II SA/Ke 997/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r., na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego z 28 grudnia 2016 r. w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z 28 grudnia 2016 r. A. K. złożyła formularz PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego formularza wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, utrzymują się z dwóch emerytur w wysokości 1054 zł i 1960 zł, co daje łącznie miesięczny dochód netto w wysokości 3014 zł. Wnioskodawczyni wykazała majątek w postaci domu wielkości 90 m², mieszkania o powierzchni 60 m², szopy drewnianej i nieużytków rolnych o powierzchni 1,76 ha przeliczeniowego. Oboje z mężem są schorowani i niepełnosprawni. Wnioskodawczyni cierpi na astmę oskrzelową i choroby tarczycy. Mąż skarżącej od lipca 2015 r. leczy się onkologicznie w [...]. Wnioskodawczyni podała następujące stale wydatki miesięcznie: spłata kredytów – 1100 zł, zakup butli gazowej -50 zł, telefon - 50 zł, zakup leków – 200 zł, raz na 2 miesiące: opłata za energię elektryczną - 300 zł, opłata za wodę - 70 zł, koszty dojazdu do placówek medycznych. Roczne wydatki to: zakup opału -3000 zł i podatki lokalne - 450 zł. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz mając na względzie wysokość dochodu osiąganego przez wnioskodawczynię i jej męża z dwóch emerytur oraz wydatki związane z zakupem leków i leczeniem uznał natomiast, że przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi (co umożliwi jej rozpoznanie), będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. Referendarz podał, że skarżąca osiąga wraz z mężem stały dochód z dwóch emerytur, co umożliwia planowanie wydatków, a najbardziej podstawowe potrzeby, to jest potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw, kosztów leczenia czy też potrzeba mieszkania - na bieżąco są zaspokajane. Okoliczność, że skarżąca spłaca kredyt bankowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Udzielenie pożyczki musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. Przy tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika i całość kosztów sądowych. Ponadto, jak podkreślił NSA w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca zarzuciła, że Referendarz nie wziął pod uwagę, że mąż leczony jest onkologicznie w K., a sam dojazd do poradni to wydatek 100 zł. Korzysta on też z wizyt prywatnych, w których odpłatność to 150-200 zł. Dodała, że kredyt zaciągnęła na leczenie choroby nowotworowej męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego przysługuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd podziela argumentację Referendarza, że przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi (co umożliwi jej rozpoznanie), będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. Przede wszystkim podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna i bytowa jest trudna. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Występujący z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem, co oznacza, że jest zobowiązany wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy łącznie z ustanowieniem pełnomocnika z urzędu, ponad kwotę wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Zasadnicze znaczenie ma fakt, iż wnioskodawczyni i jej mąż posiadają stałe źródło dochodu, skarżąca jest właścicielem dwóch nieruchomości: domu i mieszkania, nie wskazała także, aby miała problemy z regulowaniem bieżących zobowiązań. Nie jest zatem osobą żyjącą w ubóstwie, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jeśli chodzi o ustanowienie adwokata to wyjaśnić trzeba, że ustanowienie takiego pełnomocnika w niniejszej sprawie byłoby możliwe tylko w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia takiego pełnomocnika z wyboru (czego jak wyjaśniono wyżej strona nie zrobiła), a ponadto wówczas, gdyby brak profesjonalnej pomocy prawnej mógł pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo, jak wskazał już referendarz w zaskarżonym postanowieniu, nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym w niniejszej sprawie z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i 2 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Gwarancje te polegają na tym, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), co oznacza, że ma obowiązek skontrolować, czy zaskarżona decyzja nie zawiera naruszeń prawa, przeoczonych przez stronę skarżącą. Ponadto sąd administracyjny nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Poza tym stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego art. 140 § 1 p.p.s.a.). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.