I FZ 244/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 15 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "V." Spółki cywilnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 747/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "V" Spółki cywilnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 26 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 21 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 747/10 ze skargi "V." spółka cywilna na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 22 kwietnia 2010 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2004 r. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu do tego rozstrzygnięcia Sąd przedstawił, w oparciu o informacje nadesłane przez stronę, sytuację finansową spółki. W tych ramach wskazano, że spółka nie posiada oszczędności gotówkowych, akcji czy obligacji, a prowadzona przez nią działalność gospodarcza wykazała za ostatni rok obrotowy zysk w kwocie 27.080,96 zł. W formularzu FPPr podano również, że wartość środków trwałych spółki wynosi 20.000 zł., zaś saldo rachunków bankowych w K. S.A. i P. S.A. wynosi odpowiednio 0 zł i 5,48 zł. Sąd wskazał również, że wspólnicy spółki osiągnęli z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności przychód w wysokości ponad 200.000 zł (dochód 13.450 zł). Dodatkowo Sąd pierwszej instancji z urzędu wziął pod uwagę informacje zawarte w sprawie o sygn. I SA/Łd 326/11, tj. deklaracje podatkowe spółki "VIA" za okres za okres od listopada do lutego 2011 r., z których wynikało, że spółka osiąga regularne obroty. Sąd podał również, że w tym okresie spółka zakupiła środki trwałe o wartości przekraczającej 30.000 zł. Biorąc pod uwagę powyższe fakty, Sąd uznał, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania jej po myśli art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - zwana dalej "p.p.s.a." prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Sąd uznał bowiem, że skarżąca nie wykazała braku środków na pokrycie wymaganej opłaty sądowej. W zażaleniu na opisane postanowienie wniesiono o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując na: - naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie I odmowę przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, - przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przez wnioskowanie o posiadaniu przez wnioskodawcę środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w oparciu o zbyt ubogi materiał dowodowy oraz dowody nie dotyczące bezpośrednio wnioskodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Żalący argumentował, że Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie utożsamił sytuację finansową wspólników spółki z sytuacją samej spółki. Argumentowano, że kondycja finansowa spółki ulega pogorszeniu, o czym świadczy konieczność kredytowania jej bieżącej działalności. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw. Ten wniosek nie oznacza jednak, że Sąd odwoławczy w całości aprobuje sposób dotychczasowego procedowania w przedmiocie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Z akt niezbicie wynika, że do momentu wydania zaskarżonego postanowienia problem zasadności udzielenia pomocy finansowej rozpatrywano w kontekście przesłanek przewidzianych dla osób fizycznych. Był to zabieg błędny, jako że w rozpatrywanym przypadku status strony postępowania sądowoadministracyjnego w świetle regulacji art. 25 § 3 p.p.s.a zw. z art. 32 p.p.s.a. posiada spółka cywilna "V.", a nie jej wspólnicy. Błąd ten nie spowodował jednak negatywnych skutków dla skarżącej spółki. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy mimo jego wadliwości został rozpoznany pozytywnie. Zaś przy kolejnym wniosku na etapie rozpatrywania go przez Sąd pierwszej instancji już prawidłowo określono ramy podmiotowe i powołano, a także wbrew zarzutom zażalenia, zastosowano właściwą podstawę prawną. W związku z powyższym należy przypomnieć, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W realiach rozpatrywanej sprawy Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy przyjął, że spółka cywilna "V." tego warunku nie spełnia. Ustalono bowiem, że spółka, choć w stosunku do poprzednich lat, nie osiąga ze swojej działalność pokaźnych zysków, to jednak dysponuje środkami pieniężnymi wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania, które – co trzeba podkreślić – na obecnym etapie zamykają się w kwocie 750 zł. Skoro spółka była w stanie wyasygnować w okresie styczeń – luty 2011 r. kwotę około 30.000 zł na zakup środków trwałych, to oczywistym jest, że musi posiadać środki wystarczające na pokrycie wpisu sądowego. Wydanie żądanej przez Sąd kwoty nie jest bowiem w stanie w jakikolwiek sposób negatywnie zakłócić bieżącej działalności spółki. