I SA/Kr 1040/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 maja 2013r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w 1/2 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 12 lipca 2013r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 maja 2013r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w formie opłaty od wniesionej skargi z uwagi na niewystarczające dochody. Dodaje, iż w wyniku postępowań skarbowych został pozbawiony możliwości zarobkowania i osiągania dochodów. Konta bankowe zostały zajęte, a łączna kwota zajęć wraz z odsetkami przekracza kilkanaście milionów złotych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema córkami. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest dochód z tytułu wynagrodzenia za prace obydwojga małżonków w łącznej kwocie 3000 zł. Na potwierdzenie powyższych danych skarżący przedstawia stosowne dokumenty. Ponadto skarżący oświadcza, iż jest właścicielem firmy C. z siedzibą w Z. Jak wskazuje – firma faktycznie nie działa, blokada kont. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on nieruchomości gruntowe w Z. zajęte hipotekami umownymi i przymusowymi . Małżonka jest współwłaścicielem domu, w którym skarżący zamieszkuje. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Podaje natomiast, iż w gospodarstwie domowym są następujące samochody – Nissan Terano oraz Suzuki Grand Vitara, których właścicielem jest małżonka. Jednocześnie dodaje, iż z żoną pozostaje w rozdzielności małżeńskiej. Z przedstawionego zeznania podatkowego za 2012r. wynika, iż skarżący z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 1 218 760,09 zł, koszty uzyskania kształtowały się na wysokości 2 292 575,13 zł, strata wyniosła 1 073 815,04 zł. Skarżący ponadto przedstawia odpis księgi wieczystej nr. [...], rachunki za media, potwierdzenia zajęć praw majątkowych, w tym tytuły wykonawcze na łączną kwotę 4 595 999,02 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym oraz najbliższych utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych, pewnych dochodów rodziny skarżącego w wysokości 3000 zł, fakt, iż skarżący jest obciążony długami i ma zajęcia na nieruchomościach oraz wystawione tytuły egzekucyjne, w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych i wykazanych fakturami wydatków, braku oszczędności, konieczności utrzymania dwóch córek, nie posiadających żadnych własnych dochodów - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie jedynie w 1/2 części wpisu sądowego. Nie widzi się zaś podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżący uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody z pewnego źródła, ma majątek, zarówno własny jak też małżonki. Małżonka posiada również samochody znacznej wartości. W tym miejscu bowiem należy zaznaczyć, iż pomimo rozdzielności majątkowej, dochody i majątek małżonki brane są pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Małżonkowie bowiem, na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zobowiązani są do wzajemnej pomocy, i nie wyłącza tego istnienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej. ( post. NSA z 6.10.2004r.GZ 71/04 ). Ponadto skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a dane wynikające z PITu za 2012r. świadczą o znacznym przepływie środków finansowych w ramach tejże firmy. Działalność ta bowiem przyniosła 1 218 760,09 zł przychodu przy równoczesnych kosztach jego uzyskania o wartości 2 292 575,13 zł. Świadczy to zatem o znacznych obrotach środkami finansowymi, a wykazana strata jest jedynie bilansem księgowym. Gdyby bowiem działalność gospodarcza absolutnie się nie opłacała, firma została zlikwidowana formalnie. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego należnego od skargi należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie części należnego wpisu nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).