I SA/Kr 113/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie W składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Anna Znamiec WSA Beata Cieloch (spr.) Protokolant Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2007 r. sprawy ze skargi K. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w {...] z dnia [...] 2005 r. nr. [...], w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ( [...] złotych ). Decyzją z dnia [...] 2005 r., Nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] orzekł o odpowiedzialności K. J. za zaległości L. J. w podatku od towarów i usług za [...]1999r.- [...] 2000r. ograniczonej do wysokości [...] zł tj. do kwoty osiągniętych korzyści. Z powyższej decyzji wynika, iż strona odpowiada do kwoty [...] zł za wyżej wymieniony okres oraz za koszty egzekucyjne powstałe w trakcie prowadzenia egzekucji w stosunku do L. J. w kwocie [...] zł. Pełnomocnik skarżącej w odwołaniu domagał się uchylenia decyzji organu l instancji i umorzenia postępowania. Pełnomocnik zarzucił organowi podatkowemu naruszenie art. 107 § 1, art. 111 § 1, §4, §5, art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej określanej skrótem "O.p."). Jednocześnie pełnomocnik dowodzi, że przeniesienie odpowiedzialności może dotyczyć tylko tego okresu, w którym miało miejsce stałe współdziałanie. Decyzją z dnia [...].2005 r., Nr [...] , Dyrektor Izby Skarbowej w [...], po rozpatrzeniu odwołania, uchylił rozstrzygnięcie organu l instancji w części dotyczącej kwoty [...] zł, a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy. Z przedstawionego w uzasadnieniu organu II instancji dotychczasowego przebiegu postępowania wynika, że L. J. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług transportowych w [...] 1999r. W wyniku przeprowadzonej kontroli podatkowej stwierdzono liczne nieprawidłowości w rozliczeniu podatku od towarów i usług. W dniu [...].2003r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wydał decyzje, w których określił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za [...].1999r.- [...] 2000r. Po przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Skarbowej w [...] swoimi decyzjami z dnia [...] .2004r. utrzymał w mocy w/w decyzje. Prowadzona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] egzekucja do majątku L. J. okazała się w części nieskuteczna. W związku z tym organ podatkowy postanowieniem z dnia [...].2004r. wszczął postępowanie wobec K. J. w sprawie przeniesienia na nią odpowiedzialności za w/w zaległości podatkowe L. J. W trakcie prowadzonego postępowania organ podatkowy stwierdził, że małżonkowie zawarli w dniu [...].1999r. umowę wyłączającą małżeńską wspólność majątkową. W tym samym dniu L. J. darował żonie swój udział (wynoszący 1/2) w nieruchomości o powierzchni [...] ara położonej w [...] przy ul. [...]. Zbadano także, czy skarżąca K. J. czerpała korzyści z działalności gospodarczej męża. Temu celowi służyło przeprowadzenie kontroli krzyżowych w firmach, w których kupowano materiał budowlany w trakcie budowy domu jednorodzinnego na działce przy ul. [...]. Orzeczenie o odpowiedzialności skarżącej za zaległości w podatku VAT L. J. za okres [...]-[...].1999 i 2000r. nastąpiło w trzech odrębnych postępowaniach. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] wydał trzy odrębne decyzje z dnia [...].2004r. nr [...]