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również podniesionych w zażaleniu zarzutów co do sposobu gromadzenia materiału dowodowego i jego oceny. Nie jest tak jak twierdzi pełnomocnik skarżącej spółki, że referendarz sądowy na etapie wzywania strony do przedłożenia określonych informacji pozyskał dane wyłącznie obrazujące aktualną sytuację majątkową wspólników spółki, a nie samej spółki "V.". W aktach Sądu pierwszej instancji na k. od 26 do 38 oraz k. od 57 do 88 znajdują się wyciągi z rachunków bankowych spółki "V." w K. S.A. i P. S.A. za okres czerwiec- sierpień 2010 r. Z zawartych tam danych jasno wynika, że spółka aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, świadczy usługi na rzecz klientów i otrzymuje z tego tytułu określone wpłaty. Co więcej, przy ustalaniu aktualnej sytuacji majątkowej spółki, WSA odwołał się do znanych mu z urzędu deklaracji podatkowych spółki VAT – 7 za okres od listopada do lutego 2011 r., z których wynika, że obrót spółki miesięcznie wynosił od 6.267 zł (styczeń 2011 r.) do 67.152 zł (grudzień 2010 r.). Ostatecznie Sąd przywołał treść wniosku o udzielenie prawa pomocy, w którym pełnomocnik spółki oświadczył, że za ostatni rok obrotowy spółka osiągnęła zysk w kwocie 27.080, 96 zł (według bilansu), a także posiadała środki trwałe o wartości 20.000 zł. Przedstawione dane pozwalały w ocenie Sądu odwoławczego na rekonstrukcję sytuacji finansowej skarżącej spółki i uzasadniały konstatację, że spółka "V." nie powinna skorzystać z prawa pomocy, gdyż nie spełnia ku temu ustawowych przesłanek. W tym miejscu wskazać również należy na dwa poglądy wygłoszone w orzecznictwie Sądu administracyjnych, które przystają do realiów rozpatrywanej sprawy. Po pierwsze, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (teza 1 postanowienia NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. I OZ 208/08, LEX nr 477191). Po drugie, dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., sygn. I FZ 66/09, LEX nr 564255). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym przedmiotową sprawę poglądy te podziela i przyjmuje za swoje. Zaskarżone postanowienie i jego uzasadnienie jest zbieżne z tymi poglądami, a przez to również zasługuje na pełną aprobatę. Końcowo odnieść się trzeba do argumentu żalącego, na którym opiera się w głównej mierze krytyczna ocena zaskarżonego postanowienia. Mianowicie autor zażalenia zdaje się kategorycznie oddzielać osobę wspólnika spółki cywilnej i jego majątek od podmiotowości spółki i jej majątku. Tymczasem w materii tej nie sposób jednoznacznie przeprowadzić linii granicznej. Trzeba przecież pamiętać, że choć spółce cywilnej na gruncie podatku od towarów i usług ustawodawca przyznał status podatnika, a przez to legitymuje się ona zdolnością sądowoadministracyjną, tj. zdolnością do bycia stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które dotyczy kontroli rozstrzygnięć organów podatkowych, to jednak co do zasady podmiotem wszelkich praw i obowiązków (głównie w obrocie gospodarczym) nadal pozostają wspólnicy. Dla nich przyjęcie formy organizacyjnej spółki cywilnej dla prowadzonej działalności gospodarczej oznacza poddanie części ich prywatnego majątku specjalnemu reżimowi prawnemu charakterystycznemu dla tego stosunku obligacyjnego, jakim jest umowa spółki cywilnej. W związku z tym nie ma błędu w tym, że Sąd pierwszej instancji jako argument za oddaleniem wniosku spółki podał informację, że jej wspólnicy z tytułu pozarolniczej działalności (wykonywanej właśnie w formie spółki cywilnej) osiągnęli przychód a ostatecznie i dochód. Wynik ten oznacza, że zawiązana spółka cywilna sprawdza się, gdyż uczestnicy (strony) tego stosunku prawnego pomnożyły włożony do niej majątek. Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.