I SA/Kr 1041/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2012 r. postanawia : - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony pismem z dnia 25 czerwca 2014 r. We wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem F.B.ur. 19 marca 2014 roku. Jej miesięczny dochód brutto z tytułu pobieranego zasiłku macierzyńskiego wynosi 1344 zł. W skład jej majątku wchodzi nieruchomość rolna o pow. 0,10 ha. Innego majątku skarżąca nie wykazała. Z uwagi na fakt, że podane przez skarżącą informacje dotyczące jej stanu majątkowego i rodzinnego okazały się niewystarczające, Referendarz sadowy działając na zasadzie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwał skarżącą do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania następujących informacji: - oświadczenia gdzie strona mieszka, czyją własność stanowi ta nieruchomość oraz kto ponosi koszty jej utrzymania; - wykazania wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z podaniem ich stanu majątkowego oraz źródeł i wysokości miesięcznych dochodów; - odpisu zeznań podatkowych skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe za rok 2013; - przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz jej domowników rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - udokumentowanie aktualnymi rachunkami (fakturami) za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, wywóz ścieków itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie, itp.; - oświadczenia czy skarżąca posiada pojazdy mechaniczne - jeśli tak podania ich marki i roku produkcji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 25 czerwca 2014 r. wyjaśniła, że obecnie zamieszkuje ze swoją rodziną tj. synem i mężem w domu stanowiącym własność matki. Gospodarstwo domowe prowadzi sama z mężem i synem. Jeżeli chodzi o koszty związane z utrzymaniem nieruchomości, w której obecnie mieszka to stara się dołożyć do rachunków za media 1/3 wartości tych kosztów. Matka, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, nie jest w stanie pokryć tych kosztów sama, gdyż ma na utrzymaniu małoletnią siostrę skarżącej i niepracującego męża. Dochód matki, który jest objęty zajęciem komorniczymi, wynosi 1071 zł. Dochody męża skarżącej są wykazane za cały rok 2013, małżeństwem są natomiast od 14 października 2013 r. Koszty miesięcznego utrzymania domu jaki skarżąca ponosi to: prąd – 75 zł, gaz - 37,50 zł, ogrzewanie - 120 zł, wywóz śmieci -18 zł, telefon – 250 zł. Ponadto na utrzymanie trzymiesięcznego syna, tj. zakup mleka, zagęszczaczy do mleka (dziecko ma słabo rozwinięty układ pokarmowy), jak również na zakup ubrań, pieluch, witamin, leków szczepionek wydaje 800 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, iż nie posiada pojazdu mechanicznego. Do pisma skarżąca dołączyła następujące dokumenty – jednostronicowy wydruk z rachunku w ING Bank Śląski obrazujący przepływ środków od maja 2013 r. do lipca 2014 r., kserokopie zeznania podatkowego skarżącej za rok 2013, kserokopię zeznania podatkowego męża skarżącej za rok 2013. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła, że ocena wiarygodności wydatków przeznaczonych na bieżące utrzymanie powinna raczej opierać się na doświadczeniu życiowym i wiedzy Sądu, niż obligowaniu do przedstawienia ogromnej ilości rachunków, wyciągów etc. W sprawie pomimo braku rachunków czy innych dokumentów, można uznać przedstawione koszty za wiarygodne, gdyż mieszczą się w najniższej możliwej kwocie, która umożliwia zakup produktów pozwalających za zaspokojenie biologicznych potrzeb każdego człowieka. Strona zwróciła uwagę, że od września 2014 r. będzie pobierać zasiłek macierzyński w wysokości 60% (806 zł). Podała, że w 2013 r. mąż uzyskał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 18 438,17 – po odliczeniu zapłaconego podatku dochodowego, składek, przychód wyniósł 15 883,72 zł. Od tej kwoty należy odjąć koszty związane z prowadzeniem działalności, dojazd, zakup narzędzi, tak więc miesięczny dochód wynosi około 900 zł. Skarżąca zaznaczyła, że poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby brak środków na zakup podstawowych rzeczy (żywności). Strona wskazała także, że nie jest to jedyna opłata jaka ją obciąża, gdyż zaskarżyła do WSA w Krakowie jeszcze dwie decyzje Dyrektora IS, które pozostają w związku ze sprawą niniejszą. Poprzez negatywne rozpatrzenie jej wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych zostanie "pozbawiona możliwości udowodnienia stanu faktycznego". