II SA/Ke 972/13

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 21 stycznia 2014 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. D. i T. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata w sprawie ze skargi W. D. i T. D. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia: I. zwolnić W. D. i T. D. od kosztów sądowych w całości, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W. D. T. D. złożyli na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i utrzymują się z dwóch emerytur o łącznej wysokości 2810 zł netto miesięcznie. Skarżący nie wykazali innego majątku oprócz domu jednorodzinnego wielkości 156 m² na działce o powierzchni 42 ary. Wnioskodawcy podali następujące wydatki miesięczne: 500 zł tytułem spłaty kredytu zaciągniętego na sporządzenie projektu budowlanego, 1000 zł tytułem opłat za prąd, wodę, śmieci, gaz telefon stacjonarny. Ponadto pożyczyli od sąsiada 4000 zł na zakup opału na zimę, spłacają tę kwotę w ratach. Wnioskodawca wymaga stałego leczenia ze względu na schorzenie kręgosłupa. Skarżący wydają na leki na 400 zł miesięcznie, ponadto płacą 200 za prywatną wizytę u lekarza. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a" przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika prawnego przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpoznawanej sprawie biorąc pod uwagę sytuację majątkową wnioskodawców, a zwłaszcza wysokość dochodu z osiąganego z dwóch emerytur wydatki na zakup leków i leczenie, brak majątku poza nieruchomością na której znajduje się budynek mieszkalny oraz zadłużenie z tytułu wydatków związanych z domem uznano, że wnioskodawcy nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Zatem ich wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania jest to przede wszystkim wpis sądowy od skargi w wysokości 1500 zł). Oddalono natomiast wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wzięto pod uwagę informacje podane przez skarżących we wniosku o prawo pomocy i w odwołaniu, że w zeszłym roku byli w stanie zapłacić 1600 zł za pobyt sanatoryjny w Busku-Zdroju oraz ponieść koszty odrolnienia działki w wysokości 965 zł. Wydatki te nie należą do kosztów utrzymania koniecznego, a wnioskodawcy byli w stanie ponieść je przy osiąganych dochodach. Uznano zatem, że skarżący mają możliwość zdobyć środki finansowe również na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, jeśli nie będą chcieli występować przed sądem samodzielnie. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo .nsa.gov.pl),, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący mogą skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko lub rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa, a z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że W. D. i T. D. nie są osobami nieporadnymi życiowo, bardzo dobrze znają okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafią bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia. .