II SA/Ke 943/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia NSA Anna Żak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania E. O. od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy decyzji z dnia [...], odmawiającej przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podało, że E. O. pobierała na mocy decyzji z dnia [...] świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną J. K. Decyzja ta wygasła z mocy prawa w dniu 1 lipca 2013 r. W sprawie zastosowanie będzie miał zatem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), zgodnie z którym zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) z dniem 1 lipca 2013 r. Dalej organ odwoławczy cytując art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2012 r. wskazał, że z akt sprawy wynika, że ciotka wnioskodawczyni J. K. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałej opieki innej osoby. Przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy potwierdził, że opiekę nad nią sprawuje E. O., która jest jej bratanicą. J. K. nie posiada dzieci, ani rodzeństwa, wnioskodawczyni jest dla niej najbliższą spokrewnioną osobą. Niemniej jednak odmowa przyznania stronie wnioskowanego świadczenia spowodowana jest brakiem spełnienia przesłanki art. 17 ust. 1 pkt 4) ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Organ odwoławczy podał, że stanowisko w tym zakresie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. (I OPS 5/13) przesądzając, że w powołanych przepisach został zawarty ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką (art. 17 ust. 1 pkt 3). Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 tej ustawy (w brzmieniu od 1 stycznia 2010 r.) wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1). Przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Powołując się na wcześniejszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006, nr 10, poz. 151), NSA wskazał, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Reasumując Kolegium podało, że skoro wnioskodawczyni jako bratanica nie zalicza się do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem J. K. nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniający do zasiłku dla opiekuna. Zatem decyzja organu I instancji jest prawidłowa. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję E. O. wskazała, że wprawdzie J. K. nie jest jej najbliższą rodziną ani nie jest uprawniona do alimentacji, niemniej jednak obie mieszkają w tym samym domu, nadto J. K. nie posiada własnych dzieci, ani rodzeństwa, a ma 89 lat jest niedołężna i nie potrafi sama o siebie zadbać. Skarżąca dodała, że jest jedyną osobą, która się J. K. opiekuje. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozstrzygając w powyższym zakresie Sąd uznał, że organy administracji orzekając w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały do niego właściwe przepisy prawa. Stan faktyczny w sprawie jest niesporny. Mianowicie E. O. jest siostrzenicą J. K. (która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności) i miała ona przyznane bezterminowo prawo do świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z 22 lutego 2011 r. Decyzja ta wygasła z mocy prawa 1 lipca 2013 r., tak więc skarżąca jest osobą o jakiej mowa w art. art. 2 ust. 1 o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zgodnie z którym zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Jednakże stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Jednym zaś z takich warunków jest to, aby na osobie występującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ciążył względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jak prawidłowo wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, przepisy tego kodeksu nie nakładają na dzieci rodzeństwa osoby wymagającej opieki obowiązku alimentacyjnego. Jak zaś wskazał w uchwale składu 7 sędziów w sprawie o sygn. I OPS 5/13 Naczelny Sąd Administracyjny osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Skoro zaś organ przy jej wydawaniu nie naruszył przepisów w sposób, który skutkowałby koniecznością jej wyeliminowania, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.