I SA/Kr 1045/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2021r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych skargę oddala. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 6 maja 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia M. P. kosztów egzekucyjnych w kwocie 5,60 zł. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Jak wynika z zaskarżonego postanowienia i akt administracyjnych sprawy, w dniu 7 lutego 2020r. do Urzędu Miasta K. wpłynął wniosek M. P. o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Strona uzasadniła żądanie złym stanem zdrowia, który nie pozwala jej na podjęcie pracy zarobkowej. M. P. wskazała, iż brakuje jej środków na zakup żywności i leków oraz na leczenie. Ponadto jej mieszkanie wymaga remontu (w szczególności instalacja gazowa). Wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia 6 maja 2020r. nr [...] Prezydent Miasta K. odmówił umorzenia M. P. kosztów egzekucyjnych w kwocie 5,60 zł. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wyjaśnił, że w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 8 listopada 2019r. nr [...] wszczął postępowanie egzekucyjne wobec M. P. w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu nieuiszczonego przez nią podatku od nieruchomości. W toku prowadzonej egzekucji - w dniu 15 listopada 2019r. - Prezydent Miasta K. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej. Na dzień wydania ww. postanowienia kwota kosztów egzekucyjnych wyniosła 5,60 zł. Organ I instancji przytoczył treść art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stwierdził, że ciężar udowodnienia przesłanek niezbędnych do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Jest on zobowiązany udowodnić, że uregulowanie kosztów egzekucyjnych będzie się dla niego wiązało z kwalifikowanym uszczerbkiem w finansach. Następnie Prezydent Miasta K. opisał sytuację życiową i finansową M. P.. Organ egzekucyjny zaznaczył, iż w skład majątku zobowiązanej wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, którego wartość jest znaczna. Ponadto zdaniem Prezydenta Miasta K. w oświadczeniu M. P. znajdują się nieścisłości: do wniosku zobowiązana dołączyła bowiem protokół kontroli instalacji gazowej, z którego wynika, że dopływ gazu do mieszkania został zamknięty w dniu 22 listopada 2019r., z kolei w oświadczeniu z dnia 25 marca 2020r. strona podała, iż miesięcznie uiszcza 110,00 zł tytułem opłat za dostarczenie gazu. Prezydent Miasta K. stanął na stanowisku, że nie można wykluczyć, iż w przyszłości ogólny stan zdrowia M. P. polepszy się (strona wspominała o oczekiwaniu na operację), a dochody Zobowiązanej (niebędącej osobą w wieku emerytalnym) pozwolą na spłacenie zobowiązania. Zdaniem Prezydenta Miasta K., mając na uwadze wysokość dochodzonej kwoty, zebrany materiał dowodowy nie uzasadnia zastosowania ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych. Według organu egzekucyjnego brak jest podstaw do uznania, iż w analizowanym stanie faktycznym interes publiczny przemawia za rozpatrzeniem wniosku zgodnie z wolą strony. Na postanowienie Prezydenta Miasta K. M. P. złożyła zażalenie. Żaląca przedstawiła swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. M. P. dodała, że przy uzyskiwanych przez nią dochodach kwota kosztów egzekucyjnych jest dla niej dotkliwa. W jej ocenie, umorzenie kosztów egzekucyjnych i zaległego podatku uzasadnia interes publiczny. Po rozpoznaniu powyższego zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i w związku z tym utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Powołując się na treść art. 64e § 1, 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Kolegium wskazało, że zastosowanie instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na rzeczony interes publiczny ma charakter wyjątkowy, gdyż w świetle poglądów judykatury nie każdy uszczerbek dla sytuacji finansowej strony uzasadnia przyznanie ulgi, ale uszczerbek o charakterze kwalifikowanym. Podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być zatem wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku istotnego, znacznego czy szczególnie dotkliwego, pozostającego równocześnie w bezpośrednim związku przyczynowym z wymiarem kosztów egzekucyjnych. Organ dodał, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że wypełnienie ww. przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy potwierdza wszystkie okoliczności przytoczone przez organ egzekucyjny, dotyczące sytuacji finansowej i zdrowotnej M. P.. Za bezsporne organ II instancji uznał, że żaląca nie pracuje. Strona utrzymuje się ze środków otrzymywanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., tj. z zasiłku okresowego w kwocie 418,00 zł i dodatku mieszkaniowego w wysokości 234,01 zł. M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Miesięczne koszty, które ponosi wnioskodawczyni, wynoszą ok. 570,00 zł (400,00 zł - czynsz, 110,00 zł - rachunek za gaz, 60,00 zł - opłata za prąd). Kolegium stwierdziło, że nie neguje tego, że