I SA/Kr 1347/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 6 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1347/12, p o s t a n a w i a : zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 23 lipca 2012 r. J.M.(dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. Wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, w dniu 13 września 2012 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący (ur. 1971 r.) uzasadnił wniosek swoją sytuacją majątkową, podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (ur. w 1972 r.) oraz dwiema córkami (ur. 1999 r. i 2003 r.). Małżonkowie w 2004 r. wprowadzili ustrój rozdzielności majątkowej i mieszkają wraz z rodzicami skarżącego w jednym domu. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "C" i uzyskuje z niej dochód w wysokości 1500,00 zł miesięcznie (brutto). W 2011 r. uzyskał z tego tytułu dochód w wysokości 204.762,33 zł przy przychodzie na poziomie 33.443.842,03 zł. W sierpniu 2012 r. podstawa jego opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju wyniosła 13.574 zł. Skarżący jest właścicielem: nieruchomości o pow. 0,62 ha, położonej w Z., Gmina N. (obciążonej hipoteką umowną zwykłą w kwocie 350.000 zł, hipoteką umowną kaucyjną w kwocie 125.000 zł, hipoteką umowną w kwocie 2.720.000 zł oraz hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. w kwotach: 3.960.484 zł, 4.443.557 zł, 238.768 zł, 172.884 zł i 8.884 zł.), samochodów (Nissan Terano, Fiat 223 Doblo, Fiat 169 Panda Van) i przyczepy (Thule T1). Saldo osobistego rachunku bankowego J.M. według stanu na dzień 30 września 2012 r. wynosiło 4,46 zł, a firmowego 335 zł. Żona skarżącego zatrudniona jest w firmie "G" na stanowisku przedstawiciela handlowego z miesięcznym wynagrodzeniem 1.111,86zł. (netto). W 2011 r. uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości 13.041,57 zł. Jest ona właścicielem nieruchomości położonych w Ś. (Gmina W.): o pow. 0,0026 ha i 0,08 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości o pow. 0,0770 ha, zabudowanej domem mieszkalnym, w którym mieszka rodzina skarżącego. Ponadto jest ona właścicielką samochodu marki Suzuki Grand Vitara. Do wniosku skarżący przedłożył: rachunek za gaz w wysokości 258,68 zł (za dwa miesiące) wystawiony na J.M., rachunek za odbiór stałych odpadów komunalnych na kwotę 102zł, wystawiony na B.M. oraz rachunki za wodę na kwotę 179 zł i za energię elektryczną na kwotę 718 zł, wystawione na skarżącego. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2012 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Orzekający uznał, że skarżący nie przedstawił spisu wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, nie jest wiadome w jakich częściach partycypuje w wydatkach gospodarstwa domowego ani nie podał szczegółowych danych pojazdów umożliwiających określenie ich wartości. W dniu 23 listopada 2012 r., skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego. Skarżący podał lata produkcji samochodów swoich i swojej żony: Nissan Terano – 1989 r., Fiat 223 Doblo – 2007 r. (zlicytowany przez organ egzekucyjny), Fiat 169 Panda Van – 2009 r., Suzuki Grand Vitara – 2007 r., przyczepa Thule T 1 – 2009 r. Skarżący podał, że w zakresie utrzymania domu i pokrywania związanych z tym kosztów (np. wyżywienia), korzysta z pomocy rodziny, tj. rodziców, teściów i brata. Pokrywanie kosztów eksploatacyjnych jest rozłożone pomiędzy rodziny mieszkające w gospodarstwie domowym skarżącego (jednak nie sś one na stałe przypisane do poszczególnych wydatków). Skarżący zaznaczył, że wraz z żoną zawsze pokrywają wydatki dotyczące telefonów komórkowych, Internetu oraz koszty utrzymania i wykształcenia dzieci. Skarżący podał również, że nie korzysta z pomocy państwa. Skarżący podkreślił, że cały jego majątek, tj. przedsiębiorstwo – został zajęty na poczet należności stwierdzonych w decyzjach podatkowych i skarżący nim nie dysponuje. Do sprzeciwu dołączono protokoły zajęcia nieruchomości skarżącego, kopie zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego, kopie wniosków skarżącego o wyrażenie przez organ egzekucyjny zgody na wypłatę z zajętych rachunków bankowych, dokumentację związaną z upomnieniem dot. uregulowania należności z tytułu podatku VAT oraz dokumenty dot. licytacji składników majątku skarżącego. