I SA/Kr 1394/10

Sygn. akt I SA/Kr 1394/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędzia: WSA Grażyna Firek, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2010 r., sprawy ze skarg M. J., na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24 czerwca 2010 r. Nr[...], [...], w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia za pracę oraz zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z rachunku bankowego I. uchyla zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia organu I instancji, II. określa, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonywane do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 514, 00 zł (pięćset czternaście złotych 00/100 ). Skarżąca M.J.-P. pismem z dnia 10 lutego 2010r. złożyła podanie o zmniejszenie kwot egzekucji z wynagrodzenia za pracę do wysokości 1.200,00 zł miesięcznie. Nadto pismem z dnia 12 lutego 2010r. skarżąca w nawiązaniu do pisma z dnia 10 lutego 2010r. wniosła o zawieszenie zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz rachunku bankowego, jako zbyt uciążliwych środków egzekucji. Jednocześnie skarżąca zadeklarowała dobrowolne wpłaty miesięczne w wysokości 1.150,00 zł oraz jednorazową pierwszą wpłatę w wysokości 7.000,00 zł w celu spłaty w całości kosztów egzekucji. Na wezwanie organu skarżąca sprecyzowała, iż pismem z dnia 12 lutego 2010r. wniosła o uchylenie zajęcia. W uzasadnieniu skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację życiową, podnosząc, iż poborca skarbowy na podstawie tytułów wykonawczych w październiku 2009r. zajął połowę wynagrodzenia skarżącej z tytułu pracy w Szkole Muzycznej w K. i w Szkole Muzycznej w G. To, pomimo pracy skarżącej do granic fizycznej i psychicznej wytrzymałości, wpędziło jej rodzinę w sferę ubóstwa. Skarżąca podniosła, że jest jedynym żywicielem rodziny, wyszczególniając konieczne wydatki na utrzymanie i powołując się na prawo do godnego życia. Postanowieniami z dnia 19 marca 2010r. nr [...] oraz z dnia 30 marca 2010r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił częściowego zwolnienia spod zajęć praw majątkowych stanowiących wynagrodzenie za pracę oraz odmówił zwolnienia z egzekucji składników majątkowych stanowiących wynagrodzenie za pracę oraz stanowiących wierzytelność z rachunku bankowego. W uzasadnieniach postanowień organ wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...], [...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tych tytułów wykonawczych dokonano następujących czynności egzekucyjnych: - dnia 15 października 2009r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącej w Szkole Muzycznej I i II Stopnia w K - dnia 21 października 2009r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącej w Szkole Muzycznej I Stopnia Filia w G. Organ wskazał, iż art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. nr 229, poz. 1954 ze zm. – zwana dalej: u.p.e.a.) przewiduje zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych należących do zobowiązanego w przypadku łącznego zaistnienia trzech ustawowo określonych przesłanek: - złożenia przez zobowiązanego wniosku w powyższym zakresie, - uzyskanie na zwolnienie zgody wierzyciela, - za zwolnieniem przemawia ważny interes zobowiązanego. Nadto organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca nie jest jedynym żywicielem rodziny, ponieważ małżonek skarżącej M. P. prowadzi działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Handlowe s.c. oraz uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia u B. M. i w firmie " A" Przedsiębiorstwo - Produkcyjno Handlowe. Za rok 1999r. M. P. złożył zeznanie podatkowe wspólnie ze skarżącą, a zatem egzekucja do zaległości w podatku dochodowym może być prowadzona ze źródeł przychodów obojga małżonków. Ponadto w drodze zastosowanego środka egzekucyjnego do dnia 19 marca 2010r. uzyskano kwotę w wysokości 9.002,55 zł, która to zgodnie z art. 115 § 1 u.p.e.a. została zaksięgowana na poczet kosztów egzekucyjnych. Wobec powyższego do dnia orzekania na poczet zaległości podatkowych nie przekazano żadnej kwoty przy stanie zaległości w łącznej wysokości 297.577,19 zł. Skarżąca, w terminie, złożyła zażalenia na powyższe postanowienia, błędnie tytułując je odwołaniami. Skarżąca stwierdziła, iż przez kierowniczkę Działu Egzekucji, została poinformowana, że nie ma możliwości zawieszenia mojej "emerytury", gdyż w tym przypadku nie można zastosować zawieszenia. Jedynym rozwiązaniem sprawy było zastąpienie słowa "zawieszenie" słowem "uchylenie" (co skarżąca uczyniła niezwłocznie w piśmie z dnia 12.03.2010r). Jednocześnie poinformowano skarżącą ustnie, że odpowiedź na wnioski z dnia 10 i 12 marca 2010r. "są negatywne, tylko wszyscy czekają na decyzje IS" w celu uzasadnienia odmowy. Kierowniczka działu egzekucji podczas spotkania wykazała kompletny brak wiedzy w sprawie skarżącej, robiąc z niej emerytkę. Nadto skarżąca oświadczyła, że jej mąż nie uzyskuje żadnych dochodów od czerwca 2009r. i nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Spółka cywilna "A" była przekształcona w spółką jawną, która na skutek upadłości została zlikwidowana. W roku minionym do wcześniej składanych wniosków do urzędu skarbowego był dołączony odpis sądowy o wyrejestrowaniu spółka "A" z KRS. Organy podatkowe: - "powinny działać na podstawie przepisów prawa", - "podejmować wszystkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego", - "powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko". Żaden z powyższych warunków nie został spełniony, a wydane postanowienia (jedna niezapisana kartka "mimo zawiłości sprawy"), czas rozpatrywania, tryb, jak uzasadnienie wskazują na całkowitą nonszalancję i