II SA/Ke 919/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 28 września 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. z dnia 28 czerwca 2021 r. znak: [...], orzekającą o odmowie przyznania A. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą - J. W.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawą wydanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" i powołało treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b tej ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Kolegium nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Jak podało Kolegium, w rozpoznawanej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą - J. W.. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że J. W. ma matkę, która niewątpliwie zobowiązana jest do alimentacji przed skarżącym. Zdaniem Kolegium, powyższe oznacza, że przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie gdyby matka osoby wymagającej opieki - K. G. nie była w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że rodzic J. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium nadto, nie wyklucza obowiązku alimentacyjnego matki fakt posiadania przez nią orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności czy zaświadczenia lekarskiego wskazującego, że nie może ona sprawować opieki nad chorą córką. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że w okolicznościach niniejszej sprawy przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu stoi na przeszkodzie treść art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy. Odnosząc się zaś do uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium wyjaśniło, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K [...] Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy, nie wziął pod uwagę treści tego wyroku. [...] zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie kluczowe jest to, że nie zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem siostry przed obowiązkiem alimentacyjnym jej matki. A. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy poprzez uznanie, że nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jego matka K. G. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, pomimo że - jak zostało udowodnione w toku postępowania - jest ona osobą w podeszłym wieku i jak wynika z przedłożonego do akt zaświadczenia lekarskiego nie może sprawować opieki nad swoją córką. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez niedokonanie kontroli działania organu pierwszej instancji w aspekcie naruszenia zasad określonych w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., gdyż na żadnym etapie postępowania nie uprzedzono go, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie uzyskanie przez jego matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskutek czego nie dysponował takim orzeczeniem w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów, w oparciu o które wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nadto wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Przy piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2021 r. skarżący przedłożył do akt sprawy kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 26 listopada 2021 r. znak: [...] ustalającego znaczy stopień niepełnosprawności K. G. od dnia 14 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym. Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Na wstępie, odnosząc się do przedstawionego przez skarżącego za pismem procesowym z dnia 8 grudnia 2021 r. orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. wskazać trzeba, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Zarówno w orzecznictwie, jak i w judykaturze zgodnie przyjmuje się, że sąd administracyjny orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty wydania zaskarżonej decyzji. W ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd bada, czy stan faktyczny sprawy został przez organ ustalony prawidłowo - zgodnie z wymogami obowiązującej procedury administracyjnej oraz czy organ zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. W ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy został przez organ ustalony prawidłowo i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia dokonane przez organ Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) powoływanej dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ww. ustawy przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki - J. W. ma matkę, zaś wnioskodawca A. G. jest jej bratem. K. G. - matka wymagającej opieki w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. 28 września 2021 r. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności omawiane świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem matce K. G.. Dopiero w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. matka osoby wymagającej opieki nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Jak już wskazano wyżej, nie jest kwestionowane w sprawie niniejszej, że K. G. – matka J. W. w dacie procedowania przez organy nie posiadała ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Powyższe prowadzi do wniosku, że A. G. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. K. G. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 13 września 2004 r., zaś ze znajdującego się z aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 czerwca 2021 r. wynika, że nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną córką, gdyż sama wymaga opieki osób drugich na stałe. W ocenie Sądu powyższe okoliczności nie są jednak wystarczające do stwierdzenia, że skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak trafnie bowiem wskazało Kolegium, zaświadczenie lekarskie nie jest dokumentem zastępującym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podsumowując, ani w toku postępowania administracyjnego, ani też w skardze skierowanej do Sądu, skarżący nie powołał się na żadne takie okoliczności, które wyłączałyby całkowicie możliwość sprawowania opieki nad siostrą skarżącego przez jej matkę, co w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego aktualizowałoby dopiero obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącego. Rację ma zatem organ odwoławczy, że skarżącemu w dacie orzekania przez ten organ, nie mogło zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd nie kwestionuje okoliczności związanych ze stanem zdrowia K. G. stwierdzonym zaświadczeniem lekarskim. Podkreślić jednak należy, że obowiązek alimentacyjny może być spełniony nie tylko przez osobiste świadczenie, ale również przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o przepisy k.r.i.o. Ponownie podkreślić należy, że samo tylko zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że ze względu na stan zdrowia matka osoby wymagającej opieki nie jest zdolna do opieki nad swoją chorą córką, nie jest wystarczające do uwzględnienia wniosku. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, ale nie nakłada na organ - w sprawie jak niniejsza - obowiązku oceny we własnym zakresie stanu zdrowia matki osoby wymagającej opieki, a tym bardziej jej stopnia niepełnosprawności. Temu służy postępowanie przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności. Uzyskanie w toku niniejszego postępowania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z data wsteczną, ale dopiero od 14 października 2021 r. świadczy dodatkowo o potwierdzonym przez fachowy organ we właściwym trybie braku spełnienia przez K. G. ustawowego wymogu z art. 17 ust. 1 a pkt 1 ustawy. Końcowo wskazać należy, że uzyskanie powyższego orzeczenia umożliwia skarżącemu ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.