. W uzasadnieniu tych decyzji podano, że K. J. osiągała korzyści z prowadzonej przez męża działalności. Stwierdzono w orzeczeniach, że osiąganie korzyści to uzyskiwanie wszelkich przysporzeń majątkowych w formie zarówno pieniężnej jak i rzeczowej. Zakup materiałów budowlanych przez L. J. na budowę domu K. J. też należy zaliczyć do takich korzyści. Jako dowód wskazano szereg szczegółowo opisanych w tych decyzjach faktur. Również na podstawie zebranego materiału w trakcie kontroli stwierdzono, iż do przewozu zakupionego materiału L. J. używał środka transportu należącego do jego firmy. W oparciu o powyższy stan faktyczny organ podatkowy uznał, iż zostały spełnione przesłanki art. 111 § 1 i § 4 O.p., pozwalające orzec odpowiedzialność podatkową małżonka. Ponieważ decyzje te zostały uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...], Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] przeprowadził ponowne postępowania w sprawie. W efekcie podjętych przez organ l instancji czynności kontrolnych ustalono, iż na szczegółowo opisanych w ponownie wydanych przez organ l instancji fakturach VAT wystawionych na K. J. widnieje podpis L. J. Zapłata za dokonane zakupy potwierdzone w/w fakturami nastąpiła gotówką. Tym samym na fakturach tych swoim podpisem L. J. potwierdził zakup, zapłatę i odbiór towaru. W decyzji organu podatkowego znajduje się także faktura VAT na łączną kwotę [...] zł, nr [...] z dnia [...].1999r., gdzie widnieje zakup "Ryczałt 99, nowe obowiązki ZUS, ulgi" wystawiona na Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" L. J., [...] ul. [...], którą podpisała jako osoba upoważniona K. J. Ponadto w wyniku podjętych kontroli podatkowych stwierdzono fakturę VAT nr [...] z dnia [...].2000r. sprzedawca Firma Handlowa "[...]"[...] ul. [...], nabywca K. J., ul. [...],[...]. Wpłata zaliczki w kwocie [...] zł została potwierdzona dowodem wpłaty [...] z dnia [...].2000r. Jako wpłacającego wymieniono L. J., ul. [...],[...]. Dodatkowo w trakcie prowadzonego postępowania podatkowego organ podatkowy wystąpił do wybranych firm, w których dokonywano zakupu materiałów przeznaczonych na budowę domu w [...], z prośbą o informacje dotyczące transakcji sprzedaży z K. J. W wyniku podjętych działań ustalono, iż na fakturze VAT z dnia [...].2000r. nr [...] wystawionej na K. J. przez Firmę Handlowo-Usługową "[...]" s.c. ul. [...][...], figuruje podpis L. J. jako osoby odbierającej towar (kwota faktury [...] zł). Dodatkowo organ podatkowy zaliczył do korzyści osiągniętych przez K. J. połowę kwoty wynikającej z umowy darowizny nieruchomości z dnia [...].1999r. tj. [...] zł. W oparciu o powyższe ustalenia Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] wydał dnia [...].2005r. decyzję, w której orzekł o odpowiedzialności K. J. za zaległości L. J. w podatku od towarów i usług. W odwołaniu pełnomocnik skarżącej wskazał, że przeniesienie odpowiedzialności może dotyczyć tylko tego okresu, w którym miało miejsce stałe współdziałanie. Brak dowodów tego współdziałania w okresie objętym decyzją przesądza o jej wadliwości i całkowicie ją przekreśla, zwłaszcza, że powołany art. 111 § 1 O.p. wymaga łącznego zaistnienia obu przesłanek. Brak więc jednej z nich wyklucza możliwość wydania prawidłowej decyzji na podstawie tego przepisu. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] uzasadniając swoją decyzję wskazał, że zgodnie z art. 111 § 1 O.p., członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności. Przepis powyższy ma zastosowanie również do małżonków, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, bądź których ustawowa wspólność majątkowa została zniesiona przez sąd (art. 111 § 4 ustawy). Osoba trzecia w tym wypadku małżonek ponosi odpowiedzialność jeżeli są spełnione jednocześnie przesłanki stałego współdziałania z podatnikiem w wykonywaniu jego działalności oraz musi małżonek z tego współdziałania osiągać korzyści. Ordynacja podatkowa nie definiuje pojęcia współdziałania. