I SA/Kr 1115/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. C. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 09.04.2009r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. L. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 09.04.2009r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.C. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A.C. i synem K.C. Rodzina wraz z ojcem A.C. mieszka w domu należącym do żony wnioskodawcy. J.C. z pierwszego małżeństwa posiada dwie córki w wieku 16 oraz 11 lat, na które zobowiązany jest płacić alimenty w łącznej wysokości 1400 zł., miesięcznie. Obecnie zatrudniony jest w "A" sp. z o.o. w K. na stanowisku dyrektora i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1500 zł. miesięcznie, brutto. A.C. zatrudniona jest natomiast w "G" sp. z o.o. w K. na stanowisku pracownika biurowego i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1500 zł., miesięcznie , netto. Małżonkowie otrzymują też pomoc finansową od ojca A.C. w wysokości 700 zł., miesięcznie. Strona skarżąca podaje, iż jej miesięczne wydatki obejmują : wynagrodzenie dla opiekunki do dziecka – ok. 1000 zł., opłatę za energię elektryczną – ok. 250 zł., opłatę za wodę – ok. 100 zł., opłatę za gaz – ok. 270 zł., (należy jednak zaznaczyć , iż przedłożona na tą okoliczność faktura na kwotę 266,71 zł. dotyczy okresu od 15.11.2011r. do 15.01.2012r.), opłatę za telefon – ok. 37 zł., opłatę za wywóz śmieci – ok. 51 zł., opłatę za telefon komórkowy – ok. 80 zł., opłatę za internet – ok. 60 zł., Jako obciążenie budżetu domowego wymienia również podatek od nieruchomości, którego kwartalna rata wynosi 116 zł. J.C. posiada konto bankowe w PKO BP S.A.O/K. A.C. w ING Banku Śląskim, S.A. Ona też jest właścicielką samochodu Ford Eskort rok. prod. 1994. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sadowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych J.C. Stąd też został on wezwany do przedłożenia, szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni . Nie przysłała bowiem: - zeznania podatkowego J.C. za 2011r. lub oświadczenia o przychodzie uzyskanym w tym roku z uwzględnieniem dochodu, - zeznania podatkowego A.C. za 2011r. lub oświadczenia o przychodzie uzyskanym w tym roku z uwzględnieniem dochodu, - dowodów przelewów lub przekazów rat kredytowych za ostatni miesiąc. Dokumenty te są natomiast bardzo istotne, z punktu widzenia oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zaznaczyć też trzeba, iż należyta staranność osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy wskazywałaby na konieczność chociażby odniesienia się do kwestii płacenia lub niepłacenia rat kredytowych i ich ewentualnych wysokości. Jest to o tyle zasadne, że w oświadczeniu z dnia 31.07.2009r. (k. akt 25) nadesłanym jako uzupełnienie uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wymieniał jako wydatek - właśnie raty kredytu uiszczane w wys. 400 zł., miesięcznie. Podkreślić również należy, że przedstawione przez stronę skarżącą dane nie dają pełnego obrazu jej sytuacji materialnej. Z wyciągów bankowych z rachunku J. C. wynika bowiem, iż oprócz wpływów z tytułu wynagrodzenia za pracę, na konto dokonywane były wpłaty kwot porównywalnych z jego pensją lub znacznie ją przekraczających (operacja z dnia 08.10.2011r. wpłata 1000 zł., operacja z dnia 15.11.2011r. – wpłata 2000 zł.). Podobną sytuacje można zresztą zaobserwować analizując wyciągi z konta A. C. (np. operacja z dnia 09.11.2011r. wpłata własna – 1900 zł.). Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej są także wiadomości dotyczące ojca A. C. W złożonym formularzu PPF strona skarżąca nie uwzględniła ojca żony jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku podała informację , iż ojciec A. C. mieszka wraz z rodziną wspomagając ją finansowo. Należy zatem stwierdzić, iż ojciec A.C. jest osobą faktycznie pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym ze stroną skarżącą. Powinna więc ona ujawnić stopień jego zamożności, miesięczne dochody oraz zakres partycypacji w miesięcznych kosztach utrzymania. Nie jest bowiem wiadomo czy podane przez stronę skarżąca wydatki ponosi ona sama czy też część z nich pokrywana jest przez ojca A.C. na co wskazywałby fakt, wystawienia niektórych faktur na pana Z.S. (faktura za telefon, internet, faktura za wywóz śmieci, faktura za energię elektryczną ). Zwrócić należy uwagę, iż dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony trzeba przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. Tymczasem brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia tą operację a co za tym idzie i rzetelną analizę sytuacji materialnej wnioskodawcy, co z kolei wyklucza zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych. Strona skarżąca powinna się zatem liczyć, iż w przypadku wyżej opisanego zachowania orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10). Mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż J.C. nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn.akt II FZ 253/2010). W związku z tym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79) należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.).