II SA/Ke 903/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. .B. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy R. B. złożyła formularz urzędowy PPF, wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Ze złożonego formularza wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dziewiętnastoletnim synem. Wnioskodawczyni ma własną firmę budowlaną, która obecnie przynosi straty, jej mąż i syn pobierają renty chorobowe – każdy po 670 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz domu wielkości 160 m kw i samochodu marki Peugeot o wartości około 10000 zł. Skarżąca podała następujące wydatki miesięczne: zakup żywności – 800 zł, opłaty za media – 700 zł, opłata za telefon – 160 zł, środki czystości -300 zł, leki, koszty leczenia i dojazdy do lekarzy – 1000 zł, spłata kredytu – 1200 zł, podatki i inne wydatki – 200 zł. w sumie 4820 zł miesięcznie. Oświadczyła, że wydatki te pokrywa także dzięki pożyczkom oraz pomocy rodziny i znajomych. W odpowiedzi na doręczone w dniu 17 listopada 2016 r. zarządzenie referendarza sądowego skarżąca złożyła w dniu 24 listopada 2016 r. zeznanie podatkowe za rok 2015, z którego wynika, że przychód z działalności gospodarczej R. B. wyniósł 1 377 746,30 zł, koszty uzyskania przychodu – 1 301 830,13 zł, co przyniosło dochód w wysokości 75 916,17 zł. Stosownie do rozliczenia podatkowego za rok 2015, skarżącej należy się do zwrotu kwota 5059 zł z tytułu nadpłaty podatku. W okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 października 2016 r. R. B. osiągnęła z działalności gospodarczej przychód w wysokości 480 833,31 zł, poniosła koszty w wysokości 566 547,01 zł, co dało stratę w wysokości 85 713,70 zł Z zeznania podatkowego wynika, że S.B. uzyskał w 2015 r. przychód w wysokości 8814,48 zł . Z zaświadczenia z banku wynika, że na rachunku bakowym związanym z działalnością gospodarczą R. B. limit kredytowy w rachunku bieżącym wynosi 140000 zł, kredyt zaliczka w wysokości 90000 zł. Na dzień 21 listopada 2016 r. zadłużenie na rachunku bieżącym z tytułu kredytu wynosiło 118 101,97 zł, saldo środków dostępnych w ramach przyznanego kredytu wynosiło 21 898,03 zł. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 400 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego to jest nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł, z wyjątkiem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego 200 zł. W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych. Skarżąca prowadzi własną firmę budowlaną, jej mąż i syn osiągają stałe dochody z rent. Dzięki osiąganym dochodom mogą nie tylko utrzymać trzyosobową rodzinę, w tym pokryć wysokie koszty leczenia, ale także spłacać kredyty. Potrzeby mieszkaniowe oraz inne podstawowe warunki życiowe wnioskodawczyni i jej rodziny są na bieżąco zaspokojone. Z analizy rachunków wynika, że skarżąca obraca miesięcznie kwotami w wysokości kilkadziesiąt tysięcy złotych, a na konto bankowe wpływają środki pieniężne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej Okoliczność, że skarżąca spłaca kredyt bankowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Udzielenie pożyczki musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. Przy tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią koszty sądowe. Obraca kwotami w wysokości kilkadziesiąt tysięcy miesięcznie, a na jej rachunek bankowy wpływają środki finansowe związane z przychodem z działalności gospodarczej. Również z strata z działalności gospodarczej, którą wnioskodawczyni wykazuje w 2016 r. nie uzasadnia automatycznie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Należy podkreślić, że w 2015 r. działalność gospodarcza skarżącej przyniosła dochód, a wnioskodawczyni uzyskała także kwotę do zwrotu z tytułu nadpłaty podatku. Uznano zatem, że przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganym dochodem i posiadanym majątkiem skarżąca jest w stanie zgromadzić środki finansowe niezbędne do pokrycia kosztów sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.