II SO/Ke 5/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, złożonego przed wniesieniem skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie skierowania na egzamin sprawdzający kwalifikacje do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. R. D. złożył w dniu 19.IV.2016 r. formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie skierowania na egzamin sprawdzający kwalifikacje do kierowania pojazdami . Ze formularza złożonego w niniejszej sprawie wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. R. D. pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 678,71 zł, jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 1020 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca nie wykazał innego majątku oprócz współwłasności 1/3 części domu drewnianego z lat 40-tyvh ubiegłego wieku, wielkości 100 m² i 3 ha nieużytków, odziedziczonych w spadku wspólnie z 2 braćmi. R. D. podał następujące stałe miesięczne wydatki i zobowiązania: rata kredytu – 619 zł, rata pożyczki żony – 56 zł, opłata za prąd – 70 zł, za gaz – 30 zł, leki – 70 zł, opał – 300 zł zimą, 100 zł latem. Do wniosku dołączył potwierdzenia wpłat gotówkowych na rzecz banku tytułem spłaty kredytu. Wnioskodawca podkreślił, że ma wykształcenie podstawowe, jest człowiekiem prostym i nie da rady występować przed wymiarem sprawiedliwości samodzielnie. Zwrócił się o wyznaczenie jego pełnomocnikiem z urzędu adwokata M. K., który prowadził jego sprawy w przeszłości i wnioskodawca darzy go zaufaniem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i wynagrodzenia fachowego pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Trzeba podnieść, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego to jest: wpis sądowy od skargi kasacyjnej, opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od zażalenia, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Przedstawiona w formularzu PPF sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie pozwala stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy, że wnioskodawca wraz z żoną osiągają stałe dochody z dwóch wynagrodzeń za pracę, co umożliwia planowanie wydatków, a najbardziej podstawowe potrzeby, to jest potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw, kosztów leczenia czy też potrzeba mieszkania na bieżąco są zaspokajane. Przy stałych miesięcznych dochodach wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność, że R. D. spłaca kredyt bankowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi - kosztami postępowania sądowego. Niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią koszty sądowe i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Zaznaczyć również należy, że bank udzielając wnioskodawcy kredytu ocenił jego sytuację finansową jako odpowiednią do przyznania kredytu, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nimi związanych. Strona natomiast nie wskazała, by miała jakiekolwiek problemy ze spłatą kredytu z uzyskiwanych dochodów, wręcz przeciwnie- z treści wniosku i załączonych dokumentów wynika, że wnioskodawca jest w stanie wpłacić do banku większą kwotę niż wymagana rata. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wbrew obawom wnioskodawcy, Sąd bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko, rodzeństwo. W większości spraw wojewódzki sąd administracyjny wydaje wyrok po przeprowadzeniu jednej rozprawy. Obecność skarżącego na rozprawie nie jest obowiązkowa i nie wstrzymuje wydania wyroku. Poza tym, wnioskodawca sam stwierdził, że adwokat M. K.prowadził jego sprawy w przeszłości i darzy go zaufaniem. W dniu 6 kwietnia 2016 r. adwokat ten poświadczył za zgodność z oryginałem dołączoną do wniosku kopię decyzji organu administracji. Wynika z tego, że wnioskodawca dalej współpracuje z M.K. jako adwokatem z wyboru, a zatem zbędne jest ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.