I SA/Kr 1333/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 14 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. We wniosku z dnia 27 maja 2020 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych S. P. (dalej płatniczka, skarżąca) zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020r. do maja 2020 r. Decyzją z dnia 28 lipca 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] działając na zasadzie art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. póz. 374, z późn. zm.) – dalej w skrócie ustawa o COVID -19 w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. póz. 266, z późn. zm.), odmówił płatniczce prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył przepis art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID – 19, po czym zauważył, iż zgodnie z art.31zq ust.3 ustawy o COVID – 19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. ZUS wskazał, iż z uwagi na fakt, że do dnia 30 czerwca 2020 r. płatniczka nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za maj 2020r. - nie spełniła ona warunku do zwolnienia z opłacania składek za wnioskowany miesiąc tj. maj 2020r. . We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy płatniczka zauważyła, iż ma świadomość, iż jednym z warunków otrzymania zwolnienia było złożenie dokumentów rozliczeniowych w terminie do 30.06.2020 i faktycznie obowiązek ten nie został przez nią dopełniony. Jak zauważyła nie było jednak jej celowym zamiarem uchylanie się od tego obowiązku. Niewysłanie dokumentów wynikło tylko i wyłącznie z niedopatrzenia ze strony biura rachunkowego obsługującego jej firmę. Jak wynika z treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy płatniczka po zapoznaniu się z pismem ZUS, miała natychmiast skontaktować się z biurem, a dokumenty rozliczeniowe za maj zostać niezwłocznie wysłane. Płatniczka podkreśliła, iż z racji obecnej sytuacji gospodarczej oraz wynikłej z niej słabej kondycji finansowej jej firmy, składki za jeden miesiąc stanowią bardzo duże obciążenie dla budżetu prowadzonej przez nią działalności. S. P. poprosiła aby ZUS wziął pod uwagę jej sytuację oraz fakt, iż nie miała nawet świadomości, że dokumenty za maj nie zostały przesłane na czas. Sytuacja ta została naprawiona natychmiastowo jak tylko powzięła wiedzę na jej temat. Rozpoznając przedmiotowy wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia 14 października 2020r. znak [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 27 lipca 2020r. Organ po przytoczeniu treści art.31zq ust.3 i 8 ustawy o COVID -19 oraz art.138 § 1 k.p.a. oraz przypomnieniu dotychczasowego przebiegu postępowania wskazał, iż po ponownej analizie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ustalił, że deklarację rozliczeniową oraz imienny raport rozliczeniowy RCA za pracownika za maj 2020 r. płatniczka złożyła 12 sierpnia 2020 r., tj. po upływie ustawowego terminu na ich złożenie. Następnie organ przypomniał, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami, art. 47 u.s.u.s., płatnik składek zobowiązany jest co miesiąc składać poprawne dokumenty rozliczeniowe oraz imienne raporty rozliczeniowe RCA w terminie płatności składek, chyba że jest z tego obowiązku zwolniony (zwolnienie ze składania co miesiąc deklaracji DRA dotyczy osób, które prowadzą pozarolniczą działalność i opłacały składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek kwotę w wysokości najniższej podstawy obowiązującej dla przedsiębiorców i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego). W związku z powyższym ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z wydaną przez organ decyzją nie zgodziła się S. P. która w odpowiedzi na nią wniosła do ZUS pismo z 9 listopada 2020r. zatytułowane zaskarżenie decyzji - Prośba o ponowne rozpatrzenie wniosku. Z uwagi na wniesienie przedmiotowego pisma w terminie otwartym przewidzianym dla wniesienia skargi do sądu administracyjnego oraz fakt, iż w ramach przedmiotowego pisma płatniczka zaskarża opisaną wyżej decyzję zostało ono zakwalifikowane przez Sąd (podobnie przez organ) jako skarga uruchamiająca sądową kontrolę postepowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją. W wywiedzionej skardze skarżąca podniosła m.in., iż dnia 27.05.2020 złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres marzec-maj 2020. W wyniku niedopatrzenia przez jej biuro rachunkowe, dokumenty rozliczeniowe za maj zostały przesłane do ZUS z opóźnieniem tj. 12.08.2020. Tego też dnia złożyła wniosek z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prośba ta została odrzucona. W piśmie powołano się na przepisy art. 31zg ust.3 ustawy z dnia 2 marca 2020 o przeciwdziałaniu negatywnym skutkom COVID19 wskazując, że warunkiem uzyskania zwolnienia ze składek wymienionych w art 31zo jest przesłanie dokumentów rozliczeniowych do 30.06.2020. Skarżąca zauważyła, iż w połowie września 2020 ZUS informował ubezpieczonych, że w związku z ustawą z 24.07.2020 o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników oraz niektórych innych ustaw, zmianie uległ min. art. 31zo ustawy covidowej dotyczący zwolnienia z opłacania składek. Skarżąca wskazała, iż przedmiotowa zmiana ustawy przewidywała, że w przypadku złożenia do dnia 30.06.2020 wniosku o zwolnienie z opłacania składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek zostały zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia składek podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Skarżąca wskazała, iż zmienione przepisy wchodziły w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy tj. 20.09.2020. ZUS informował, iż po tym terminie automatycznie będzie ponownie rozpatrywał wnioski ubezpieczonych o zwolnienie. Autorka skargi zaznaczyła, iż złożyła swoją prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z brakującymi dokumentami rozliczeniowymi 12.08.2020 czyli ponad miesiąc przed wejściem w życie nowych przepisów. Na dzień 30 czerwca 2020 ZUS posiadał jej wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Na dzień wejścia w życie nowych przepisów i rozpoczęcia przez ZUS ponownej weryfikacji wniosków, ZUS posiadał także komplet dokumentów rozliczeniowych skarżącej, znał więc na dzień ponownego rozpatrywania wniosku wysokość jej należnych składek wykazanych w deklaracjach. Końcowo skarżąca ponownie wniosła o zwolnienie jej z opłacania składek za miesiąc maj 2020, podkreślając, iż sytuacja jej firmy jest dramatyczna, a niedochowanie terminu było zwykłym niedopatrzeniem, przez nią niezawinionym . W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w niniejszej sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie w odpowiedzi na wezwanie Sądu ZUS zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, z kolei skarżąca mimo wezwana przez Sąd m.in. o wskazanie czy wnosi o przeprowadzenie tzw. rozprawy zdalnej, nie odpowiedziała w zakreślonym terminie na przedmiotowe wezwanie. Należy podkreślić, iż wskazane wezwanie zostało wystosowane pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestnictwa w rozprawie zdalnej. Mając na uwadze powyższe Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z 3 listopada 2021r. z skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji strony skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę. Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej "k.p.a."), lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn bezpośrednio w niej podniesionych . Nie zasługuje bowiem na uwzględnienie argumentacja skargi odwołująca się w istocie do treści art.10 ust.1 i 2 o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020r. 1423), zgodnie z którymi w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Wskazany przepis w żaden sposób nie uchylał warunku zwolnienia z art.31zq ust.3 ustawy o COVID – 19, jakim było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych m.in. za maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r. Przepis ten likwidował jedynie wątpliwości interpretacyjne w zakresie możliwości objęcia zwolnieniem, o którym mowa w art.31 zo ustawy o COVID -19 składek już przez płatników odprowadzonych lub zarachowanych przez ZUS w przypadku ich nienależnego opłacenia. Tym samym wskazana regulacja z punktu widzenia przedmiotu niniejszego sporu pozostaje irrelewantna. Jak wynika z treści obu wydanych w niniejszej sprawie przez ZUS decyzji zasadniczym powodem nie uwzględnienia wniosku skarżącej z dnia 27 maja 2020 r. w zakresie w jakim dotyczył on zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020r. było ustalenie przez organ, iż płatniczka nie wypełniła warunku zwolnienia z art.31zq ust.3 ustawy o COVID – 19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych m.in. za maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r. Przedmiotowa okoliczność została przez płatniczkę w toku postępowania przyznana i jako tak pozostaje okolicznością bezsporną. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w ślad za stanowiskiem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 903/21 – które to stanowisko Sąd w całości podziela i przyjmuje za własne - zawraca jednak uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Co niezwykle istotne, ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to jest 16 grudnia 2020 r., to niewątpliwie obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę stanowisko dopuszczające zastosowanie omawianego przepisu w tym okresie zasługuje na aprobatę (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21; w Szczecinie z 23 września 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 593/21, w Poznaniu z 8 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 160/21 i sygn. akt . III SA/Po 162/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1332/21). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie tj. dnia 14 października 2020 r. oraz 28 lipca 2020r., przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez sąd i organ pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem również kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej. Podkreślić też zdecydowanie należy, że płatnicy składek nie powinni być traktowani w różny sposób w zależności jedynie od tego, kiedy zostanie złożona deklaracja, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy też po tej dacie, co ma bezpośrednie znaczenie jeśli chodzi o obowiązki organu pouczania w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji . Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie skarżąca w sprawie występowała osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika. Po trzecie działając osobiście, nie wykazała, że poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw. Rozpoznając ponownie sprawę organ stosownie do dyspozycji art. 153 p.p.s.a. winien uwzględnić ocenę prawną Sądu zawartą w niniejszym uzasadnieniu.