II SA/Ke 95/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2019r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 19 grudnia 2018r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz M.M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt II SA/Ke [...] UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 19 grudnia 2018 r. znak: [...] [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. z dnia 17 października 2018 r. znak: [...] odmawiającą przyznania M. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką C. M. na okres od dnia 1 września 2018 r. do bezterminowo w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ I instancji ocenił, iż brak jest podstaw do przyznania M. M. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność u jego matki C. M., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się po ukończeniu 25 roku życia tj. od dnia 21 czerwca 2017 r. Kolegium, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania M. M., zważyło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy powołał się także na art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ww. ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Kolegium wyjaśniło następnie, że z przedłożonego przez M. M. orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 13 września 2018 r. wynika, że C. M. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano jednak, że "nie da się ustalić" od kiedy niepełnosprawność istnieje, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 21 czerwca 2017 r., zaś orzeczenie wydano na stałe. Zatem Kolegium przyjęło, że, skoro powyższe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności określa jedynie datę powstania znacznego stopnia niepełnosprawności, nie zaś, od kiedy niepełnosprawność istnieje, to nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. ten, aby niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza, że przyznanie świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim przesłanek. Zdaniem Kolegium, organy obu instancji, związane obowiązującymi przepisami prawa, zobligowane były w rozpatrywanym przypadku do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie zostało spełnione - nadal obowiązujące - kryterium określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do twierdzeń odwołania, organ II instancji podkreślił także, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K [...], nie spowodował żadnej zmiany normatywnej, w szczególności nie spowodował derogacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. M. zarzucił powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego zastosowanie podczas, gdy konstytucyjność tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K [...], w związku z czym w niniejszej sprawie oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium wymienionego w ww. przepisie. W uzasadnieniu skargi je autor podniósł w szczególności, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie sygn. akt K [...] z istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie tego wyroku, chyba że Trybunał skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej kontrolowanych przepisów, co jednak we wskazanej sprawie nie miało miejsca. Ustawodawca nie dokonał zmiany przepisów, niemniej, w ocenie strony, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W związku z czym w niniejszej sprawie oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium wymienionego w ww. przepisie. W związku z powyższym decyzja wydana z pominięciem wpływu ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego na treść art. 17 ust. 1b ustawy narusza ten przepis, co doprowadziło do jego błędnego zastosowania w niniejszej sprawie. Strona powołała się w skardze na szereg orzeczeń wydanych przez sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny na poparcie swoich twierdzeń. Mając na uwadze podniesioną argumentację skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż podstawą do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego była jedynie okoliczność dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga M. M. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji, stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (brzmienie obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji - t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych", "ustawa". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1b ww. ustawy, przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 13 września 2018 r. (k. 2 akt administracyjnych) wynika, że C. M. - urodzona dnia 15 maja 1933 r. - została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 21 czerwca 2017 r. Orzeczenie wydano na stałe. W oparciu o ten dokument organy orzekające w niniejszym postępowaniu administracyjnym zasadnie ustaliły, że C. M. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Organy odmówiły jednak przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem stwierdziły brak spełnienia przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro daty powstania niepełnosprawności u C. M. nie da się ustalić, a tym samym nie sposób stwierdzić, aby niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia, bądź do ukończenia 25. roku - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Organy w niniejszej sprawie nie dostrzegły jednak, że konstytucyjność art. 17 ust. 1b ww. ustawy została zakwestionowana. Wyrokiem z dnia 21 października 2014r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zauważyć należy w tym miejscu, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wszystkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś - w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji RP - wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał Konstytucyjny nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Analiza wskazanych przepisów Konstytucji w związku z zasadami: państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. Konstytucji RP) oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi zaś do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" z 2002, zeszyt 1, str. 6). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wiążą bowiem wszystkich adresatów bez wyjątku i winny być przez nich respektowane. Z powyższego wyroku wydanego w sprawie sygn. akt K [...] wynika, że we wskazanym zakresie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w powołanym brzmieniu, do daty orzekania przez organy w niniejszej sprawie nie uległ zmianie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 2326429) wskazuje się, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r. (sygn. akt I OSK [...], Lex nr 2169778), wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (...). Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego". Jak słusznie podniósł skarżący, w konsekwencji ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, którą również podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którą w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zob. wyroki NSA z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK [...], z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK [...], z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK [...] oraz z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK [...], dostępne na [...]). Dla organów orzekających w sprawie winno być oczywiste, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej [...]. Wszelkie inne źródła prawa powszechnie obowiązującego powinny być interpretowane w zgodzie z przepisami i zasadami w niej zawartymi, a także przy uwzględnieniu orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Nie powinna zaistnieć sytuacja, w której przy możliwości zastosowania interpretacji zgodnej z Konstytucją RP stosuje się inną wykładnię, nie do pogodzenia z zapisami ustawy zasadniczej. Ze swej istoty stwierdzenie niekonstytucyjności tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że Trybunał Konstytucyjny, wydając wyrok, skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów, co w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie miało miejsca. Akt normatywny uchylony (w całości lub w części) na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie nawet od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności. Z kolei w art. 7 Konstytucji RP została przewidziana zasada praworządności, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta została wyartykułowana w art. 6 k.p.a. Legalizm działalności organów administracji publicznej polega m.in. na wydawaniu przez nie rozstrzygnięć w przepisanej prawem formie, na należytej podstawie prawnej i w zgodności z wiążącymi dany organ przepisami materialnymi. Zasada ta dotyczy nie tylko organów publicznych tworzących prawo, ale też stosujących je organów. Naruszenie przez organy państwa obowiązku działania na podstawie i w granicach prawa sprawia, że działanie takie traci cechę legalności, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Wskazania zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego co do jego wykonania nie wyłączają w żadnym zakresie zasad wynikających z przepisów ustawy zasadniczej, stanowiąc o skutkach prawnych tego wyroku dla ukształtowanych po jego ogłoszeniu sytuacji prawnych. Uzasadnienie analizowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie stanowi ono jednak w jakimkolwiek zakresie uzupełnienia tego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK [...], czy wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK [...], zob. [...]). Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, organy administracji dopuściły się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wzięły pod uwagę treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji wydały tym samym decyzje w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną, a naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętych decyzji, co skutkowało wyeliminowaniem tych decyzji z obrotu prawnego. Bez znaczenia w świetle powyższych rozważań pozostaje bowiem okoliczność, z jaką datą powstała u C. M. niepełnosprawność. Nie może zaś budzić wątpliwości - wobec treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. - że jest ona osobą niepełnosprawną, a stopień tej niepełnosprawności jest znaczny. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania (pkt II wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego - [...] zł określone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd nie zasądził zwrotu kwoty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, albowiem nie jest to koszt postępowania niezbędny do celowego dochodzenia praw przed sądem, z uwagi na ustawowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia przez pełnomocnika skarżącego takiej opłaty. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższą ocenę prawną dokonaną przez Sąd i rozważą, czy ustalony w sprawie stan faktyczny umożliwia skarżącemu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle regulacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej z uwzględnieniem zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b tej ustawy został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K [...].