I SA/Kr 1072/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r na posiedzeniu niejawnym wniosku L.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 22 maja 2013r. skarżący, działając przez swego pełnomocnika z wyboru, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2013r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok. Skarżący, w związku z jego złym stanem zdrowia i niewielkimi dochodami z tytułu renty domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe – jak oświadcza – samodzielnie. Z żoną – jak wskazuje – od wielu lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ponieważ z nią nie mieszka, a synowie prowadzą swoje gospodarstwa domowe i zamieszkują osobno. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 1084 zł, oraz jak wskazał w uzupełnieniu swego wniosku - z pomocy znajomych. Nie posiada pieniędzy ani żadnych cennych przedmiotów. Wskazuje na znaczne koszty związane z leczeniem. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom jednorodzinny o pow. 200 m2 odziedziczony po ojcu oraz działki gruntowe objęte przymusowymi i umownymi hipotekami w K.. Nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Przedstawia wyciąg z konta bankowego, na którym wg. stanu z dnia 7 sierpnia 2013r. zgromadzone są fundusze w wysokości 4 621,31 zł. Z wyciągu bankowego wynika, iż kwota zablokowana na rachunku to suma 2 277 530,00 zł. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawia oświadczenie, iż nie prowadzi z żoną gospodarstwa domowego od wielu lat, przedkłada zeznanie podatkowe za 2012r., decyzje ZUS dotyczącą świadczenia rentowego, wyjaśnienia dotyczące Spółek "A" i "P", przedstawia także kserokopię KW obejmującą nieruchomości stanowiących własność skarżącego zajętych hipoteką przymusową i umowną. Nie wykazuje żadnych cennych ruchomości, oszczędności. Dodaje, iż nie posiada samochodów, maszyn rolniczych. Wskazuje, iż w toku postępowania wskazywał już schorzenia, na które cierpi, a wysokość renty determinuje ponoszone koszty leczenia, Skarżący oświadcza, iż funkcjonuje wyłącznie dzięki opiece znajomych. Ponadto oświadcza, iż źródło funduszy, z jakich opłacany jest pełnomocnik z wyboru jest objęte tajemnicą adwokacką. Przedstawia wydruk historii konta bankowego – saldo końcowe na dzień 7 sierpnia 2013r. – 4 621,31 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego, na ręce jego pełnomocnika, o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował potwierdzeniami dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów , jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Skarżący wezwany była ponadto do wykazania i potwierdzenia – również stosownym zeznaniem podatkowym za rok 2012 wysokości dochodów osiąganych w ubiegłym roku przez siebie oraz małżonkę. Nie uczynił zadość temu wezwaniu w sposób pełny. Nie wyjaśnił żadnych kwestii związanych z dochodami swej małżonki. Skoro skarżący nadal formalnie pozostaje w związku małżeńskim, nie pozostaje w orzeczonej separacji czy nie ma orzeczonego rozwodu, małżonkowie na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są zobowiązani do wzajemnej pomocy i nie wyłącza tego nawet istnienie majątkowej rozdzielności majątkowej ( post. NSA z 6.10.2004r. GZ 71/04 ), majątek zaś i dochody małżonki muszą być brane pod uwagę i oceniane przy ustalaniu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał, iż utrzymuje się i funkcjonuje wyłącznie dzięki pomocy znajomych. Nie wyjaśnił natomiast charakteru tej pomocy, formy i wysokości. Nie wyjaśnił również czy w związku tym, iż pozostaje na ich utrzymaniu, zamieszkuje wraz z nimi czy tylko korzysta z dorywczej pomocy. Skoro zaś strona, odpowiadając na wezwanie Sądu, nie podała wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziny, znajomych niemożliwe jest dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów ( post. NSA z 17.02.2005r. OZ 1521/04 ). Skarżący nie wykazał żadnymi dokumentami kosztów utrzymania czy leczenia. Zaznaczył tylko, że już wykazywał w toku postępowania na jakie schorzenia cierpi. Nie wyjaśnił też, pomimo wezwania, skąd pochodzą fundusze na opłacenie adwokata z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny. Tymczasem, to sprawą wnioskodawcy jest wykazanie ponad wszelką wątpliwość i wyjaśnienie wszelkich okoliczności co do faktycznego stanu majątkowego, a wpływających na ocenę sytuacji bytowej strony. Sam fakt występowania poprzez pełnomocnika z wyboru sam w sobie nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy, jednakże jest brany pod uwagę przy ocenie całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego. Nieudzielanie przez skarżącego albo też udzielenie ich enigmatycznie, informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego. Nie ma przede wszystkim wiedzy, jaki jest faktyczny dochód wnioskodawcy osiągany z tytułu pomocy znajomych, nie ma wiedzy dotyczącej stanu majątkowego i dochodowego małżonki, nie ma wiedzy dotyczącej faktycznych kosztów utrzymania, źródła finansowania pełnomocnika. Trzeba zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).