II SA/Ke 926/15

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 14 grudnia 2015 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Ł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi J.Ł na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie skierowanie na badania psychologiczne postanawia: I. zwolnić J. Ł. od kosztów sądowych w części obejmującej wpis sądowy od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. J. Ł. złożył formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie skierowanie na badania psychologiczne. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Skarżący zarabia na podstawie umowy o prace 2460 zł, a jego żona pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 1469 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca nie wykazał innego majątku oprócz działki rolnej o powierzchni 1,46 ha (grunty V i VI klasy). Skarżący podał następujące wydatki miesięcznie: 560 zł spłata raty pożyczki w banku, 830 zł tytułem czynszu za mieszkanie, 100 zł za energie, koszty dojazdu do pracy – 500 zł. Wnioskodawca oświadczył, że żona pracuje od września, wcześniej on sam utrzymywał rodzinę i obecnie regulują zaległości w płatnościach. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a" przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Za każdym razem na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Biorąc pod uwagę przedstawioną powyżej sytuację majątkową skarżącego, przede wszystkim duże wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, dojazdami do pracy, spłatą pożyczki oraz brak majątku poza małą nieprzynoszącą dochodu działką rolną oraz fakt, że wnioskodawca złożył jednocześnie dwie skargi, uznano, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony, a zatem jego wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi wynoszącego 200 zł. Umożliwi to rozpoznanie skargi J. Ł. przez wojewódzki sąd administracyjny. Natomiast uwzględniając fakt, że wnioskodawca i jego żona osiągają stałe dochody z dwóch wynagrodzeń za pracę uznano, że skarżący ma możliwość zgromadzić środki finansowe na poniesienie innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł. Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonka, rodzeństwo, wstępni lub zstępni. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa procesowego i materialnego. Oznacza to, że skarżący bardzo dobrze zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest adwokat z urzędu. Ponadto z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że J. Ł. nie jest osobą nieporadną życiowo, bardzo dobrze znają okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Podniesiona we wniosku okoliczność, że skarżący chce uniknąć sytuacji z innego postępowania sądowoadministracyjnego, gdzie, jego zdaniem, nie został należycie wysłuchany przez WSA, nie może być podstawą do przyznania pełnomocnika z urzędu w świetle powołanych wyżej przepisów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.