sytuacja finansowa i zdrowotna M. P. jest trudna. Opisane okoliczności nie stanowią jednak, zdaniem Kolegium, automatycznie przesłanki uzasadniającej zastosowanie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wysokość dochodzonych kosztów egzekucyjnych nie przemawia bowiem za przyjęciem, iż żaląca nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Kolegium podzieliło także stanowisko organu egzekucyjnego, że umorzenia kosztów egzekucyjnych nie uzasadnia w niniejszej sprawie ważny interes publiczny (użycie słowa "ważny" świadczy o wyjątkowości zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes). Według Kolegium, organ egzekucyjny podjął niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego oraz rozpatrzył w sposób wyczerpujący zgromadzony materiał dowodowy. Zdaniem organu II instancji, Prezydent Miasta K. przekonująco uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, a wydanie zaskarżonego postanowienia w oparciu o argumenty przedstawione przez organ egzekucyjny nie przekracza granic swobodnego uznania zakreślonych organowi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. P. wniosła na nie skargę, domagając się jego uchylenia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała swoją sytuację finansową i zdrowotną stwierdzając, że jest ona znana urzędnikom Wydziału Podatków i Opłat, którzy wiedzą, że nie ma ona tej kwoty i żyje w nędzy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm. dalej-p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd wydał wyrok na podstawie akt sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (art. 133§1 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a). Zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Sąd był uprawniony do oceny działań organu w toku postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi, ale z uwzględnieniem stanu sprawy na dzień orzekania. W przypadku tego rodzaju skarg, skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony. Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przechodząc do rozpoznawanej sprawy, na wstępie wskazać wypada, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych może być stosowana jedynie w wyjątkowych wypadkach, po zaistnieniu przesłanek określonych w art. 64e § 2 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W art. 64e § 2 ustawodawca stwierdził, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, gdy: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "może umorzyć" świadczy o tym, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest instytucją uznaniową. Oznacza to, że organ nawet w sytuacji, gdy wystąpią przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych może odmówić ich umorzenia. Należy podkreślić, że uznanie nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu (zob. R. Dowgier w: System prawa finansowego, pod red. L. Etela, tom III, Prawo daninowe, 2010r., s. 569 i przywołany tam wyrok NSA). Uznanie to nie może mieć cech dowolności. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy celowości. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Przyjęta w art. 64e u.p.e.a. regulacja prawna wskazuje, że samo ustalenie istnienia przesłanek określonych w art. 64e§2 u.p.e.a. nie jest oparte na uznaniu organu administracji, lecz musi być dokonane w oparciu o istniejący materiał dowodowy, a więc z uwzględnieniem przepisów art. 7 w związku z art. 77§1 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a. Organ egzekucyjny prowadząc postępowanie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma obowiązek dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy w celu ustalenia czy w sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zdaniem sądu w rozpoznaj sprawie organy obowiązek ten wypełniły prawidłowo. Przeprowadzone postępowanie pozwoliło na stwierdzenie, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Powyższe zaś oznacza, że przy podejmowaniu skarżonego rozstrzygnięcia organ nie działał w ramach uznania administracyjnego. Brak przesłanek oznacza bowiem konieczność odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Przechodząc do oceny wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 64e§2 u.p.e.a. wskazać należy, że przesłanka zawarta w art. 64e§2 pkt 1 u.p.e.a. została sformułowana alternatywnie. Występuje ona zatem zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak również wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Przesłanka ta nie wystąpiła w rozstrzyganej sprawie. Organ podatkowy odmówił stronie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 rok. W toku postępowania egzekucyjnego skarżący co prawda pozbył się majątku w postaci udziałów w spółce jednak środki uzyskane z tego tytułu przekazał żonie. Nadto strona jest osobą młodą z bogatym doświadczeniem zawodowym umożliwiającym jej znalezienie dobrej pracy, i pokrycie ciążących na niej zobowiązań. Nie można w związku z tym uznać, że brak majątku po stronie skarżącego ma charakter rzeczywisty i trwały. Z