I SA/Kr 137/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 listopada 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc wrzesień 2002 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 listopada 2008 roku Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc wrzesień 2002 r., T.C. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. C. oraz dziećmi: 10-letnią córką Z. i 14-letnim synem M. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, z której dochody skarżący określa na kwotę 4.000 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, nie dysponuje również oszczędnościami. Jako przedmiot wartościowy wnioskodawca wskazał samochód osobowy marki M. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania siebie i czteroosobowej rodziny. Skarżący posiada dwoje małoletnich dzieci w wieku szkolnym oraz żonę niewykonującą pracy zarobkowej. Wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a sama egzekucja została skierowana do rachunków bankowych. Równolegle prowadzone są postępowania podatkowe dotyczące podatku dochodowego i podatku od towarów i usług. Skarżący w żadnej mierze nie mógł przewidzieć, iż będą prowadzone w stosunku do niego postępowania kontrolne i niezbędne będzie złożenie skargi do sądu administracyjnego, dlatego nie mógł poczynić stosownych oszczędności. W związku z tym, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2009 roku skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień popartych stosownymi dokumentami. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż dom, w którym zamieszkuje jest własnością M. C. i B. M. Skarżący nie posiada lokat złotowych, ani dewizowych. Do pisma procesowego pełnomocnik skarżącego załączył kopie następujących dokumentów: zeznania podatkowego za rok 2008, zeznania podatkowego dotyczącego rozliczenia podatku VAT za I kwartał 2009 roku, wniosku do Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o wydanie zaświadczenia stwierdzającego stan zaległości, zawiadomienie z dnia [...] listopada 2008 roku o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, wniosku z dnia [...] maja 2009 r. o wydanie przez bank zaświadczenia o zajęciu rachunku, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego o stanie zaległości skarżącego na dzień [...] maja 2009 r., faktury z dnia [...] kwietnia 2009 r. za wywóz nieczystości, wezwania z dnia [...] kwietnia 2009 r. do zapłaty zaległych należności za energię elektryczną, wezwania z dnia [...] kwietnia 2009 r. do zapłaty zaległych należności za gaz, faktury z dnia [...] marca 2009 r. za dostawę wody i odprowadzenie ścieków, faktur z dnia [...] marca 2009 r., z dnia [...] lutego 2009 r. i z dnia [...] stycznia 2009 r. za gaz. Skarżący złożył ponadto oświadczenie o wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odnosząc się do zapytania z jakich środków skarżący pokrywa wynagrodzenie doradcy podatkowego, pełnomocnik podniósł, iż w chwili obecnej skarżący zalega z uiszczeniem należnego honorarium. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (M.P. z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącego. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródłem utrzymania skarżącego oraz jego rodziny jest prowadzona przez T. C. działalność gospodarcza. W polu 10 formularza PPF skarżący określił wysokość dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na kwotę 4.000 zł. Z załączonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36L wynika, że w roku podatkowym 2008 skarżący uzyskał przychód w wysokości 1.317.164,33 zł, przy kosztach jego uzyskania 1.353.043 zł. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wykazana przez wnioskodawcę strata z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 35.878,96 zł nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Skarżący nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Generuje przychody, a zatem na bieżąco obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Ma zatem możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Podniesiony przez wnioskodawcę argument, że posiadane konta bankowe zostały zablokowane nie może stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że wnioskodawca nie ma żadnych możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty o zaciągniętym przez skarżącego oraz jego żonę kredycie w wysokości 219.200 CHF świadczą o zdolnościach płatniczych wnioskodawcy, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06). Ponadto wykazane przez skarżącego obciążenia miesięczne w postaci zajęć dodatkowych dla dzieci (nauka gry na instrumentach, tenis, lekcje językowe), czy wyjazdów wakacyjnych nie stanowią z pewnością wydatków koniecznych. Dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są bowiem tylko wydatki bezwzględnie konieczne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wszystkie inne, którym nie można przypisać tej cechy należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 lutego.2005 roku, sygn. akt OZ 1363/04 - fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Należy także zauważyć, że strona skarżąca korzysta z pomocy doradcy podatkowego, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).