I SA/Kr 149/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi P.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 8.636 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 2012 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok skarżący P. D. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 14-letnią córką A.D. oraz żoną A.D. pozostającą ze skarżącym w rozdzielności majątkowej. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód skarżącego z umowy o pracę w wysokości 3.510,22 zł brutto (2.512,36 zł netto) oraz dochód żony skarżącego A.D. z umowy o pracę w wysokości 6.420 zł brutto (4.600 zł netto). Wnioskodawca nie dysponuje majątkiem nieruchomym, ani zasobami pieniężnymi. Posiada akcje w spółce P. SA, która obecnie nie prowadzi działalności i nie posiada Zarządu. Toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym o wyznaczenie kuratora. Jedynym majątkiem spółki P., której skarżący posiada akcje, są udziały w firmie L., która to ma wypowiedziane umowy pożyczek przez WFOŚiGW na kwotę blisko 2 mln zł, i utraciła płynność finansową. Dlatego spółce P. SA grozi upadłość, a skarżącemu pozostaną bezwartościowe akcje i zobowiązania. Skarżący nie ma zatem możliwości odzyskania zaangażowanych pieniędzy w spółkę, tym samym nie ma środków na uiszczenie wymaganej opłaty. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż w chwili obecnej ma bardzo ciężką sytuacje materialną, gdyż stracił stanowisko prezesa zarządu spółki P. SA niezgodnie z jej statutem i K., walczy zatem o przywrócenie w Sądzie. Założył on tę spółkę w celu realizacji projektu w formie P. wraz z UM M. oraz Holdingiem W. SA. Zaangażował w nią wszystkie swoje środki, jednak po zmianach politycznych w mieście M. został pozbawiony pracy w jego firmie. Wartość akcji skarżącego może być nic nie warta, ponieważ spółka nie ma zatwierdzonego bilansu, a od października 2012 roku jest pozbawiona Zarządu, oczekuje na wybór kuratora wskazanego przez Sąd. Skarżący nadmienił, iż przez okres ponad 7 lat z sukcesami realizował formułę P z miastem M., czego efektem było wybudowanie blisko 300 mieszkań na wynajem dla osób skierowanych przez miasto. Jako osoba fizyczna umożliwił on uzyskanie kredytów przez firmę realizującą inwestycję poprzez: przejęcie jej zobowiązań na siebie (o wartości ok. 4,5 mln zł w roku 2005 i zapłaconych w roku 2006), za co UKS naliczył skarżącemu hipotetyczny przychód do opodatkowania, wiedząc że cała cena została zapłacona w 2006 roku, a skarżący nie uzyskał żadnego dochodu na tej transakcji. Skarżący osobiście poręczył kredyt inwestycyjny spółki Lokator w wysokości blisko 17 mln zł, a spółka przestała obsługiwać swoje zobowiązania i bank PKO BP zwrócił się do skarżącego jako poręczyciela o spłatę zaległych rat. Aby uzyskać środki na ten cel wnioskodawca sprzedał udziały spółki Gminie M.. Skarżący dodał, iż jego żona A.D. straciła pracę w 2012 roku i ma kłopoty z obsługą pożyczki udzielonej przez SKOK (rata w wysokości ok. 15 tys. zł miesięcznie). Mieszkanie na os. D. w K. wskazane w poz. 2.1 formularza "PPF" jest własnością matki skarżącego E.D.. Skarżący obecnie zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. C. w K., wynajmowanym przez żonę. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia poprzez udokumentowanie wysokości miesięcznych dochodów własnych i małżonki za ostatnie trzy miesiące (od stycznia do marca 2013 roku), przedłożenie kopii zeznania podatkowego o wysokości dochodów skarżącego i jego żony osiągniętych w latach 2011 i 2012, bądź zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za rok 2012, jeśli zeznania podatkowe za ten okres nie zostały jeszcze złożone, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią operacji dokonanych na tych rachunkach, podanie ilości i wartości nominalnej posiadanych akcji w spółce P. S.A., kopii umowy pożyczki w SKOK Wesoła i harmonogramu spłaty rat wraz z informacją na jaki cel pożyczka została zaciągnięta i z jakich środków spłacane są raty, udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny skarżącego (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, opał, podatki, ubezpieczenie itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ewentualne leczenie, edukacja córki, itp. oraz przedłożenie zaświadczenia