I SA/Kr 1040/13

Dnia 25 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.M. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 września 2013r. sygn. akt: I SA/Kr 1040/13 zwalniającego skarżącego w ½ części od wpisu sądowego w sprawie ze skargi J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 6 maja 2013r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 6 maja 2013r. nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. W uzasadnieniu wnioskodawca oświadczył, że w wyniku postępowań skarbowych został pozbawiony możliwości zarobkowania i osiągania dochodów. Jego firma "C" z siedzibą w Z. nie funkcjonuje, konta bankowe zostały zajęte, a łączna kwota zajęć wraz z odsetkami przekracza kilkanaście milionów złotych. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema córkami, a źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest dochód z tytułu wynagrodzenia za prace obydwojga małżonków w łącznej kwocie 3000 zł. Wnioskodawca posiada nieruchomości gruntowe w Z. zajęte hipotekami umownymi i przymusowymi. Małżonka jest współwłaścicielem domu, w którym skarżący zamieszkuje oraz dwóch samochodów – Nissan Terano oraz Suzuki Grand Vitara. Wnioskodawca pozostaje z żoną w rozdzielności małżeńskiej. Z przedstawionego zeznania podatkowego za 2012r. wynika, że skarżący z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 1.218.760,09 zł, koszty uzyskania kształtowały się na wysokości 2.292.575,13 zł, a strata wyniosła 1.073.815,04 zł. W tym stanie rzeczy, postanowieniem z 13 września 2013r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącego od wpisu sądowego w ½ części, a w pozostałej części wniosek oddalił. W ocenie orzekającego, skarżący jest w stanie pokryć połowę należnego wpisu, gdyż uzyskuje stałe miesięczne dochody z pewnego źródła, ma majątek, zarówno własny jak też małżonki, która posiada m.in. samochody znacznej wartości. Zaznaczono, że pomimo rozdzielności majątkowej, dochody i majątek małżonki brane są pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, małżonkowie bowiem, na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zobowiązani są do wzajemnej pomocy i nie wyłącza tego obowiązku istnienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w terminie sprzeciw, w którym podniósł, że w identycznym stanie faktycznym, w sprawie o sygn. akt: I SA/Kr 1347/12 został zwolniony przez tut. Sąd od ponoszenia kosztów sądowych w całości, a jego sytuacja od tego czasu nie zmieniła się. Wskazał, że w jego sprawie o sygn. akt: I FZ 11/13 wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny, który zauważył, że nawet, gdyby skarżący poczynił odpowiednie oszczędności z dochodów osiąganych w 2011r., to nie mógłby z nich skorzystać z uwagi na toczące się postępowania egzekucyjne. Wnioskodawca potwierdził, że jego firma nie prowadzi już dawnej działalności gospodarczej, a przepływ środków bierze się stąd, że osoby trzecie korzystają za wynagrodzeniem z przedmiotów zawartych wcześniej przez niego umów leasingowych. W ten sposób ma on możliwość ujęcia kosztów leasingu na fakturach sprzedaży. Wnioskodawca podał, że wszelkie rachunki jego firmy są zajęte, a ruchomości zostały sprzedane w drodze licytacji, bądź licytacji będą poddane. Wnioskodawca zgodził się z twierdzeniem, że jego żona jest zobowiązana do pomocy ale wyłącznie w zakresie utrzymania rodziny, a nie prowadzenia działalności gospodarczej drugiego małżonka. Nawet gdyby było jednak inaczej, to przy zarobkach w łącznej wysokości 3.000,00 zł, wnioskodawca nie byłby w stanie pokryć wpisu wynoszącego 13.821,00 zł tym bardziej, że już w tym momencie jest zmuszony do korzystania z pomocy rodziny, która wykłada miesięcznie około 1.000,00-1.500,00 zł. W kwestii posiadanych przez jego żonę samochodów wnioskodawca oświadczył, że wartość jednego z nich wynosi ok. 5000 zł, zaś samochód Suzuki Grand Vitara jest niezbędny do funkcjonowania mieszkającej na wsi rodziny –transport dzieci do szkoły, zakupy. Art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz.270 ze zm. dalej - p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Należy też wyjaśnić, że do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252§1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie skarżący zdaniem Sądu wykazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego (art. 246§1 pkt 2 p.p.s.a.). Wprawdzie zarówno wnioskodawca jak i jego małżonka uzyskują stały miesięczny dochód w łącznej wysokości 3.000,00 zł, a ich potrzeby mieszkaniowe nie są zagrożone, gdyż zamieszkują w domu, będącym współwłasnością małżonki wnioskodawcy. Jednakże fakt, że wnioskodawca ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym, w opinii Sądu sprawia, że twierdzenie wnioskodawcy, iż powyższy budżet nie jest wystarczający, a obecna sytuacja finansowa zmusza go do korzystania z pomocy finansowej rodziny, jest wiarygodne. Jednocześnie należy uwzględnić, że wnioskodawca nie prowadzi obecnie aktywnej działalności gospodarczej, jego konta bankowe są zablokowane, a wyłącznie w niniejszej sprawie sporne zobowiązanie podatkowe wynosi 2.764.207 zł. Przeciwko wnioskodawcy toczą się postępowania egzekucyjne w związku z wielomilionowymi zobowiązaniami, dlatego wszelka nadwyżka w budżecie, nawet gdyby się pojawiła, jest automatycznie inkasowana. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 marca 2013r. sygn. akt I FZ 11/13 stawianie względem skarżącego zarzutu, że nie poczynił oszczędności z uzyskiwanych w ubiegłych latach dochodów nie jest celowe, gdyż nawet, gdyby tak postąpił, zgromadzone mienie stałoby się przedmiotem zajęcia w ramach postępowania egzekucyjnego i nie mogłoby posłużyć do uiszczenia wpisu. Z przedstawionej powyżej przez skarżącego sytuacji majątkowej wynika zdaniem Sądu, że powinien zostać zwolniony od wpisu w całości, nie widać bowiem możliwości, aby jego uiszczenie choćby w części było możliwe. Z tego względu, na zasadzie art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 254§1 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.