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym reprezentowany jest pogląd, że współdziałanie to współkierowanie i współdecydowanie (wyrok NSA z dnia 15.02.1984r. nr SA/Wr 41/84). Może ono przejawiać się w stałym umocowaniu (pełnomocnictwie) do prowadzenia określonych czynności albo nawet w stałym zleceniu pewnych spraw. Natomiast osiąganie korzyści to uzyskiwanie wszelkich przysporzeń majątkowych w formie zarówno pieniężnej jak i rzeczowej. Ordynacja podatkowa wprowadza także ograniczenie zakresu odpowiedzialności podmiotu, który taką odpowiedzialność ponosi. Tak więc odpowiedzialność małżonka została ograniczona czasowo tylko do okresu, w którym stale współdziałał z podatnikiem, osiągając z tego współdziałania korzyści. Ponadto odpowiedzialność małżonka ograniczona jest wyłącznie do wysokości uzyskanych korzyści (art. 111 § 5 pkt 1 O.p.). Zatem jest to także odpowiedzialność osobista ograniczona kwotowo, bowiem odpowiada z całego majątku, lecz tylko do wysokości uzyskanych korzyści. Odpowiedzialność może jednak dotyczyć całego majątku takiego odpowiedzialnego członka rodziny, ale jest tylko ograniczona do wysokości uzyskanych korzyści. Analiza materiału informacyjnego wykazała, że K. J. uzyskała korzyści materialne w trakcie współdziałania z L. J. w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jak wynika bowiem z akt sprawy prowadzona przez L. J. działalność była zarejestrowana w [...] przy ul. [...], a więc w miejscu zamieszkania obu małżonków. Na ten adres kierowana była korespondencja do firmy, która odbierana była także przez skarżącą. Takim dowodem potwierdzającym współdziałanie z L. J. jest kupno przez skarżącą na rzecz Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "[...]" L. J. publikacji "Ryczałt 99, nowe obowiązki ZUS i ulgi". Dyrektor tut. Izby Skarbowej nie uwzględnił kwoty z w/w faktury przy ustaleniu korzyści osiągniętej przez skarżącą, jednak stanowi ona dowód potwierdzający współdziałanie w szerokim zakresie. Kwota z powyższej faktury nie została uznana za korzyść skarżącej, gdyż nie została wystawiona w okresie powstania zaległości w podatku VAT za [...]. 1999-[...].2000r. Z tego samego powodu organ odwoławczy odrzucił kwotę wynikającą z umowy darowizny 1/2 części nieruchomości z dnia [...].1999r. Natomiast Dyrektor Izby Skarbowej w [...] przyjął jako udowodnioną przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] kwotę wynikającą z faktur powołanych w zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na zarzuty pełnomocnika naruszenia przez organ podatkowy art. 120, art. 121 § 1, art. 122. art. 187 § 1 i art. 191 O.p. organ II instancji stwierdził, że organ podatkowy w swoim postępowaniu zmierzał do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. W tym celu organ podatkowy zasięgnął informacji w wielu firmach zajmujących się sprzedażą urządzeń i materiałów budowlanych. Pełnomocnik strony mógł zapoznać się z zebranym przez organ l instancji materiałem dowodowym. Zarzut Pełnomocnika naruszenia art. 208 ustawy również nie jest uzasadniony, gdyż jak przedstawiono powyżej przedmiot postępowania istnieje. Natomiast art. 208.ustawy obliguje organ podatkowy do umorzenia postępowania w wypadku, gdy stało się ono bezprzedmiotowe. W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej wniósł o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego tj. art. 107 oraz art. 111 §1, §4 i §5 pkt 1 O.p. 2) postępowania podatkowego tj. art. 120, art. 121§1, art. 122, art. 187§1, art. 191 oraz art. 208§1 O.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając naruszenie prawa materialnego skarżąca podała, że przesłanka stałego współdziałania skarżącej z L. J. w ogóle nie wystąpiła. Ponadto zarzucono, iż nie zebrano żadnych dowodów wskazujących, że zakup dokonany przez L. J. na rzecz K. J. nie był okazyjną, incydentalną przysługą, zwłaszcza w sytuacji, gdy wykonywana jest ona na rzecz bliskiej osoby, co narusza także art. 122 oraz art. 187§1 O.p. Tak samo jak odebranie przez skarżącą faktury VAT z [...]1999 r. na kwotę 13 zł na zakup opracowania "Ryczałt 99, nowe obowiązki ZUS, ulgi" wystawionej na firmę dłużnika. Natomiast naruszenie art. 191 O.p. polega na tym, że wobec braku dowodów na istnienie stałego współdziałania oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności co do osiągania