właściwego urzędu komunikacji o pojazdach mechanicznych zarejestrowanych na nazwisko skarżącego oraz jego żony. W odpowiedzi na wezwanie skarżący za pismem z dnia 4 kwietnia 2013 roku przedłożył następujące dokumenty: kopię świadectwa depozytowego z dnia 16 stycznia 2012 roku z informacją o ilości i wartości nominalnej akcji posiadanych przez skarżącego w spółce pod firmą P. S.A. w K., zaświadczenie z dnia 8 kwietnia 2013 roku o zatrudnieniu i wysokości zarobków P.D., dwa zaświadczenia z dnia 8 kwietnia 2013 roku o zatrudnieniu i wysokości zarobków A.D., kopie zeznań podatkowych PIT-37 i PIT-38 za rok 2011 A.D. oraz kopię zeznania podatkowego PIT-37 za rok 2011 P.D.. Skarżący zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku do 14 dni ze względu na konieczność uzyskania zaświadczeń i dokumentów z właściwych urzędów oraz instytucji finansowych. W dniu 23 kwietnia 2013 roku do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącego wraz z następującymi dokumentami: zaświadczeniami UMK z dnia 18 kwietnia 2013 roku o niezarejestrowaniu na obszarze gminy K. pojazdów na nazwisko P. D. ani A. D., kopiami zeznań PIT- 37 i PIT-38 o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2012 przez A. D., kopiami zeznań PIT- 37 i PIT-38 o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2012 przez P. D.a, wyciągów z rachunku bankowego P. D. w Banku Pekao S.A. za okres od 27 grudnia 2012 roku do 27 stycznia 2013 roku i od 28 stycznia 2013 roku do 26 lutego 2013 roku, zestawienia operacji na rachunku bankowym P. D. w Alior Bank za okres od 1 stycznia 2013 roku do 22 kwietnia 2013 roku oraz kopią umowy pożyczki na cele mieszkaniowe zawartej w dniu 30 marca 2011 roku przez A. D. ze Spółdzielczą Kasa Oszczędnościowo – Kredytową w M. w wysokości 670 tys. zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie częściowym winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jego i rodziny. Po przeprowadzeniu analizy przedłożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów źródłowych nie można uznać, aby P. D. przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. W złożonym formularzu "PPF" jako jedyne źródło dochodów skarżący wykazał dochód z umowy o pracę w wysokości brutto 3.510,22 zł (2.512,36 zł netto) miesięcznie. Jako źródło dochodu pozostającej we wspólnym gospodarstwie małżonki A. D. wnioskodawca wskazał umowę o pracę, a wysokość dochodu określił na kwotę 6.420 zł brutto (4.600 zł). Strona podała także informację, iż żona posiada koszty wynikające z uzyskanej w SKOK w wysokości ok. 15 tys. zł miesięcznie. Z związku z tym, że suma wykazanych dochodów netto małżonków wyniosła 7.112,36 zł, a wysokość samej raty kredytowej spłacanej przez żonę wnioskodawcy ok 15 tys. zł, uzasadnione było wezwanie skarżącego do udokumentowania wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków z uwzględnieniem wszystkich kosztów, które ponosi w miesiącu rodzina na konieczne utrzymanie (media, wyżywienie, edukacja, ewentualne leczenie). Wezwanie to zostało przez skarżącego wykonane jedynie częściowo, bowiem P. D. przesłał wyłącznie dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów, nie odnosząc się przy tym do wezwania w zakresie udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem jego rodziny. Orzekający nie dysponuje zatem żadnymi informacjami w przedmiocie skali i wysokości ponoszonych wydatków, nie może zatem dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych dochodów i ponoszonych w miesiącu kosztów w rodzinie skarżącego. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala zatem na wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżącego i tym samym nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przesłał ponadto wyciągów z rachunków bankowych swojej żony z ostatnich trzech miesięcy, harmonogramu spłaty rat zaciągniętej pożyczki w SKOK, ani wyjaśnienia z jakich środków spłacane są raty w wysokości ok. 15 tys. zł. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji, uniemożliwiający ustalenie, czy faktycznie rodzina skarżącego znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Ta zaś bez zestawienia dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Podsumowując należy stwierdzić, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.