niekompetencję organów, reprezentowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Postanowieniami z dnia 24 czerwca 2010r. nr [...] oraz nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia. W postanowieniach organ nadzoru stwierdził, iż sprawy zostały załatwione trafnie. Uzasadnieniem powyższej konkluzji są, zdaniem organu, przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i ogólne zasady postępowania administracyjnego, w szczególności wynikające z art. 7, art. 9 i art. 222 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej :"k.p.a.") , w świetle których w postępowaniu w l instancji i w niniejszym postępowaniu odwoławczym został oceniony stan faktyczny sprawy. W tym kontekście przekonanie, wyrażone w zażaleniu o zbędnym tworzeniu różnicy między wyrazem "zawieszenie" a "uchylenie" użytym przez skarżącą jest niesłuszne. Niesłuszne jest także w świetle różniących się instytucji prawnych, przewidzianych przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, takich jak zawieszenie postępowania egzekucyjnego, uchylenie czynności egzekucyjnych, wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, zwolnienie z egzekucji składników majątkowych czy wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego; zobowiązany może bowiem wnioskować o zastosowane każdej z w/w instytucji, zaś od przedmiotu żądania i faktycznego stanu sprawy zależy, tryb której w/w instytucji zostanie zastosowany, a w konsekwencji - podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Podane w tym akapicie wyjaśnienie stanowi odpowiedź na zarzut zażalenia, wymieniony w niniejszym uzasadnieniu w punkcie pierwszym i drugim, i oznacza, że świadomość obowiązujących przepisów prawa, i istotnych różnic między używanymi w nomenklaturze prawno-egzekucyjnej określeniami powodowała zwracanie się organu egzekucyjnego do skarżącej o sprecyzowanie faktycznego przedmiotu żądania oraz podejmowanie czynności wyjaśniających. Jak wynika z akt sprawy celem żądania było zaprzestanie przymusowego poboru zaległości podatkowej z wynagrodzenia skarżącej. Odpowiada to instytucji zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych na wniosek zobowiązanego, ze względu na jego ważny interes, o ile zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela, przewidzianej w art.13 § 1 u.p.e.a. Jak trafnie zauważył organ egzekucyjny, trzy wymienione w powyżej podanym przepisie przesłanki zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego winny zaistnieć łącznie. W sprawie wszczętej pismami skarżącej taki stan nie zaistniał, gdyż - według akt sprawy - zgody na zwolnienie nie wyraził wierzyciel; w konsekwencji upada ustalanie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu zobowiązanego. Niemniej w związku z tą przesłanką, jako szczególnie zaznaczaną przez skarżącą w zażaleniu i bezspornie istotną z punktu wiedzenia aktualnego bytu skarżącej i Jej rodziny, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że mimo, iż warunki życia zobowiązanego czy podatnika mogą kwalifikować się jako ważny interes, to jednak nie do zaakceptowania jest budowanie ważnego interesu zobowiązanego poprzez negowanie praw wierzycielskich, które wyraziła skarżąca w odwołaniu. Nadto organ wyjaśnił, że wobec przedmiotu egzekucji, tj. podatku dochodowego od osób fizycznych, który skarżąca rozliczała wspólnie z mężem nie stanowi niezgodności z prawem wcześniejsze sięganie organu egzekucyjnego do wynagrodzenia skarżącej, czy innego składnika majątkowego niż sięganie do dochodów męża skarżącej, jak również nie narusza prawa w kontekście odmowy zwolnienia z egzekucji składników majątkowych ustalenie organu egzekucyjnego, według którego mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą oraz posiada dochody. W skargach wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zaskarżonym postanowieniom zarzucono: - naruszenie art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a.; - naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż prowadzenie egzekucji z wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z rachunku bankowego zagraża egzystencji skarżącej i jej rodziny oraz uniemożliwia realizację także bieżących obowiązków publicznoprawnych, co stanowi przesłankę ważnego interesu, na jaki wskazuje art. 13 u.p.e.a., uzasadniającą zwolnienie z części egzekucji. Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o uchylenie postanowień i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej organy nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków celem wyjaśnienia sprawy. W stanie faktycznym sprawy organ egzekucyjny nie zgromadził materiału dowodowego, mylnie uznał, że skarżąca nie jest jedynym żywicielem rodziny, bowiem jej mąż prowadzi działalność gospodarczą. Tymczasem mąż skarżącej nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej od czerwca 2008r. Ma status bezrobotnego. Skarżąca sama utrzymuje dom, pracując na półtora etatu. Organ nie rozpatrzył wnikliwie ważnego interesu skarżącej i jej rodziny. W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie. Na rozprawie w dniu 22 listopada 2010r. Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Kr 1394/10 oraz I SA/Kr 1395/10 i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Kr 1394/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonych postanowień pod względem ich zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stwierdzić należy, iż skargi zasługują na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji administracyjnych. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, iż zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia organu pierwszej instancji nie mogą pozostać w obrocie prawnym, gdyż naruszają przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na przebieg postępowania. Sąd stwierdza, że organ egzekucyjny naruszył zarówno treść art. 7 k.p.a., jak i art. 8 k.p.a. oraz art. 13 § 1 u.p.e.a. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił w niniejszej sprawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powyższe oznacza, iż zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Obligatoryjną przesłanką, zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie przez niego na takie zwolnienie zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Jednak szczególnie należy postępować w przypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to właśnie ten sam podmiot, a to Naczelnik Urzędu Skarbowego. W takiej sytuacji zajęcie stanowiska wobec wniosku zobowiązanego następuje w rozstrzygnięciu wydawanym przez organ egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie. Także w takiej sytuacji należy szczególnie traktować wymóg zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji. Skoro w sprawie niniejszej wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot to należy założyć, że rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę i rachunku bankowego skarżącej wierzyciel (organ egzekucyjny) rozważał również przesłankę ważnego interesu zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2010r. sygn. akt II FSK 789/08). W związku z powyższym oraz z treścią art. 13 § 1 u.p.e.a. należy stwierdzić, iż organ egzekucyjny (będący równocześnie wierzycielem) w treści postanowienia wydawanego na podstawie tego przepisu powinien, rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważyć równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. I w tym zakresie wydane postanowienia naruszają wskazane na wstępie przepisy. Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na informacji, którą uzyskał z Działu Podatku Dochodowego Urzędu Skarbowego, z której wynikało, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochody z tego tytułu oraz ze stosunku pracy, a egzekucja może być prowadzona ze źródeł przychodów obojga małżonków. Pomimo zarzutów zawartych w zażaleniach, a dotyczących tego, że mąż skarżącej nie uzyskuje żadnych dochodów, zakończył działalność gospodarczą, o czym poinformował urząd skarbowy, organ nadzoru w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności. Organ nadzoru stwierdził, iż pomimo tego, że warunki życia zobowiązanego mogą kwalifikować się jako ważny interes, to nie do zaakceptowania jest budowanie ważnego interesu zobowiązanego poprzez negowanie praw wierzycielskich. Takie sformułowanie organu jest dla Sądu niezrozumiałe. Okolicznością niekwestionowaną jest, iż wierzyciel, w przypadku prowadzonej egzekucji ma prawo oczekiwać zaspokojenia, skarżąca tej okoliczności nie kwestionuje. Jednakże skarżąca korzystając z możliwości przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może złożyć wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych. Skarżąca taki wniosek złożyła. W tak uruchomionym postępowaniu organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem, powinien uwzględniając swoje uprawnienia, zbadać w danym przypadku okoliczności dotyczące zobowiązanego i odnosząc się do nich rozważyć wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważając równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Nie mogą ostać się w obrocie prawnym postanowienia, z których wynika, że organ w ogóle nie badał przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, bowiem nie ustalił okoliczności tej konkretnej sprawy. Do takiej konkluzji prowadzi okoliczność wskazana wyżej, a dotycząca tego, że organy w istocie nie zbadały, czy rzeczywiście małżonek skarżącej prowadzi działalność gospodarczą i jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a przez to rodzina uzyskuje dochody wyższe niż te wynikające ze stosunku pracy skarżącej. Te okoliczności mają znaczenie, bowiem dopiero oparcie się na rzetelnie ustalonym stanie faktycznym pozwoli na uznanie organu w zakresie istnienia ważnego interesu zobowiązanego. Przy tym należy stwierdzić, iż organ może i tak odmówić zwolnienia spod egzekucji, ale dopiero po wyczerpującym i rzeczywistym odniesieniu się do argumentów przedstawionych we wnioski skarżącej o zwolnienie spod egzekucji oraz ustalonych okoliczności faktycznych sprawy. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005, Wrocław 2005, str. 158). Powyższe nieprawidłowości skutkują także naruszeniem przez organy podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 7 oraz art. 8 k.p.a. Organ ponownie prowadząc postępowanie naprawi wyżej wytknięte nieprawidłowości, które miały miejsce w prowadzonym postępowaniu. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy ze skarg wniesionych na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, Sąd działał w trybie art. 111 § 2 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu w obu zaskarżonych postanowieniach skargi opierają się na jednakowych podstawach naruszenia przepisów postępowania, odnoszą się do tego samego podmiotu i stanu prawnego, stąd, zdaniem orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaistniał pomiędzy tymi sprawami związek, o którym mowa w art. 111 § 2 p.p.s.a., a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron procesu dodatkowo przemawiały za połączeniem obu spraw, przy tym strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do połączenia spraw. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na względzie na mocy art. 205 § 2 - § 4 p.p.s.a. Sąd zasądził zwrot opłat od pełnomocnictwa po 17 zł oraz honorarium pełnomocnika w kwocie po 240 zł w każdej ze spraw.