kolejność obowiązku alimentacyjnego i jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W niniejszej sprawie okolicznością nie budzącą wątpliwości jest fakt, że z wnioskiem wystąpiła wnuczka niepełnosprawnej N. W. , a więc krewna w drugim stopniu albowiem niepełnosprawna N. W. ma trzech synów, którzy złożyli oświadczenia, że z uwagi na pracę zawodową, prowadzoną działalność gospodarczą i znaczna odległość zamieszkania nie są w stanie sprawować opieki nad matką N. W. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2013r. I OPS 5/13 – krąg uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (a więc świadczenia opiekuńczego) wyznacza kodeks rodzinny i opiekuńczy. Dalszym krewnym pomoc przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych również specjalny zasiłek opiekuńczy jest formą świadczenia opiekuńczego, tak więc skoro zgodnie z art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, to tym samym uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego ma zastosowanie również przy ustalaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Należy wskazać, że specjalny zasiłek opiekuńczy ma wspierać, a nie zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych, a więc pomagać tam, gdzie osobą niepełnosprawną zajmuje się ktoś, na kim ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności i kto zdecyduje się na rezygnację z zatrudnienia. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko, że specjalny zasiłek opiekuńczy uzyska osoba dalsza w stosunku bliskości do potrzebującej pomocy dopiero w sytuacji, gdy nie ma osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji albo gdy taka osoba nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującą. Należy podkreślić, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest skierowany do kogokolwiek z rodziny, w zależności od tego, kto się tej opieki podejmuje, jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej kategorii osób. I nie można aprobować sytuacji, że to rodzina decyduje o tym, komu spośród jej członków winno być przyznane określone świadczenie, decyduje o tym przepis prawa regulujący daną sytuację. Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia w związku koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mowa w tym przepisie o opiece sprawowanej w sposób stały ciągły, a jak wynika z oświadczenia skarżącej A. W. ( karta 32 akt administracyjnych) zajmuje się ona babcią ok. 6 godzin dziennie a dotykowo 2-3 razy w tygodniu dojeżdża na uczelnie na zajęcia tym samym nie można uznać, że spełnia również te warunki do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Reasumując podkreślić należy, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że wnioskodawca powinien spełnić przewidziane prawem wymogi, gdyż tylko wówczas istnieje podstawa prawna do jej wydania zgodnie z żądaniem strony. Tym samym, odmawiając przyznania A. W. specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na nie spełnienie wymogów ustawy o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze działało zgodnie z prawem. Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.