I SA/Kr 1047/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 30 maja 2008 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1999 r. w kwocie 1.990.848,80 zł. Z uzasadnienia wniosku i dołączonych do niego dokumentów wynika, że M. Ł. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem L. Ł. ur. w 1960 r. i synem L. Ł. ur. w 1989 r. Miesięcznie otrzymuje ona wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 803,56 zł. (po potrąceniach). Wszyscy troje zatrudnieni są w tej samej firmie tj. "L" spółka z o.o. Mąż otrzymuje pensję miesięczną w wysokości 3.702,17 zł netto. Syna zarabia miesięcznie 3.001,04 zł netto. W 2007 r. M.Ł. osiągnęła dochód (pod odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne) w wysokości 17.228,79 zł, a L. Ł. w wysokości 15.837,45 zł. M. Ł. posiada 8 udziałów w spółce z o.o. "L" o wartości 16.000,00 zł, natomiast L. Ł. posiada 154 udziały o wartości 7.700,00 zł. Zarówno ojciec – L. Ł. jak i syn – L. Ł. posiadają rachunki oszczędnościowe w Banku [...] w W. S.A. Oddział w B - B. Na jednym na dzień [...] sierpnia 2008 r. zgromadzona była kwota 65,51 zł. na drugim zaś, na dzień [...] sierpnia 2008 r. widniała suma 4.278,74 zł. Rodzina ponosi koszty energii elektrycznej, której stawki za dwa miesiące kształtują się różnie i wynoszą kolejno: 798,10 zł, 1.080,18 zł, 1.448,21 zł. Ponoszone koszty gazu także przybierają zmienną wartość i opiewają na kwoty: 433 zł, 601,60 zł i 3.202,05 zł. Cała trójka mieszka w domu jednorodzinnym, który według oświadczenia skarżącej jest własnością syna. Syn jest również właścicielem samochodu osobowego "V." rok produkcji [...] o wartości ok. 15.000,00 zł. Postanowieniem z dnia 24 października 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało zaskarżone przez pełnomocnika skarżącej w drodze sprzeciwu. W uzasadnieniu zarzucono orzeczeniu, że nie zawierało należytego uzasadnienia w przedmiocie braku występowania przesłanek przyznania prawa pomocy, a ograniczyło się jedynie do przytoczenia ogólnych stwierdzeń, które w wielu wypadkach nie mają związku ze stanem faktycznym sprawy. W szczególności wytknięto, że za podstawę formułowania tez uzasadnienia przyjęto kwoty dochodów skarżącej i jej małżonka bez pomniejszenia ich o składki na ubezpieczenia społeczne, co powoduje, że oceny co do możliwości finansowych nie mogą być miarodajne. Zdaniem pełnomocnika, z uwagi na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową drugorzędną kwestią przy okazji rozstrzygania kwestii przysługującego skarżącej prawa pomocy powinny mieć źródła utrzymania jej męża. Wysoce wątpliwe jest sugerowanie w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca winna zawczasu odkładać pieniądze na koszty postępowania sądowego, skoro wcześniej przedsiębrała ona czynności procesowe w ramach administracyjnego toku instancji i tam też broniła swych racji nie zakładając jeszcze możliwości wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Bardzo krótki termin do uiszczenia wpisu sądowego uniemożliwia skarżącej zgromadzenie niebotycznej dla niej kwoty 19.908,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływana dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został wniesiony ten środek prawny, traci moc. Oznacza to, że sprawę należy w całości od nowa rozpatrzyć merytorycznie. Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest zakresie stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Należy zauważyć, również - co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach - że zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto podnieść należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego typu danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Przenosząc przytoczone wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności odnieść należy się do uwypuklonej we wniesionym środku zaskarżenia kwestii wysokości wpisu, który zgodnie z treścią § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) określony został na kwotę 19.908,00 zł. Nie ulega wątpliwości, że jest to znaczna kwota, której zgromadzenie wymaga znacznego wysiłku przeciętnego obywatela naszego Państwa w istniejących warunkach społeczno-gospodarczych. Ocena całokształtu okoliczności faktycznych