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1347/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdził, iż skarżący nie wykazał, iż nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na skutek zażalenia skarżącego, postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 11/13, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. W uzasadnieniu swojego postanowienia NSA stwierdził, że Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny możliwości płatniczych podatnika – rozważając, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakim zakresie, strona jest w stanie ponieść koszty sądowe, których głównym składnikiem na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, zobowiązany będzie uwzględnić prowadzone wobec podatnika postępowanie egzekucyjne i związane z tym zabezpieczenie należących do skarżącego środków pieniężnych. Uwzględni również przy tej ocenie okoliczność, że strona ma do zapłacenia znaczny wpis w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych, Jak też możliwość uzyskania przez skarżącego pomocy w opłaceniu wpisu, w wysokości 1.000, 00 zł, zaoferowanej przez jego brata. NSA zwrócił również uwagę na to, by nie ziściło się realne niebezpieczeństwo pozbawienia skarżącego prawa do sądu, zagwarantowanego mu w Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika, natomiast w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. We wniosku z dnia 13 września 2012 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Co więcej, w sprzeciwie z dnia 22 listopada 2012 r. zaznaczył, że w razie braku podstaw do uwzględnienia jego żądania, wnosi o zwolnienie go od obowiązku uiszczania wpisu sądowego od skargi, ustalonego na kwotę 29.845 zł. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12 – orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 – orzecznia.nsa.gov.pl). Te abstrakcyjne rozważania dotyczące prawa pomocy znalazły w toku niniejszego postępowania konkretyzację we wskazanym powyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2013 r. Należy zatem podkreślić, że Sąd pierwszej instancji, stosownie do art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. jest związany oceną prawną dokonaną przez NSA w zaskarżonym postępowaniu (zob. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 162/09, LEX nr 596672). W tak skonstruowanej sytuacji procesowej należy zatem w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową na tyle aby ocenić, czy jego sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Dokonując jej oceny należy wskazać, że choć skarżący uzyskiwał w przeszłości wysokie dochody, to jego środki finansowe zostały zajęte na poczet zaległego zobowiązania podatkowego. Nawet więc gdyby miał jakiekolwiek oszczędności to zobowiązany do wyjawienia majątku, zostałby pozbawiony możliwości dysponowania tymi oszczędnościami przez organy egzekucyjne. Egzekwowana kwota zobowiązania podatkowego jest bowiem wielokrotnie większa niż dochód strony z ubiegłego roku. W kontekście dość znacznej sumy wpisu, trudno też wymagać od strony aby była w stanie w dość krótkim czasie zgromadzić potrzebne środki na ich opłacenie. Wobec powyższego, mając na uwadze art. 190 p.p.s.a., Sąd stwierdza, że skarżący wykazał, iż nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Sąd zdecydował o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczania wpisu sądowego, albowiem na obecnym etapie postępowania to ten obowiązek fiskalny stanowił przeszkodę dla skorzystania przez skarżącego z konstytucyjnego prawa do sądu. Biorąc zaś pod uwagę praktyczną niemożliwość prowadzenia działalności gospodarczej na skutek dokonanych zajęć i tym samym osiągania dochodów przez skarżącego, niezasadnym jest nakładanie na skarżącego konieczności zaciągania dalszych zobowiązań finansowych. Dotyczy to deklarowanej przez skarżącego możliwości uzyskania pożyczki w kwocie 1.000 zł. Uzyskanie tej pożyczki, choć możliwe według twierdzeń skarżącego, pociągnęłoby dalsze pogłębienie jego trudnej sytuacji materialnej. W związku z powyższym w ocenie Sądu brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego od wpisu powyżej kwoty 1.000 zł, czyli w istocie pobranie go w tej wysokości, choć skarżący kwotą taką na chwilę obecną nie dysponuje. Z przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej wynika, że powinien zostać zwolniony od wpisu w całości. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.