I SA/Kr 1141/09

Sygn. akt I SA/Kr 1141/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 grudnia 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009 r., sprawy ze skargi N. P., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 5 czerwca 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne za pracowników w części finansowanej, przez płatnika, - skargę oddala - I SA/Kr 1141/09 UZASADNIENIE W dniu 7 października 2008 r. N. P. złożył wniosek umorzenie zaległości składkowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w okresie od 1995 roku do 2005 r. Wyjaśnił, że prowadził dwa sklepy z pamiątkami na terenie U. W czasie prowadzonej działalności podjął leczenie psychiatryczne, cierpi na zaburzenia omamowo-urojeniowe i dziewięć razy przebywał w szpitalu psychiatrycznym. Nie może znaleźć zatrudnienia. Uznany został za osobę niezdolną do pracy i przyznano mu prawo do renty inwalidzkiej. Zaległości podatkowe jak twierdzi powstały w okresie panującego kryzysu w kraju datującego się od 2001 roku. Wcześniej zatrudniał dwóch pracowników natomiast w dniu 11 września 2005 r. zmuszony był wyrejestrować działalność gospodarczą. Małżonka wnioskodawcy wystąpiła o rozwód, ale nadal zamieszkują razem w mieszkaniu skarżącego, razem wychowując troje dzieci w tym jedno niepełnosprawne. Decyzją z dnia 9 marca 2009 r. Nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako ,,Zakład") odmówił Skarżącemu umorzenia należności za osobę prowadząca działalność gospodarczą w łącznej kwocie 15.024,84 zł w tym składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. Ponadto Zakład w pkt. II odmówił umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 11.164,13 zł w tym składki na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, odsetki za zwłokę. Zakład wskazał, że na gruncie art. 28 ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity z 2007 r. Dz. U . Nr 11 poz. 74 z późniejszymi zmianami) nie zachodzą przesłanki do umorzenia tych należności. Zgodnie bowiem z art. 28 przedmiotowej ustawy umorzyć zaległości z tytułu składek Zakład może tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w art. 28 ust 3. Wyliczenie to jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje możliwość umorzenia tych należności. Jak podkreślono, przepisy dają jedynie możliwość umorzenia, ale nie stanowią dla Zakładu obowiązku aby takiego umorzenia dokonać. Zakład wzywał skarżącego do przedstawienia dokumentów uzasadniających umorzenie tj. wyroku orzekającego rozwód, aktualnego odpisu z KW, aktu notarialnego posiadanego mieszkania, oraz aktualnych zaświadczeń o stanie zdrowia. Dokumenty te nie zostały przedłożone. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych informacji i zaświadczeń związanych z wydatkami jakie ponosi na rodzinę i jej bieżące utrzymanie tj. zaległości czynszowych. Zakład wskazał także na brak aktualnych informacji o stanie zdrowia, prowadzonym leczeniu skarżącego i ewentualnej niezdolności do pracy. Biorąc pod uwagę przepisy stosownej ustawy a także powyższe okoliczności odmówił umorzenia należności. Pismem z 26 marca 2009 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, załączając brakującą dokumentację. Poinformował także, iż jest bezrobotny od listopada 2007 r. i jest etapie poszukiwania pracy i w związku z tym na chwilę obecną uczestniczy w szkoleniu zorganizowanym przez Urząd Pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w punkcie I decyzji z dnia 5 czerwca 2009 r. Nr [...]umorzył należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 15.024, 84 zł., zaś w punkcie II orzekł o odmowie umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 11.164, 13 zł. w punkcie III orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 5.474, 52 z l. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu stwierdził, że pomimo tego, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność, określona art. 28 ust 3 pkt. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to mając jednak na uwadze art. 28 ust 3a przedmiotowej ustawy − stanowiący, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnianych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności − w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek podyktowany sytuacją rodzinną i finansową wnioskodawcy dający podstawy do umorzeniu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. W pozostałym zakresie brak było podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia bowiem do umarzania zaległości składkowych za pracowników w części finansowanej przez płatnika nie ma zastosowania przepis art. 28 ust 3a ustawy z dnia o systemie ubezpieczeń społecznych. W takim przypadku podstawą umorzenia może być tylko stwierdzona całkowita nieściągalność zaległości, która w niniejszej sprawie nie występuje bowiem skarżący jest właścicielem nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. N.[...], z którego ewentualna egzekucja może zostać przeprowadzona. Prezes Zakładu w pkt. III decyzji umorzył nadto postępowanie w zakresie umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych argumentując, że w stosunku do tego typu należności wykluczone jest w ogóle podjęcie rozstrzygnięcia zarówno pozytywnego jak i negatywnego gdyż stosownie do treści art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami nie stosuje się art. 28 i 29 ustawy. Na punkt II powołanej wyżej decyzji N. P. złożył skargę w której domagał się ponownego przeanalizowania jego sytuacji rodzinnej i finansowej oraz orzeczenia o umorzeniu także zaległości za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Wskazał, iż Prezes ZUS wadliwie ustalił, że w przypadku tej kategorii zaległości nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Zaprzeczył by posiadał majątek mogący być przedmiotem egzekucji a z powodu likwidacji firmy, braku pracy, stałego leczenia bez spodziewanej poprawy, nie stać go na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w tym zakup lekarstw, żywności oraz na opłacanie należności czynszowych. Dodatkowo po orzeczeniu rozwodu ustalono alimenty dla małoletnich dzieci, których nie jest w stanie płacić. