I SA/Kr 1491/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K.o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: I. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka; II. oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca we wniosku skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagała się przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 47-letnim synem M. Ich miesięczny dochód wynosi 3 329,98 zł i stanowi go emerytura skarżącej wraz z dodatkiem dla osób represjonowanych. Syn skarżącej nie osiąga żadnych dochodów. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 294,05 m² oraz działek o powierzchni 0,3286 ha, 0,0900 ha i 0,2010 ha, stanowiących wraz z domem jedną całość. Skarżąca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Posiada dwa samochody wyprodukowane w 1986 i 1994 r., wymagające stałej naprawy. Skarżąca podała, że nie jest w stanie sama prowadzić swojej sprawy z uwagi na swój wiek, jak również stan zdrowia. Podała również, że ponosi wysokie wydatki na utrzymanie domu oraz opiekę lekarską. W piśmie z dnia 21 października 2010 r. – stanowiącym odpowiedź na wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnia wniosku, skarżąca podała, że jej wydatki uzależnione są "od aktualnych potrzeb życia codziennego". Wydatki na media zależą od pory roku – są wyższe w sezonie grzewczym. Podała, że jej sytuacja materialna uniemożliwia posiadanie jakichkolwiek oszczędności. Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: dowodu wpłaty kwoty 503,61 zł za gaz, dowodu wpłaty kwoty 111,43 zł za usługi telekomunikacyjne, potwierdzenia wpłaty raty kredytowej w wysokości 128,42 zł, dowodu wpłaty kwoty 359,97 zł za energię elektryczną, potwierdzenia płatności kwoty 115,41 zł za wodę, potwierdzenia wpłaty kwoty 69,00 zł tytułem opłaty abonamentowej na rzecz I. S.A., potwierdzenia wpłaty należności za gospodarowanie odpadami komunalnymi – 210,00 zł, historię rachunku bankowego M.K. za okres od 1 lipca do 21 października 2014 r., rocznego obliczenia podatku PIT-40 J.K. za rok podatkowy 2013, zeznania PIT-37 za 2013 rok M. K., odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych nieruchomości oraz dwóch dowodów rejestracyjnych samochodów Volvo 850, rok produkcji 1994 i Volvo 740, rok produkcji 1986. W sprzeciwie wniesionym od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2014 r., którym ustanowiono dla skarżącej adwokata z urzędu i oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżąca reprezentowana przez wyznaczonego adwokata podniosła, że "prawo do sądu jest prawem konstytucyjnym zatem wszelkie wymogi formalne - w tym obowiązek ponoszenia kosztów, winny być w postępowaniu sądowym interpretowane w sposób nie naruszający powyższej zasady". Podała, że aktualnie płaca minimalna w Polsce wynosi 1 680 zł brutto (1 237,20 zł netto) zatem jej dochód miesięczny jest zbliżony do wysokości płacy minimalnej. Ponownie podała również, że nie jest wstanie udokumentować wszystkich ponoszonych wydatków, np.: kosztów wyżywienia, ubrania, leczenia. Zaznaczyła, że ma 84 lata i cierpi na szereg poważnych schorzeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek zasługiwał na uwzględnienie jedynie w części. Na podstawie art. 260 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że skuteczne (w terminie) wniesienie sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza w przedmiocie prawa pomocy powoduje, że wniosek o jej przyznanie podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Ponadto należy wskazać, że następstwem skutecznego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej zaskarżonego orzeczenia w całości, nawet jeśli strona zaskarżyła jedynie niekorzystną dla siebie część tego orzeczenia. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych, stąd dawniej opisywaną instytucję nazywano "prawem ubogich" (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r. I GZ 97/14, wszystkie orzeczenia na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, natomiast ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy do Sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. ustanowienia dla niej adwokata i zwolnienia jej od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym związanym ze sprawą, do którego poniesienia zobowiązana jest skarżąca, jest wpis od skargi w kwocie 100 zł. Skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym z bezrobotnym synem i miesięcznie mają do dyspozycji kwotę 3 329,98 zł. Biorąc pod uwagę wysokość udokumentowanych przez skarżącą wydatków, m.in. z tytułu opłat za media i uwzględniając dalsze (nieudokumentowane) wydatki ponoszone, m.in. na wyżywienie czy leczenie, w ocenie Sądu skarżąca jest w stanie poczynić oszczędności tak by uiścić kwotę wymaganą tytułem wpisu. Podkreślić należy, że skarga została złożona pismem datowanym na 30 lipca 2014 r. – w ocenie Sądu, w przeciągu ponad pół roku skarżąca była w stanie zaoszczędzić 100 zł przy poziomie uzyskiwanych dochodów i dokonywanych wydatków na inne cele. Zatem w tym zakresie Sąd postanowił jak w pkt II sentencji i oddalił wniosek. Należy zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r. I FZ 88/14). Z akt sprawy nie wynika, by niemożliwe było zdobycie takich funduszy przez skarżącą. Natomiast, w ocenie Sądu zasadne jest uwzględnienie wniosku skarżącej w pozostałej części, tj. ustanowienie dla niej adwokata z urzędu. Dodatkowe obciążenie finansowe, w postaci opłacenie fachowego pełnomocnika, mogłoby bowiem prowadzić do uszczerbku koniecznego utrzymania dla skarżącej i będącego na jej utrzymaniu syna. Sąd wziął pod uwagę, że skarżąca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, skarżąca jest osobą w podeszłym wieku, zarówno ona, jak i jej syn wymagają opieki lekarskiej. Ponadto w rozpoznawanej sprawie pojawiają się zagadnienia o charakterze proceduralnym, które wymagają fachowej wiedzy prawniczej. Z tych też względów Sąd orzekł jak w pkt I postanowienia.