I SA/Kr 1186/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: st.sekr.sąd Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 7 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania na czynności zajęcia nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie. II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł ([...] złotych). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS, organ II instancji) postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. nr [...] uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (dalej: NUS, organ egzekucyjny) z dnia 13 lipca 2017 r nr [...] oddalające skargę na czynności zajęcia nieruchomości z dnia 7 czerwca 2017 r. nr [...] i nr [...], złożoną przez G. S. (dalej: Zobowiązany, Skarżący) i umorzył postępowanie w sprawie skargi. Jako podstawę prawną postanowienia powołano przepis art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., obecnie t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096; dalej: K.p.a.) w związku z art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2017 r. poz. 1201, ze zm., obecnie t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314; dalej: u.p.e.a.) Stan faktyczny i prawny sprawy wynikający z akt sprawy przedstawia się następująco. NUS działający jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku Zobowiązanego na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], w oparciu o które dnia 7 czerwca 2017r dokonał następujących zajęć nieruchomości: - nieruchomości położonej w T. os. [...] - zawiadomienie nr [...], - nieruchomości położonej w miejscowości G. - zawiadomieniem nr [...] Powyższe zawiadomienia zostały doręczone Zobowiązanemu w dniu 13 czerwca 2017 r. (karty nr 47 i nr 59 akt administracyjnych). W dniu 28 czerwca 2017 r. do NUS wpłynęło pismo Zobowiązanego dnia 26 czerwca 2017 r., nadane w placówce pocztowej P. S.A. w dniu 27 czerwca 2017 r. (karta nr 70 akt administracyjnych), w którym Zobowiązany sformułował w pierwszej części "skargę na czynności egzekucyjne – [...] cz. nr [...] z dnia 07.06.2017 r. oraz zajecie nieruchomości OS. [...], [...] [...] i [...] cz. nr [...] z dnia 07.06.2017 r. oraz zajęcie ˝ części nieruchomości w G. [...]". W drugiej części pisma sformułował wniosek o rozłożenie na raty (karta nr 70 akt administracyjnych). NUS wymienionym powyżej postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. oddalił skargę Zobowiązanego na czynności zajęcia nieruchomości, z uwagi na fakt, że przedmiotowa skarga nie dotyczyła bezpośrednio samych czynności zajęcia nieruchomości, lecz zawierała wniosek o ulgę w spłacie zobowiązań. Zobowiązany pismem z dnia 25 lipca 2017 r. wniósł zażalenie, w którym stwierdził, że dokonanie przez organ egzekucyjny zajęcie majątku nie jest adekwatne do kwoty zaległości w Urzędzie Skarbowym. DIAS opisanym powyżej postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. uchylił postanowienie NUS i umorzył postępowanie w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że treść pisma Zobowiązanego z dnia 26 czerwca 2017r. nie dawała podstaw do kwalifikacji go jako skargi na czynność egzekucyjną, gdyż "Wbrew bowiem pierwszemu zdaniu, cała dalsza treść pisma wskazuje, że intencją strony, było złożenie wniosku o rozłożenie zaległości na raty." W konsekwencji zdaniem DIAS wniosek z dnia 26 czerwca 2017 r. nie powinien być rozpoznany w trybie skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęć nieruchomości, lecz jako wniosek o ulgę ratalną, dlatego organ II instancji jak stwierdził "jest zmuszony uchylić zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w całości i umorzyć postępowanie w tej sprawie". DIAS odnosząc się do zawartego w zażaleniu zarzutu nieadekwatnego sposobu dochodzenia należności wyjaśnił, że powyższy zarzut został zgłoszony w zażaleniu po raz pierwszy. Przepis art. 54 § 4 u.p.e.a. przewiduje się, iż skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, w przedmiotowej sprawie termin na zgłoszenie przedmiotowego zarzutu minął dnia 27 czerwca 2017 r., zatem zarzut został zgłoszony po terminie i nie mógł być rozpatrzony w trybie skargi. Zobowiązany na powyższe postanowienie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której nie zgodził się z postanowieniem DIAS i podtrzymał złożone zażalenie na postanowienie NUS. DIAS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.). Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżone postanowienie DIAS z dnia 7 września 2017 r. uchylające w całości postanowienie NUS z dnia 13 lipca 2017 r. oddalające skargę na czynności zajęcia nieruchomości z dnia 7 czerwca 2017 r. nr [...] i nr [...] i umarzające postępowanie w sprawie skargi, narusza prawo w sposób uzasadniający eliminację go z obrotu prawnego. W ocenie Sądu, DIAS błędnie uznał, że treść pisma Skarżącego z dnia 26 czerwca 2017 r. nie dawała podstaw do kwalifikacji go jako skargi na czynność egzekucyjną, a w konsekwencji DIAS błędnie zakwestionował rozpoznanie tego wniosku przez NUS jak skargi egzekucyjnej. Sąd wskazuje, że o tym, jaki charakter ma pismo zobowiązanego, decyduje nie organ administracji, lecz zobowiązany. Oznacza to, że organ administracji nie może w sposób arbitralny zmienić zawartego w piśmie zobowiązanego żądania, w tym jego kwalifikacji prawnej. Jeżeli zobowiązany w sposób wyraźny określa pismo jako skargę na czynności egzekucyjne i jednocześnie wskazuje konkretną czynność egzekucyjną, na którą składa skargę i dodatkowo pismo to wnosi w terminie otwartym do złożenia skargi egzekucyjnej, zgodnie z pouczeniem zawartym w zawiadomieniu o dokonaniu czynności egzekucyjnej, to nawet w sytuacji, gdy uzasadnienie skargi nie jest adekwatne do dokonanej czynności egzekucyjnej, to takie pismo powinno być merytorycznie rozpoznane przez organ egzekucyjny jako skarga na czynność egzekucyjną w rozumieniu art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Zwrócić trzeba uwagę, że skarga na czynność egzekucyjną jest środkiem zaskarżenia dla zobowiązanego, który służy kontroli prawidłowości dokonania czynności egzekucyjnej przez organ egzekucyjny. Ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną podlegają więc działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym. Rolą organu jest, w przypadku wpływu pisma w terminie do wniesienia środka zaskarżenia, przede wszystkim rozważyć, czy z pisma zobowiązanego wynika wola skorzystania z dopuszczalnego prawnie środka zaskarżenia. W ramach takiej analizy, nie można dokonywać niekorzystanej dla zobowiązanego wykładni znaczenia jego oświadczeń woli. Wręcz przeciwnie organ dołożyć winien starań by zobowiązany mógł skorzystać z ustawowych możliwości zaskarżenia czynności egzekucyjnej (podkreślenie Sądu). W szczególności dotyczy to sytuacji gdy zobowiązany działa bez profesjonalnego pełnomocnika. Przypomnieć także należy, że zobowiązany w jednym piśmie złożonym do organu administracji publicznej może zawrzeć szereg żądań i wniosków, z których wszystkie winny być rozpatrzone, a w razie jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie, organ winien wezwać zobowiązanego do sprecyzowania pisma w trybie art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z 18 u.p.e.a. Obowiązek dokładnego ustalania przedmiotu żądania zgłoszonego przez zobowiązanego wynika przede wszystkim z przepisów określających ogólne zasady postępowania administracyjnego, które z mocy art. 18 u.p.e.a. stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 715/16, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w tym art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (podkreślenie Sądu). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Skarżący w pierwszej części pisma z dnia 26 czerwca 2017 r. w sposób jednoznaczny oświadczył, że składa skargę na czynności egzekucyjne oraz w sposób nie budzący żadnych wątpliwości opisał czynności egzekucyjne, które są przedmiotem skargi. Fakt, że w dalszej części pisma Skarżący podniósł okoliczności nie związane bezpośrednio z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi i w istocie sformułował wniosek o rozłożenie na raty zaległości i "odstąpienie w/w od czynności egzekucyjnych", nie uprawniało DIAS do stwierdzenia, że Skarżący nie złożył skargi na czynności egzekucyjne. Zauważyć przy tym należy, że czternastodniowy termin do złożenia skargi na czynności egzekucyjne wynikający z przepisu art. 54 § 4 u.p.e.a., upływał w dniu 27 czerwca 2017 r. i Skarżący w tym dniu nadał przesyłkę zawierającą powyższe pismo w polskiej placówce pocztowej (karta nr 70 akt administracyjnych), zatem zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., termin do wniesienia skargi został zachowany. Zwrócić również należy uwagę, że wniosek o rozłożenie zaległości na raty można złożyć w każdym czasie dopóki zaległość istnieje, dlatego też wysłanie pisma w ostatnim dniu terminu do złożenia skargi, świadczy również o intencji Skarżącego dochowania terminu do złożenia tego środka zaskarżenia. Potwierdzeniem, że intencją Skarżącego było złożenie skargi na czynność egzekucyjną jest również treść złożonego zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego. W zażaleniu tym Skarżący sformułował zarzut odnoszący się wprost do dokonanych czynności egzekucyjnych wskazując, że "dokonanie zajęcia całego mojego majątku nie jest adekwatne do kwoty zaległości w Urzędzie Skarbowym". Treść tego zarzutu jednoznacznie wskazuje, że Skarżący kwestionuje dokonane czynności egzekucyjne. W kontekście powyższego zarzutu zawartego w zażaleniu należy wskazać, że nieuprawnione jest stanowisko DIAS zawarte w postanowieniu z dnia 7 września 2017 r., że składając skargę egzekucyjną wszystkie zarzuty zobowiązany musi sformułować w piśmie kierowanym do organu egzekucyjnego zawierającym skargę egzekucyjną. Nie ma żadnych podstaw prawnych do zajęcia takiego stanowiska w przypadku złożenia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a. W art. 54 u.p.e.a., w przeciwieństwie do art. 33 u.p.e.a., ustawodawca nie sformalizował podstaw zarzutów skargi, poprzez ich enumeratywne wymienienie i wskazanie ich zakresu, co powoduje, że w zażaleniu na postanowienie rozstrzygające skargę złożoną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., nie występuje ograniczenie do formułowania nowych żądań i zarzutów. Rozpatrzenie wszystkich zarzutów zażalenia w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania jest obowiązkiem organu II instancji. DIAS winien niezależnie od zasadności podniesionych w zażaleniu zarzutów, odnieść się do nich, rozpatrując wniesione zażalenie, a nie twierdzić, że nie mogą być rozpatrzone, gdyż zostały złożone po terminie określonym w art. 54 § 4 u.p.e.a. (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 919/18). Podsumowując Sąd wskazuje, że NUS zasadnie przyjął, że pismo Skarżącego należy rozpoznać zarówno jako skargę na czynności egzekucyjne, jak i jako wniosek o rozłożenie na raty. Natomiast DIAS uchylając postanowienie NUS i umarzając postępowanie w sprawie, wadliwie zastosował przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż brak było podstawy do zastosowania tego przepisu w sytuacji, gdy Skarżący skutecznie złożył skargę na czynności egzekucyjne. Naruszenie powyższe skutkowało koniecznością uchylenia postanowienia DIAS. W tym stanie rzeczy przedwczesne byłoby wyrażenie przez Sąd oceny co do zasadności skargi na czynności egzekucyjnej. Podkreślenia wymaga, że Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej w aspekcie jej zgodności z prawem. Sprawowanie kontroli oznacza pewnego rodzaju wtórność działań sądu wobec działań organów administracji. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie zastępuje go w czynnościach, dlatego w pierwszej kolejności sprawę musi merytorycznie rozpoznać DIAS. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do rozpoznania sprawy jako skargi na czynności egzekucyjne złożonej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Kwotę zasądzonych kosztów postępowania sądowego stanowi wpis od skargi w kwocie [...]zł.