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej z zasądzeniem kosztów zastępstwa procesowego. Po raz kolejny podniósł, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności a przesłanka ta nie zachodzi bowiem skarżący jest właścicielem nieruchomości a nadto gdyby nawet skarżący udowodnił przesłanki umorzenia to organ w ramach swobodnego uznania, może wydać decyzję odmowną mając na uwadze interes ogólnospołeczny. Pismem z dnia 17 listopada 2009 r. pełnomocnik skarżącego dokonał uzupełnienia skargi wnosząc o uchylenie decyzji w zakresie pkt. II i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazał na trudną sytuację życiową i majątkową skarżącego, na fakt, iż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, posiada zaległości czynszowe, po uzyskaniu rozwodu płaci alimenty, korzysta z pomocy Caritas i MOPS. Skarżący ponadto ma niepełnosprawnego syna, brakuje mu środków finansowych na jego leczenie, a także na podstawowe środki do życia tj. żywność, środki czystości, opłaty za media. Jedyny majątek jaki posiada skarżący to lokal mieszkalny w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Zarzucił też, że w zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity z 2007 r. Dz. U . Nr 11 poz. 74 z późniejszymi zmianami) w związku z § 3 ust 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) poprzez ich błędną wykładnię i bezpodstawną odmowę zastosowania. Nadto wadliwym było przyjęcie braku całkowitej nieściągalności zaległości bowiem sytuacja skarżącego jest na tyle dramatyczna, iż pozbawienie go lokalu mieszkalnego, co sugeruje Prezes ZUS, jest nie do zaakceptowania. W wyniku ewentualnej egzekucji powstałoby zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika, co jest niedopuszczalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotowa sprawa, na mocy § 1 pkt. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego ds. finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1269 ze zm.) podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Na wstępie przypomnieć należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zasadność odmowy umorzenia N. P. zaległości składkowych w zakresie wskazanym w punkcie II decyzji Prezesa ZUS z dnia 5 czerwca 2009r. Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U. z 1998r. nr 137 poz. 887 ze zm./ należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 cytowanego przepisu ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Na wstępie zauważyć należy, iż decyzja o umorzeniu (albo o odmowie umorzenia) należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Uznaniowość polega na tym iż to do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności, świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi, prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może, ale nie musi, przychylić się do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie należności. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04,Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "art. 28 ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola Sądu obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, to znaczy, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd badając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem przeprowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej Skarżącego. W pierwszym rzędzie podkreślić należy, że w zaskarżonej decyzji nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wyjaśnienia i uzasadnienia niemożności zastosowania w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy. Zdaniem Sądu, stanowisko Prezesa ZUS w tym ostatnim zakresie było w pełni prawidłowe bowiem przepis art. 28 ust 3a ustawy oraz § 2 pkt. 1 wymienionego rozporządzenia jednoznacznie stanowią, iż Zakład może w uzasadnionych przypadkach umorzyć, pomimo braku całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek. Niedopuszczalnym byłoby więc stosowanie tych przepisów do umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W tym bowiem przypadku podstawą umorzenia, jak słusznie ocenił Prezes ZUS mogła być tylko całkowita nieściągalność Zdaniem Sądu, organy orzekające prawidłowo uznały, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd w żaden sposób nie neguje faktu, że Skarżący w chwili obecnej znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej jednakże bezspornym jest, iż skarżący jest także właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] objętego KW [...] położonego w budynku nr [...] przy ul. N. w K.. Ponadto należy wskazać, że skarżący jest osobą co do której nie ma udokumentowanych przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy zarobkowej, co wynika w sposób bezsporny z dołączonego do akt postępowania zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy w centrum C.. W 2007r. skarżący pobierał rentę a zatem skoro w dacie składania wniosku o umorzenie renty już nie pobierał, to wnioskować należy, iż odzyskał zdolność do pracy. W aktach sprawy zalega także zaświadczenie o ukończeniu przez niego kursu z "Małej przedsiębiorczości", którego celem było przygotowanie do sporządzenia biznes planu i prowadzenia w przyszłości własnej działalności gospodarczej. Skarżący wykazuje się przedsiębiorczością, o czym świadczy fakt ubiegania się o przyznanie środków unijnych na podjęcie działalności gospodarczej. Obecnie wniosek jego znajduje się na liście rezerwowej. W ocenie Sądu, powyższe działania oraz stan zdrowia i wiek /45 lat/, nie świadczą o braku perspektyw na odzyskanie przez skarżącego możliwości zarobkowania, co w konsekwencji prowadzić może choćby do częściowej spłaty zaległości składkowych nawet w ramach ewentualnego układu ratalnego. Przypomnieć przy tym należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ewentualnym nowym postępowaniu będą mogły być poddane stosownej ocenie działania i starania skarżącego podjęte w celu spłaty zadłużenia, z uwzględnieniem jego aktualnej sytuacji finansowej a gdy te starania w perspektywie czasowej okażą się nieskuteczne, wówczas rozstrzygnięcie ZUS może być odmienne. Istotnym dla Sądu jest także to, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 5 czerwca 2009 r. Nr [...]umorzył należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 15 024, 84 zł. Nie ulega wątpliwości, że umorzenie zaległości w znacznej części przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowi dla skarżącego duże odciążenie finansowe. W świetle powyższego w ocenie Sądu, Prezes ZUS trafnie orzekł w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do uznania, że zobowiązany spełnia przesłanki do umorzenia. Należy podkreślić, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS, a w ocenie zasadności umorzenia należy brać pod uwagę okres 10 letniego terminu przedawnienia dochodzenia należności. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Mając powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji doszedł do przekonania, że rozstrzygnięcie mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. W sytuacji zaś, gdy organy administracji wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia niezgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.