I SA/Kr 1384/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych powyżej kwoty 3.000 zł; II. w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 w kwocie 844.262,30 zł od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. We wniosku skarżący oświadczył, że jest wdowcem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne, którego wysokość po potrąceniach dokonanych przez Urząd Skarbowy wynosi 1.600 zł. W skład majątku skarżącego wchodzą złoża wapienne o powierzchni 20 ha zajęte hipoteką przez Urząd Skarbowy. Posiada zasoby pieniężne w wysokości 2.000 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie posiada środków niezbędnych do opłacenia kosztów sądowych, ponieważ posiadane konta bankowe zostały zajęte przez organy skarbowe, a dochody z tytułu pobieranej emerytury z trudem wystarczają na pokrycie bieżących wydatków. Skarżący jest osobą schorowaną, pozostającą pod stałą opieką medyczną. W związku z tym, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2007 roku skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień popartych stosownymi dokumentami. W odpowiedzi na wezwanie E. W. oświadczył, że jest zameldowany w R. przy ul. Z. i może tam przebywać dzięki życzliwości swojej synowej. Pobyt w R. ma charakter użyczenia i wszelkie koszty związane z pobytem skarżącego pokrywa jego syn, E. Obecnie, ze względu na stan zdrowia, skarżący przebywa w K. przy ul. K. w mieszkaniu należącym do K. M. Skarżący cierpi na cukrzycę i codziennie musi przyjmować insulinę, a K. M. opiekuje się nim od ośmiu lat. Skarżący ponosi połowę kosztów utrzymania związanych z pobytem w K. (424,91 zł), ponadto koszty wyżywienia, leczenia koszty utrzymania psa, a także utrzymania samochodu użyczonego mu przez syna. Pozostałe koszty związane z wyjazdami na leczenie sanatoryjne, badaniami diagnostycznymi, wyjazdami zagranicznymi, leczeniem szpitalnym oraz poradami prawnymi pokrywa syn skarżącego. Z nieruchomości położonej w miejscowości M. skarżący nie ma żadnych dochodów. Możliwość zbycia tej nieruchomości, czy wynajmu, jest zablokowana wpisem hipotecznym na rzecz Urzędu Skarbowego w N. T. Saldo ostatniego rachunku bankowego skarżącego w [...] wynosi - 104,41 zł. Aktualnie jedynym źródłem dochodu E. W. jest emerytura odbierana na poczcie w Krakowie, z której dokonywane jest potrącenie przez Urząd Skarbowy w N. T. w wysokości 665,35 zł. Do pisma skarżący załączył wyszczególnienie ponoszonych przez niego wydatków, które wynoszą odpowiednio: czynsz 500 zł, gaz 58,68 zł, prąd 73,76 zł, telewizja 59,50 zł, telefon 157,87 zł, z czego skarżący ponosi połowę kosztów, dodatkowo wydatki bieżące 600 zł, samochód 250 zł, leki 200 zł. E. W. dołączył także paragony dotyczące dokonanych zakupów, fakturę z dnia 21 września 2007 roku za gaz, wezwanie do zapłaty z dnia 21 listopada 2007 roku wystosowane przez Bank [...], odcinki emerytury za miesiące październik 2007 roku i grudzień 2007 roku, odcinek wpłaty zaliczki na utrzymanie nieruchomości za miesiąc wrzesień 2007 roku, rachunek za energię elektryczną, rachunek za usługi telekomunikacyjne za miesiąc październik 2007 roku, fakturę z dnia 7 listopada 2007 roku za telefon oraz faktury dotyczące zakupu lekarstw. Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi 844.262 zł. W myśl przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 8.442,62 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez skarżącego jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie emerytalne, którego wysokość, po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń, wynosi 1.483,12 zł (dowód: odcinki emerytury za miesiące październik i grudzień 2007 roku). Skarżący dysponuje także oszczędnościami w wysokości 2.000 zł. Mając na uwadze wskazane okoliczności referendarz sądowy uznał, że zasadne jest zwolnienie skarżącego od konieczności uiszczenia kosztów sądowych w kwocie powyżej 3.000 zł. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Skarżący jest osobą uzyskującą stałe miesięczne dochody. Dochody te przypadają tylko na skarżącego, nie ma on bowiem nikogo na utrzymaniu. Nie można także pominąć faktu, że skarżący jest właścicielem majątku o znacznej wartości w postaci złóż wapiennych o powierzchni 20 ha. Okoliczność tę należy wziąć pod uwagę bez względu na fakt, że tymczasowo majątek ten podlega zajęciu w toczących się przeciwko skarżącemu postępowaniach. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do osób takich nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych ponad kwotę 3.000 zł należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Strona winna zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Poczynienie oszczędności może nastąpić poprzez ograniczenie wydatków niebędących koniecznymi w utrzymaniu (w tym miejscu należy zwrócić uwagę na załączony przez skarżącego rachunek dotyczący zakupu w dniu 29 października 2007 roku odzieży za łączną sumę 857 zł - wydatków tych z całą pewnością nie można zaliczyć do koniecznych). Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia części kosztów (kwoty 3.000 zł) z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 30 września 2002 r. Nr 153, poz .1270).