I SA/Kr 1216/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków H.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 czerwca 2015 r. Nr: -[...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. p o s t a n a w i a wnioski oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski H.M., działającej przez pełnomocnika – M.M., o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (formularze z dnia 8 sierpnia 2015 roku i z dnia 13 października 2015 roku). Jak wynika z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartych w urzędowych formularzach "PPF" wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem M.M. Ich miesięczny dochód wynosi 4.687 zł i stanowi go renta H.M. w wysokości 952 zł i emerytura M.M. w wysokości 3.735 zł. W skład majątku strony wchodzi dom o powierzchni 140 m², działka 1/3/10 o powierzchni 120 m², działka 517/10 o powierzchni 120 m², działka 108 o powierzchni 600 m², ½ część działki 109 o powierzchni 601 m² oraz udział ½ we własności budynku. Mąż skarżącej, M.M., posiada oszczędności w kwocie 20 tys. zł z przeznaczeniem "na trumny". W uzasadnieniu wniosków o przyznanie prawa pomocy podniesione zostały argumenty odnoszące się do złożonej skargi. Dodatkowo pełnomocnik strony wyjaśnił, iż H.M. od 1992 roku jest osobą niewidomą i częściowo sparaliżowaną, niezdolną do samodzielnego egzystowania. Wnioskodawczyni ponosi wydatki na ubezpieczenie domu, opłaca wodę, gaz, prąd, telefon, wywóz śmieci i podatki. Pokrywa ponadto koszty rehabilitacji, zakupu lekarstw i prywatnych wizyt lekarskich. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna była przekonać orzekającego, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wnioskach o przyznanie prawa sytuacja majątkowa H.M. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżąca jest właścicielką domu oraz kilku nieruchomości, w tym nieruchomości gruntowych. Nie grozi jej pozbawienie środków do życia, posiada bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia rentowego w wysokości 952 zł. Stałym dochodem z emerytury dysponuje także mąż skarżącej, z którym prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 4.687 zł. Dodatkowo małżonek skarżącej posiada oszczędności w wysokości 20 tys. zł. Wnioskodawczyni nie wykazała przy tym, że środki finansowe, jakimi dysponuje, są w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny. W takiej sytuacji należy uznać, że H.M. ma możliwości, aby pokryć we własnym zakresie należne w sprawie koszty sądowe, jak również wynagrodzenia pełnomocnika, jeśli jego udział w sprawie uznaje za potrzebny. Nie można pominąć faktu, iż wyłożenie przez wnioskodawczynię kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. stronie będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego prawa pomocy, bowiem nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.