I SA/Kr 1397/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. T. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2012 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: 1. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego ponad kwotę 10.000 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. W dniu 2 września 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej B.T. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu zainicjowanym skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą, która w roku 2010 wygenerowała stratę w wysokości 25.824,19 zł. W związku zaś z zajęciem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wszystkich rachunków bankowych i przejęciem zgromadzonych na nich środków, a także zajęciem wierzytelności nastąpiło ograniczenie prowadzonej działalności. Skarżąca podała, że posiada do spłaty kredyty hipoteczne we frankach szwajcarskich, które BRE Bank S.A. wypowiedział wzywając do natychmiastowej zapłaty. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że wprawdzie jest właścicielką dwóch lokali mieszkalnych o pow. po ok. 66 m kw. oraz lokalu usługowego, jednak na wszystkich ustanowione zostały hipoteki, co uniemożliwia pozyskanie środków na zapłatę wpisu sądowego. Poza tym z nieruchomości tych egzekucję prowadzi komornik. Wnioskodawczyni wskazała także, że pozostaje w separacji z mężem, który wyrokiem sądu został zobowiązany do alimentowania nieletniej córki. Podkreśliła jednak, że od czerwca 2011 r. nie otrzymuje przedmiotowych alimentów w kwocie 3.000 zł, w związku z czym zmuszona była wystąpić na drogę postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawczyni wraz z córką zamieszkują w domu teściowej – W. F. Jako miesięczne wydatki na utrzymanie B.T. podała koszty żywności i odzieży w kwocie ok. 520 zł miesięcznie na jedną osobę, koszty podatku od nieruchomości w kwocie 30 zł, koszt partycypacji w opłatach za media w wysokości 200 zł miesięcznie, rata kredytu mieszkaniowego w wysokości 2.500 zł, który obecnie nie jest spłacany z uwagi na brak środków. Wreszcie skarżąca B.T. wskazała, że jest również zatrudniona w firmie T. sp. z o.o. w K. za miesięcznym wynagrodzeniem 1.800 zł brutto (1129,43 zł netto). Na powyższe okoliczności skarżąca przedłożyła stosowne dokumenty. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że skarżąca nie wykazała przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku skarżącej w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych uznał, iż istnieją podstawy do jego uwzględnienia w części. W opinii Sądu bowiem wnioskodawczyni w sposób wyczerpujący i dokładny wykazała, że jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przedstawione przez skarżącą okoliczności, a zwłaszcza fakt toczącego się względem niej postępowania egzekucyjnego i zajęcia w jego toku wszystkich środków zgromadzonych na kontach bankowych oraz wierzytelności, obciążenia posiadanych nieruchomości (dwóch lokali mieszkalnych i lokalu usługowego) hipotekami umownymi kaucyjnymi oraz hipotekami przymusowymi kaucyjnymi, co wyklucza ich sprzedaż lub zaciągnięcie kredytu na zapłatę kosztów sądowych, okoliczność wypowiedzenia skarżącej umowy kredytowej, konieczność utrzymania małoletniej córki, brak wpłat od męża zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w K. alimentów, zdaniem Sądu jednoznacznie wskazują, że poniesienie przez skarżącą pełnych kosztów postępowania byłoby niemożliwe. W tym stanie rzeczy odmówienie wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w sposób nieuprawniony zablokowałoby jej prawo do sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Dlatego orzekający w niniejszej sprawie Sąd zwolnił skarżącą częściowo z kosztów sądowych, tj. z obowiązku uiszczania wpisu sądowego ponad kwotę 10.000 zł, mając na uwadze jego znaczną wysokość (24.110 zł). Sąd uznał jednak, że z uwagi na fakt, iż skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.800 zł brutto (1129,43 zł netto) miesięcznie, cały czas prowadzi działalność gospodarczą, jej firma nie utraciła płynności finansowej i generuje wysokie obroty (wynoszące do września 2011 r. aż 9.166.185,69 zł, a we wrześniu 2011 r. 335.891,13 zł), nie zasługuje na uwzględnienie wniosek o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych. W takiej sytuacji skarżąca jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść koszty wpisu w kwocie 10.000 zł oraz pozostałe koszty niniejszego postępowania, które ewentualnie mogą powstać, choć nie muszą na dalszym jego etapie. Z pola widzenia nie może bowiem umknąć fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, a w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z prowadzoną działalnością podmioty, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r., I ACz 393/92, Wokanda z 1993 r., nr 2, str. 32). Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc skarżąca jako przedsiębiorca powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, niepublikowane). Wprawdzie z dołączonego do akt sprawy wniosku oraz dokumentów wynika, że skarżąca za 2010 r. oraz za okres od 1 stycznia 2011 r. do 30 września 2011 r. wykazała stratę, jednakże jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (tak: postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt FZ 43/11, LEX nr 783832 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Biorąc pod uwagę fakt, że strata ta powstała przy dużym przychodzie, bo sięgającym w 2010 r. 9.166.185,69 zł, zaś we wskazanym okresie 2011 r. – 3.193.919,03 zł oraz że skarżąca cały czas prowadzi działalność gospodarczą o sporych obrotach (tylko we wrześniu 2011 r. przychód wyniósł 335.891,13 zł) świadczy o tym, że nie utraciła płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, LEX nr 898871). Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.