kolei wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja. Chodzi jednak tylko o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym, przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2016r., sygn. akt: II FSK 3740/13; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2013r. sygn. akt: II FSK 2293/11; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej:orzeczenia.nsa.gov.pl-dalej CBOSA). Sąd podziela stanowisko organów, że uszczerbek dla sytuacji finansowej wnioskodawcy musi być "znaczny", a więc powodować ponadprzeciętną dolegliwość. Każde uszczuplenie majątkowe powoduje bowiem pewien uszczerbek w majątku strony. Znaczny uszczerbek to taki, którego skutki przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem w majątku wnioskodawcy. Przy czym jak słusznie podkreślają organy wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie. Wiąże się to z przesunięciem ciężaru jej udowodnienia na stronę domagającą się udzielenia ulgi, która winna przedstawić stosowne dowody uzasadniające zaistnienie - w perspektywie - wynikającego z przytoczonej wykładni znacznego, szczególnie dotkliwego i pozostającego w bezpośrednim związku przyczynowym z wymiarem kosztów egzekucyjnych uszczerbku w sytuacji finansowej wnioskodawcy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organ ocenił wszystkie zgromadzone w sprawie dowody. Dokonał pełnej, w oparciu o przedłożone przez skarżącą dokumenty i oświadczenia, analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej. W oparciu o tak poczynione ustalenia, co do których brak jest podstaw do ich kwestionowania, organ stwierdził, że nie neguje trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej jednakże nie można automatycznie przyjąć przesłanki uzasadniającej zastosowanie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych. W tych okolicznościach w ocenie sądu organy zasadnie uznały, że w stosunku do skarżącej nie zachodziła przesłanka umorzenia kosztów określona w art. 64e§2 pkt 2 u.p.e.a. Sąd podziela także stanowisko organów, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawiał także ważny interes publiczny. Powszechnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd, iż przy wykładni pojęciowej "interesu publicznego" należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa. W interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu strony zobowiązanej. Zwłaszcza, że jak oceniły organy, zapłata kosztów egzekucyjnych nie doprowadzi do zachwiania podstaw egzystencji strony. Zdaniem Sądu umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes publiczny może wystąpić w sytuacji, gdy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko samego zobowiązanego. W ocenie Sądu, w przedstawionych przez skarżącą okolicznościach, wzgląd na przesłankę ważnego interesu publicznego sprzeciwia się uwzględnieniu wniosku strony. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego aspektu sprawy, że organ nie może permanentnie umarzać zaległości podatkowe tyko pewnej grupie podmiotów (nawet najbardziej potrzebującym) z pominięciem innych osób, które też potrzebują wsparcia i pomocy. Pomoc w postaci umorzenia zaległości, powinna być jednak kierowana do różnych podmiotów do możliwie szerokiego grona osób potrzebujących wsparcia tak by nikogo nie wyróżniać, nie faworyzować. Udzielenie wnioskowanej ulgi nie może być traktowane jako swoisty ,,sposób" na rozwiązywanie problemów finansowych strony i przerzuceniem obowiązków i ciężarów na społeczeństwo. Stwierdzenie przez organy, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, spowodowało, że organy nie dysponowały wyborem rozstrzygnięcia, a postanowienie w istocie miało charakter związany. Brak przesłanek oznacza bowiem konieczność wydania aktu administracyjnego o odmowie zastosowania ulgi (wyrok NSA z dnia 2 marca 2016r., sygn. akt: II FSK 2474/16; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 lipca 2016r. sygn. akt: I SA/Gl 135/16- dostępne w CBOSA). W ocenie sądu w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym zostało przeprowadzone rzetelne postępowanie dowodowe, na podstawie którego następnie wyciągnięto wnioski odpowiadające logice i zasadom doświadczenia życiowego. Sama zaś okoliczność, że ustalenia zapadłe w wyniku tego postępowania nie odpowiadają oczekiwaniom skarżącego nie przesądza o tym, aby organy dopuściły się zarzucanego im naruszenia przepisów art.6, art.7, art.8, k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Podsumowując Sąd stwierdził, że organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy przeanalizowały zgromadzony materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Prawidłowo w sprawie uznano, że nie ziściła żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64e§2 pkt 1-3 u.p.e.a. Stwierdzenie przez organy, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych spowodowało, że organy nie dysponowały wyborem rozstrzygnięcia i zobligowane były do orzeczenia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.