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – określana dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245§4 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonała tego wezwania w sposób prawidłowy. Na plan pierwszy wysuwa się w szczególności brak aktualności dokumentacji przedstawionej przez stronę. Ograniczając się tylko do przedstawienia zeznań podatkowych z natury rzeczy skarżąca nie pozwoliła sądowi poczynić jakichkolwiek miarodajnych ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącej oraz jej męża w bieżącym roku kalendarzowym. Zawarte w sprzeciwie stwierdzenie, że mąż skarżącej w 2013 r. miesięcznie osiągał dochód na poziomie około 900 zł nie pozwala na ustalenie jak obecnie kształtuje się jego sytuacja finansowa. Tymczasem w skierowanym do skarżącej przez Referendarza sądowego wezwaniu niezwykle precyzyjnie wyszczególniono dokumenty, jakie winna przedstawić by w sposób dostateczny naświetlić wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. Między innymi została ona wezwana do wykazania wszystkich osób, z którymi skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z podaniem ich stanu majątkowego oraz źródła i wysokości miesięcznych dochodów. Została zobligowana także do przedłożenia wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz jej domowników rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. Przedłożona natomiast przez stronę kopia wydruku z historii rachunku bankowego nie tylko nie wskazuje imiennie jego posiadacza, to jeśli chodzi o 2014 rok pokazuje tylko dwie transakcje z 28 kwietnia i 28 maja 2014 r. dotyczące pobrania opłaty za prowadzenie rachunku w kwotach po 12 zł. Ponieważ wydruk ten dodatkowo nie zawiera potwierdzenia wpływu pobieranego przez stronę zasiłku macierzyńskiego, może to oznaczać, że strona nie wykazała wszystkich operacji na koncie, bądź posiada jeszcze inny rachunek bankowy, którego nie ujawniła. Strona nie przedłożyła także wydruku z historii rachunku bankowego męża, który jako osoba prowadząca działalność gospodarczą niewątpliwie posiada. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W oparciu o sam tylko wniosek skarżącej brak jest choćby możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń odnośnie bieżących wydatków rodziny. Tymczasem dokonując oceny możliwości płatniczych strony należy zaś przecież przeprowadzić swoistą symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów. W ocenie Sądu nie istniały żadne obiektywne powody uniemożliwiające skarżącej przedłożenie wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, tym bardziej że w trakcie postępowania przed Referendarzem sądowym miała ona jeszcze czas na gromadzenie potrzebnej dokumentacji, tak by przedstawić ją obecnie przed Sądem. Wbrew twierdzeniom skarżącej samo tylko doświadczenie życiowe nie pozwala na poczynienie pewnych ustaleń co do wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Te bowiem związane są ściśle z warunkami rodzinnymi i społecznymi w jakich żyje strona, zaś ich jednoznaczne zrekonstruowanie w ramach niniejszego postępowania wpadkowego nie jest możliwe, tym bardzie wobec szczątkowych informacji ujawnionych przez samą stronę. Sąd jeszcze raz podkreśla, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd nie prowadzi żadnego postępowania dowodowego, lecz wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawia dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania jej rodziny, to Sąd nie ma możliwości ustalenia, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawczynię od współpracy z Sądem dla umożliwienia poznania jej pełnej sytuacji finansowej należy uznać za niewykazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd nie jest bowiem w stanie w takiej sytuacji w prawidłowy sposób zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.