II SO/Ke 4/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z wniosku M. W. o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawie sygn. akt II SA/Rz 1770/15 ze skargi M. W. na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SAB/RZ 64/11 w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nierozpoznania odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek M. W. o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawie sygn. akt II SA/Rz 1770/15 ze skargi M. W. na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SAB/RZ 64/11 w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nierozpoznania odwołania Wnioskodawczyni złożyła zażalenie na wyżej wymienione postanowienie, a następnie nadesłała formularz urzędowy PPF, wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego formularza wynika, że M. W. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, utrzymują się z dwóch rent inwalidzkich w wysokości 1442 zł i 1652 zł netto miesięcznie. Oboje są osobami niepełnosprawnymi, schorowanymi, "pozostają w ciągłym i kosztownym leczeniu". Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz domu wielkości pow. 64 m.kw. i działki siedliskowej o powierzchni 0,21 ha. Comiesięczne wydatki strony to: 380 zł – gaz, prąd, woda, kanalizacja, wywóz śmieci, telefon, 1000 zł – wyżywienie, 480 zł – lekarstwa, 250 zł- koszty prywatnych wizyt i badań, 250 zł – koszt dojazdów w celu uzyskania porad lekarskich, 320 zł – rehabilitacja, 430 zł – "płatna pomoc osoby drugiej w codziennej egzystencji i pozostałe wydatki. Ponadto rocznie płaci 3450 zł za ogrzewanie i 336 zł za ubezpieczenie domu Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych opłat sądowych w postępowaniu z wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie należy zaliczyć jedynie wpis sądowy od zażalenia w wysokości 100 zł. Ponadto należy podkreślić, że zażalenie od postanowienia w tej sprawie nie jest objęte przymusem adwokackim ani radcowskim. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron postępowania. Zatem udział profesjonalnego pełnomocnika w tej sprawie nie jest konieczny. W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. M. W. i jej mąż osiągają stały dochód z dwóch rent w wysokości 3094 zł netto miesięcznie, co umożliwia planowanie wydatków. Ponadto nie mają nikogo na utrzymaniu, co skutkuje możliwością wydatkowania całości pobieranych świadczeń rentowych wyłącznie na własne potrzeby. Osiągany dochód wystarcza do zapewnienia ich podstawowych warunków życiowych, w tym na pokrycie bardzo dużych kosztów leczenia i rehabilitacji. Potrzeby mieszkaniowe wnioskodawczyni i jej męża są na bieżąco zaspokojone. Uznano zatem, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem i posiadanym majątkiem wnioskodawczyni jest w stanie uiścić wpis sądowy od zażalenia w wysokości 100 zł i zgromadzić środki pieniężne na pokrycie ewentualnego honorarium pełnomocnika z wyboru, o ile będzie chciała go ustanowić. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.