I SA/Kr 1075/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę w wysokości 61.883,00 zł od zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za okres: VI-XII/2000r., I-XII/2001r., I-XII/2002r., I-XII/2003r., I-XII/2004r. oraz I-XII/2005r. p o s t a n a w i a zwolnić H. P. od kosztów sądowych w 3/5 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę w wysokości 61.883,00 zł od zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za okres: VI-XII/2000r., I-XII/2001r., I-II/2002r., I-XII/2003r., I-XII/2004r. oraz I-XII/2005r, skarżąca H. P. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu, powołując się na trudną sytuację materialną. Do pisma skarżąca dołączyła kserokopię odcinka renty pobieranej przez męża za miesiąc wrzesień 2007 roku. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został złożony na urzędowym formularzu, wobec tego za pismem z dnia 12 października 2007 roku skarżącej został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. H. P. oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem W. P. oraz pełnoletnimi synami: P. i Ł. Miesięczny dochód brutto rodziny wynosi 5.359,41 zł (netto 4.070,98 zł) i stanowi go świadczenie rentowe męża skarżącej w wysokości 957 zł, wynagrodzenie za pracę syna P. w wysokości 2.200 zł oraz wynagrodzenie za pracę syna Ł. w wysokości 2.200 zł. Skarżąca nie posiada żadnego majątku. Dom o powierzchni 100 m-, w którym zamieszkuje z rodziną, stanowi własność syna Ł. P. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż jest osobą bezrobotną, pozostającą na utrzymaniu męża inwalidy I grupy. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca oświadczyła, iż nie jest właścicielką żadnej nieruchomości rolnej, nie jest obciążona żadnymi kredytami oraz nie posiada rachunków bankowych. Wysokość stałych miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego (prąd, woda, gaz, telefon, śmieci) wynosi ok. 630 zł. Do pisma skarżąca załączyła zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez synów oraz kopie rachunków za media i telefon. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Przemawia za tym fakt, że skarżąca jest osobą bezrobotną, schorowaną, pozostającą na utrzymaniu męża inwalidy. Nie posiada żadnego majątku - zarówno nieruchomego, jak również cennych ruchomości. Spoczywa na niej obowiązek zapłaty zaległości podatkowych w znacznej wysokości. Stąd decyzja o zwolnieniu skarżącej od konieczności uiszczenia kosztów sądowych w 3/5 części. Orzekający nie przychylił się do wniosku skarżącej o zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w całości. Oceniając bowiem możliwości sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie wzięto pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawczyni, ale także osób pozostających wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że zarówno mąż skarżącej, jak i jej synowie osiągają stałe miesięczne dochody, których łączna wysokość brutto wynosi 5.359,41 zł (netto 4.070,98 zł). Wysokość stałych miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę wynosi ok. 630 zł. Zestawiając wysokość dochodów z koniecznymi wydatkami, należy stwierdzić, iż do dyspozycji rodziny pozostaje miesięcznie kwota ok. 3.440 zł. Zdaniem orzekającego sytuacja taka pozwala, aby bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny skarżąca mogła uiścić koszty sądowe w 2/5 części. Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Strona winna zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Stąd też, w takiej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 2/5 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast strony skarżącej i jej rodziny na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).