korzyści, organ podejmujący zaskarżoną decyzję nie mógł ocenić, że okoliczności te zostały udowodnione. Z kolei naruszenie art. 120 i art. 121 O.p. wynika z tego, że nie może budzić zaufania postępowanie organów podatkowych, które nie zbierają żadnych dowodów potwierdzających ich stanowisko, a mimo to wydają decyzję niekorzystną dla strony. Podkreślono, że postępowanie trwa ponad półtora roku, choć już z pierwszych czynności organu podatkowego l instancji widać było wyraźnie, że nie było w ogóle współdziałania skarżącej z L. J. W tych warunkach skarżąca miała podstawy domagać się umorzenia postępowania w tej sprawie, a skoro tego nie uczyniono naruszono także art. 208 O.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jeszcze raz podkreślił on, że faktura na kwotę 13 zł nie została uwzględniona przy ustalaniu korzyści osiągniętej przez skarżącą, jednak stanowi ona dowód potwierdzający współdziałanie w szerokim zakresie. Natomiast zarzut naruszenia art. 122 w związku z art. 187 §1 O.p. jest nieuzasadniony, gdyż jak wynika z akt sprawy organ podatkowy przeprowadził postępowanie mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Jak udowadniają faktury wystawione na zakupy poczynione przez L. J. na rzecz K. J. nie można uznać ich za "okazyjną, incydentalną przysługę". Dlatego organ II instancji przyjął jako udowodnioną przez organ l instancji kwotę wynikającą z faktur powołanych w zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił także, że w swoim postępowaniu zmierzał do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Z materiału dowodowego wynikało, że organ podatkowy zasięgnął informacji w wielu firmach zajmujących się sprzedażą urządzeń i materiałów budowlanych. Pełnomocnik skarżącej mógł zapoznać się z zebranym przez organ II instancji materiałem dowodowym. Również nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 208 O.p., gdyż przedmiot postępowania istnieje. Natomiast artykuł ten obliguje organ podatkowy do umorzenia postępowania w wypadku, gdy stało się bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zażył, co następuje: .c. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W niniejszej sprawie do takich naruszeń doszło. Art. 107§1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w 1999 i 2000 r.) stanowił, że w przypadkach i w zakresie przewidzianych w niniejszym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Z § 2 tego artykułu wynika natomiast, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za: 1) podatki nie pobrane oraz pobrane, a nie wpłacone przez płatników lub inkasentów, 2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, 3) nie zwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek, 4) koszty postępowania egzekucyjnego. Odpowiedzialności za zaległości podatkowe współmałżonka dotyczy natomiast art. 111 O.p. Jego §1 brzmi, że "członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą lub wykonującym wolny zawód za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności". Odpowiedzialność ta jednak nie dotyczy osób, które w okresie stałego współdziałania z podatnikiem były osobami, wobec których na podatniku ciążył obowiązek alimentacyjny - w zakresie wynikającym z obowiązku alimentacyjnego (§2 tego artykułu). Za członków rodziny podatnika uważa się zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, małżonków zstępnych, osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu (§3). Przepis § 1 stosuje się również do małżonków, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej bądź których ustawowa wspólność majątkowa została zniesiona przez sąd (§4). Odpowiedzialność członka rodziny ograniczona jest do wysokości uzyskanych korzyści i nie obejmuje nie pobranych przez płatnika lub inkasenta należności z wyjątkiem tych wypadków, gdy chodzi o należności nie pobrane od członków rodziny (§5 art. 111 O.p.). " Przesłankami