II SA/Ke 873/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. R. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. z dnia [...] orzekającą o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad H. B.. W uzasadnieniu SKO wskazało, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia w decyzji organu I instancji był fakt, że H. B., którą opiekuje się skarżąca jest siostrą jej dziadka, a więc osobą, wobec której nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. W odwołaniu od ww. decyzji A. R. wyjaśniła, że tylko ona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną. Mąż H. B. zmarł, nie posiada ona zstępnych, a jej rodzeństwo nie żyje. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium wskazało na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podniosło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny i które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Ponieważ odwołująca się nie jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem siostry dziadka, nie jest uprawniona do występowania z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła A. R.. Podniosła, że jej zdaniem, spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny względem H. B., gdyż po śmierci swojego brata przejęła zobowiązania względem cioci. Z uwagi na to nie może podjąć pracy. H. B. jest osobą samotną, schorowaną, w wieku 89 lat i od dłuższego czasu wymaga całodobowej opieki. Podniosła, że z ciocią jest bardzo emocjonalnie związana i jest jedyną osobą, "która od wielu lat jest przy niej". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym świadczenie to przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie z art. 17 ust. 1a ustawy wynika, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Niewątpliwie więc świadczenie to przysługuje, oprócz rodziców i opiekuna faktycznego dziecka, tylko osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 k.r. i op. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei zgodnie z art. 671 ww. ustawy krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). W świetle powyższych regulacji niewątpliwie skarżąca, jako wnuczka brata wymagającej opieki H. B., jest spokrewniona z nią w linii bocznej, w stopniu dalszym niż rodzeństwo. Pozostaje więc poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest bowiem jej rodzicem ani też inną osobą na której ciąży względem ww. obowiązek alimentacyjny tj. krewnym w linii prostej czy rodzeństwem. Nie może być też uznana za opiekuna faktycznego tej osoby w rozumieniu art. 17 ust.1 pkt 3 ustawy, ponieważ H. B. nie jest osobą małoletnią. Zauważyć w tym miejscu należy, że przepisy ograniczające krąg osób, którym może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne tylko do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym nie są sprzeczne z Konstytucją. Po dwóch wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. o sygn. P 41/07, w których Trybunał wypowiedział się co do konstytucyjności art. 17, dokonano nowelizacji ustawy. Z treści żadnego z tych wyroków nie można jednak wyprowadzić postulatu zniesienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego potencjalnego świadczeniodawcy względem osoby wymagającej opieki jako przesłanki ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji, gdy przepis art. 17 ustawy wyznacza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w sposób precyzyjny, to sąd administracyjny w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej ani do orzekania o zgodności z Konstytucją omawianego rozwiązania ustawodawczego, polegającego na nieobjęciu zapisami aktu normatywnego innych osób (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2149/11, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Celem wprowadzenia świadczenia pielęgnacyjnego było umożliwienie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, wywiązania się z tego obowiązku poprzez sprawowanie osobistej opieki nad uprawnionym do alimentów, a nie poprzez płacenie alimentów, dzięki finansowemu wsparciu ze strony Państwa. Świadczenie to ma więc "rekompensować" utratę dochodu z tytułu pracy osoby, która nie może zdobywać funduszy na wywiązanie się z obowiązku dostarczania środków na utrzymanie osoby bliskiej, chorej i wymagającej opieki, bo zmuszona jest tę osobę pielęgnować na co dzień. Reasumując stwierdzić należy, że skarżąca z racji braku ciążenia na niej ustawowego obowiązku alimentowania wymagającej opieki babki ciotecznej, nie jest osobą legitymowaną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią. Fakt sprawowania tej opieki, mimo iż jest oczywisty i zasługuje na społeczną aprobatę, nie może jednak sam w sobie stanowić prawnej przesłanki dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.