I SA/Kr 1461/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług, na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1461/13, p o s t a n a w i a : I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych oraz II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. Pismem z dnia 20 sierpnia 2013 r. A.H. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług. Jednocześnie skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z renty w wysokości 1.200 zł (w aktach sprawy I SO/Kr 12/13 przedstawia zeznanie podatkowe za 2012 r.: przychód roczny z tego tytułu 13.832,34 zł). Ponadto skarżący korzysta z pomocy MOPS w K. (w okresie od listopada 2012 r. do marca 2013 r. skarżącemu przyznano świadczenia w formie zasiłku stałego w łącznej kwocie 401 zł, zasiłku okresowego w łącznej wysokości 133,72 zł oraz zasiłków celowych w łącznej kwocie 595,00 zł). Łącznie suma powyższych świadczeń wyniosła 1.129,84 zł. Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu byłej żony i jej siostry. Oświadczył, że po odliczeniu alimentów miesięcznie pozostaje mu do dyspozycji kwota 318 zł. Nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania, tj. mediów, ponieważ po wykupieniu leków i wydatkach żywnościowych nie dysponuje żadną kwotą, którą mógłby wydatkować na cele mieszkaniowe. Skarżący nie wykazał faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Oświadczył, iż nie jest właścicielem samochodu, nie ma też konta bankowego. Skarżący jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną niepełnosprawnością na stałe. Postanowieniem z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1461/13, Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia, skarżący podtrzymał wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Na wezwanie Sądu skarżący przedstawił dodatkowe dokumenty. Pozwalają one stwierdzić, że lokal, w którym skarżący mieszka, nie jest jego własnością. Skarżący jest zobowiązany do łożenia na dwoje synów alimentów w łącznej kwocie 500 zł miesięcznie. Ponadto kopie zeznań podatkowych za lata 2010 i 2011 uprawdopodabniają, że skarżący nie posiada żadnych oszczędności, ponieważ w dłuższym okresie czasu nie dysponował możliwością odłożenia znaczących sum pieniężnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpatrywanym wniosku, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego pełnomocnika – radcy prawnego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 – orzecznia.nsa.gov.pl). W tak skonstruowanej sytuacji procesowej należy zatem w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkowa na tyle aby ocenić, czy jego sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Analizując sytuację finansową skarżącego należy z kolei uznać, że skarżący wykazał, iż posiadany przez niego majątek jak również dochody przez niego uzyskiwane nie pozwalają mu ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle dokumentów, które przedstawił, za wiarygodną uznać należy informację, że do dyspozycji miesięcznie pozostaje mu kwota 318 zł, co w żaden sposób nie może wystarczać na uiszczenie kosztów sądowych czy też na pozyskanie pomocy prawnej. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie oraz ustanowienie dla skarżącego pełnomocnika z urzędu jest w niniejszej sprawie uzasadnione. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.