odpowiedzialności tej kategorii osób trzecich są więc: - stałe współdziałanie, pozostające w związku przyczynowym i czasowym, współkierowanie z podatnikiem w wykonywaniu przez niego działalności gospodarczej, co oznacza, że nie może to być pomoc okazjonalna lub dorywcza, - czerpanie korzyści z powyższego współdziałania. W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że organy podatkowe nie wykazały pierwszej z przesłanek przedmiotowej odpowiedzialności, co ma również wpływ na ocenę spełnienia przez skarżącą drugiej przesłanki, a z treści przepisu wynika ,iż mają być one spełnione łącznie .Nie można za takie współdziałanie w wykonywaniu działalności gospodarczej przyjąć odbieranie korespondencji kierowanej do męża, złożenie przez L. J. podpisów na fakturach dokumentujących zakup materiałów budowlanych czy użyczenie samochodu firmowego do przeprowadzki. Nie można bowiem zapominać, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 27 K.r.o.). Organy podatkowe nie wykazały, że podejmowane przez jednego małżonka na rzecz drugiego czynności nie miały takiego charakteru. Interpretując pojęcia stałego współdziałania i czerpania korzyści, warto odnieść się, mimo zmiany stanu prawnego, do nadal aktualnego orzecznictwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lutego 1984 r. SA/Wr 41/84 stwierdził, że znamiona "stałego współdziałania" wyczerpuje "współkierowanie" zakładem rzemieślniczym przez syna podatnika, a "czerpanie korzyści" oznacza na przykład otrzymanie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w zakładzie ojca, jak również zakup przedmiotów ruchomych dużej wartości, mimo braku innych źródeł dochodów w tym czasie (Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1992/2 póz. 48, ONSA 1984/1 poz. 16). Wypełnienie przesłanki "stałego współdziałania" musi charakteryzować się więc powtarzalnością czynności na rzecz współmałżonka a nie sporadycznością. W świetle zatem treści przepisu i kierunków jego interpretacji, wynikających z powołanego wyżej orzeczenia, wydaje się wątpliwe, aby można było w sposób nie budzący zastrzeżeń mówić o istnieniu omawianych przesłanek w stosunku do skarżącej K. J. Sposób ewentualnego jej "stałego współdziałania" z mężem w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej nie został bowiem bliżej sprecyzowany, ani ustalony, l skarżąca i L. J. stanowczo zaprzeczali, aby takie współdziałanie miało miejsce. Czynności te na podstawie zebranego w sprawie można jedynie zakwalifikować jako sporadyczną wzajemną pomoc małżonków tak jak zakup przez K. J. opracowania "Ryczałt 99,...". W związku z powyższym stwierdzić należy, że organy podatkowe nie wykazały przesłanek umożliwiających orzeczenie o odpowiedzialności K. J. za zaległości podatkowe jej męża. Do zbudowania prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia podatkowego konieczne jest bowiem zebranie pełnego materiału dowodowego. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności skargę uwzględniono i z uwagi na naruszenie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego w postaci art. 111 O.p., o czym była mowa szczegółowo wyżej, a dodatkowo również art. 122, art. 187 §1 i art. 191 O.p. przez brak należytego wyjaśnienia kwestii dotyczących ewentualnego współdziałania skarżącej z mężem w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej i czerpania z tego korzyści. Zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wydając ponownie decyzję organy podatkowe uwzględnią wyżej przedstawiona wykładnię, przeprowadzą prawidłowo postępowanie dowodowe i ocenią jego wyniki. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy. Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis, wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 6 pkt 5 w zw. z §14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego (Dz. U. nr 163 poz. 1349 z późn. zm.), oraz opłatę od pełnomocnictwa.