przedstawionych we wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów pozwoliła jednak Sądowi stwierdzić, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty związane z wniesioną skargą. Należy raz jeszcze podkreślić, że – wbrew zapatrywaniom przedstawianym w uzasadnieniu sprzeciwu – nie tracić z pola widzenia sytuacji majątkowej małżonka skarżącej, nawet wówczas kiedy oboje małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Słusznie wskazano bowiem już uprzednio, że zgodnie z treścią art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Należy bowiem zwrócić uwagę, że takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. W konsekwencji powyższego przyjąć należało, że szeroko rozumiane możliwości finansowe męża skarżącej stanowią istotny czynnik, który powinien być brany pod uwagę przy przyznawaniu prawa pomocy. Dochody jej męża kształtują bowiem również sytuację majątkową strony i muszą zostać uwzględnione przy tej ocenie. Dodatkowo obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych – poza współmałżonkiem – członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z treścią art. 87 k.r.o. – rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie. W ścisłej łączności z art. 87 pozostaje art. 91 tej ustawy, którego adresatem są tylko dzieci mieszkające u rodziców, a który określa sposób, w jaki dzieci te powinny wspomagać tych rodziców. We pierwszej części uzasadnienia szeroko przytoczono wszelkie aspekty sytuacji finansowej skarżącej. Niewielka różnica wynikająca z uwzględnienia kwoty dochodu bez wcześniejszego potrącenia należnych składek na ubezpieczenie społeczne na którą zwrócił uwagę pełnomocnik w sprzeciwie nie wpływa w istocie na ostateczny wynik dokonanej oceny. Nie ulega wątpliwości, że pozostająca do dyspozycji domowników po potrąceniu podstawowych wydatków na opłaty związane z wykorzystaniem energii elektrycznej i gazu – kwota około 5.500,00 zł, powinna pozwolić na swobodne utrzymanie trzyosobowej rodziny, a dodatkowo umożliwia ona poczynienie pewnych oszczędności na przyszłość. Niemniej istotne znaczenie w sprawie posiada fakt posiadania przez małżonków udziałów w spółce z o.o. "L" w łącznej kwocie 23.700,00 zł (w tym sama skarżąca – 16.000,00 zł). Jako prawa łatwo zbywalne mogą one stanowić źródło finansowania kosztów niniejszego postępowania sądowego, a to dzięki ich sprzedaży, czy też jako przedmiot zabezpieczenia przy okazji starań o uzyskanie pożyczki lub kredytu. Przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd miał dodatkowo na względzie, że w przeszłości prowadziła ona działalność gospodarczą, a następnie w latach 1991-1998 otrzymywała dywidendy z tytułu posiadania udziałów w spółkach z o.o. "L" i "L 2", które to udziały następnie sprzedała. Analiza akt sprawy nie pozwoliła Sądowi na ustalenie losów zgromadzonego w ten sposób majątku, nie odnosi się do tej kwestii także sama skarżąca. Nie sposób zaś uznać, że prowadząc działalność gospodarczą znacznych rozmiarów i obracając pokaźnymi środkami finansowymi, skarżąca nie osiągała dochodów pozwalających na zgromadzenie pewnych oszczędności, czy też nabycie wartościowych składników majątkowych (np. nieruchomości). Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych i należy przewidywać konieczność ich wykorzystania w celu obrony swoich interesów. W świetle oświadczeń skarżącej należy uznać natomiast, że dysponując znacznymi środkami finansowymi wnioskodawczyni nie gromadziła żadnych oszczędności, a osiągane dochody przeznaczała w całości na bieżące wydatki, bądź też przyjąć, że skarżąca posiada jednak oszczędności pozwalające choćby na bieżące wydatki oraz prowadzenie postępowania sądowego. Należy mieć na uwadze, że prawo pomocy powinno być udzielone przede wszystkim osobom ubogim (bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez jakiegokolwiek majątku (ruchomego i nieruchomości). Nie można, stosując instytucję prawa pomocy chronić, czy wręcz wzbogacać osób dysponującym określonym majątkiem. Niewątpliwie skarżąca i jej rodzina dysponują określonym majątkiem, który pozwala na uiszczenie należnego wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w związku z art. 245 oraz 246 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.