I SA/Kr 1277/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części w sprawie ze skarg W.G. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 12 czerwca 2012 r. nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a wniosek oddalić Postanowieniem z dnia 20 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargi W.G. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 12 czerwca 2012 roku w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W dniu 11 lipca 2014 roku do tut. sądu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "Zażalenie", w którym zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat i kosztów w całości oraz "przyznanie specjalisty do ewentualnego prawidłowego wniesienia środka zaskarżenia". W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został bez zachowania przewidzianej prawem formy, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia oraz odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie brak został uzupełniony. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 formularza wynika, że W.G. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. We wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M.G.. Ich miesięczny dochód wynosi 2.107 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 900 zł netto oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1.207 zł netto. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, iż od roku 2002 pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej. W uzasadnieniu wniosku W.G. podniósł, iż z powodu bardzo wysokich opłat sądowo-administracyjnych nie ma on możliwości aby je uiścić, gdyż odbiłoby się to w negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Skarżący podał, że urząd wprowadził do egzekucji decyzje podatkowe i nic mu prawie nie zostaje z emerytury. Bieżące koszty utrzymania kształtują się następująco: 200-350 zł miesięcznie energia elektryczna, 468 zł woda i ścieki (za 3 miesiące), 300 zł insulina wnioskodawcy, 130 zł leki nasercowe żony, 170 zł abonamenty TV i telefon, 30 zł wywóz śmieci, 50 zł kwartalnie podatek od nieruchomości, 300-400 zł na osobę to koszty żywności, ubrania i środków czystości. Dodatkowo potrzebny jest opał na zimę. Skarżący przeszedł operację serca, od maja pozostaje w ciągłym leczeniu, cierpi także na marskość wątroby. Z uwagi na brak środków i rosnące zadłużenie strona nie opłaca części rachunków. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, W. G.został wezwany do ich uzupełnienia poprzez przesłanie w terminie 7 dni: - oświadczenia, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem R., synową M. i wnukami N. i A. – jeśli tak, należało wykazać stan majątkowy tych osób oraz udokumentować źródło i wysokość ich miesięcznych dochodów, - wyjaśnienia, czy małżonka skarżącego jest nadal właścicielką nieruchomości rolnej o pow. ok. 40 ha – jeśli tak, należało wykazać w jaki sposób nieruchomość ta jest wykorzystywana i jakie dochody przynosi (z uwzględnieniem dopłat), jeżeli zaś została ona sprzedana należało potwierdzić ten fakt kopią umowy kupna-sprzedaży, - oświadczenia, czy skarżący nadal spłaca raty kredytu zaciągniętego w 2012 roku w SKOK Stefczyka Oddział Klucze, jeśli kredyt ten został spłacony – należało przedłożyć odpowiednie zaświadczenie SKOK na tę okoliczność, - potwierdzenie wysokości dochodów skarżącego oraz jego żony skarżącego za sierpień 2014 roku, - kopii zeznań podatkowych za 2013 rok W.G. oraz osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe, - przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego domowników rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, podatki, wywóz śmieci, ubezpieczenie itp.), telefon, telewizję, itp., a w przypadku zaległości w ponoszeniu tych opłat, należało przedłożyć aktualne zaświadczenie właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność, - udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 30 września 2014 roku podał, iż nie ma konta w banku. Aktualnie, od ponad trzech miesięcy, nie przebywa z żoną (separacja). Żona ma orzeczone od skarżącego alimenty. Nie udostępniła ona historii swojego konta (jeżeli je ma), ani żadnych innych dokumentów. Wnioskodawca nie posiada lokat. Podał, iż nie mieszka z rodziną i nie dostanie od nich dokumentów. Zasugerował, że jeżeli są one potrzebne, wnosi o zwrócenie się przez sąd do urzędów, gdyż skarżącemu nie zostaną one wydane. Wysokość emerytury pobieranej przez W.G. wynosi 900 zł. Strona nie posiada samochodów, żona też nie miała. W ostatnim okresie czasu zaszły nowe okoliczności, bowiem od skarżącego egzekwowane są alimenty. Skarżący zamieszkiwał w domu córki, jednak z uwagi na konflikt, w większości w sezonie letnim, przebywa poza domem. Opłaca niektóre rachunki, dopóki są na niego. Urząd odrzucił odwołania W.G. i wszczął egzekucję. Na leki i życie pozostaje mu kwota ok. 300 zł. Raty kredytu skarżący przestał płacić i nie ma przekazu. Opłaca je żona. Skarżący podał ponadto, iż nie ma orientacji i wiedzy o numerach KW nieruchomości żony i czy nadal żona posiada te nieruchomości. Z uwagi na całkowity brak środków finansowych oraz groźbę nędzy i bezdomności wnosi o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych w całości. Do pisma skarżący załączył kopię zaświadczenia ZUS z dnia 1 lipca 2013 roku o wysokości pobieranej emerytury za miesiąc czerwiec 2013 roku oraz nieczytelny w części wyciąg z harmonogramu spłaty kredytu/pożyczki. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. W niniejszej sprawie skarżący W.G. nie przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwania do ich uzupełnienia nie zostało przez skarżącego w pełni zrealizowane. Poza złożonymi oświadczeniami, skarżący nie wykonał wezwania w przedmiocie przesłania dokumentów źródłowych, które potwierdziłyby jego ewentualną trudną sytuację materialną. Nieprawidłowo zostało wykonane przez skarżącego wezwanie do potwierdzenia wysokości dochodów, gdyż nadesłane zaświadczenie dotyczy miesiąca czerwca 2013 roku, a nie sierpnia 2014 roku, nie jest zatem aktualne. Powołując się na konflikty rodzinne skarżący uchylił się od przesłania dokumentów odnoszących się do stanu majątkowego i dochodów członków rodziny. Nie wyjaśnił natomiast w żaden sposób dlaczego nie jest w stanie przesłać tych dokumentów, które dotyczą tylko wnioskodawcy. Do dokumentów takich należą chociażby zeznanie podatkowe za 2013 rok, a także rachunki za media, które opłaca oraz dokumenty potwierdzające wydatki na leczenie. Tym samym skarżący uniemożliwił orzekającemu weryfikację prawdziwości składanych przez niego oświadczeń o sytuacji majątkowej. W kontekście wyjaśnień W.G., iż nie mieszka z rodziną i pozostaje w separacji z żoną niewiarygodnym wydaje się wysokość zadeklarowanych przez niego wydatków związanych z utrzymaniem (200-350 zł miesięcznie energia elektryczna, 468 zł kwartalnie woda i ścieki). Podane kwoty są niewątpliwie zawyżone w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego. Ponadto jako wydatek związany z utrzymaniem skarżący deklaruje koszty zakupu leków nasercowych żony w kwocie 130 zł, co w obliczu deklarowanej z żoną separacji także wydaje się mało prawdopodobne. Podobnie deklarowany wydatek na podatek od nieruchomości (50 zł kwartalnie) w sytuacji, gdy skarżący deklaruje, iż nie jest właścicielem żadnego majątku nieruchomego podważa wiarygodność złożonego oświadczenia o sytuacji majątkowej strony. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie udokumentował wysokości wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Nie podał jakie rachunki są przez niego opłacane, a w jakich płatnościach ma zaległości. Okoliczności te sprawiają, że oświadczenia W.G. o jego sytuacji majątkowej i rodzinnej są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.