I SA/Kr 150/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.W. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r. częściowo uwzględniającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: 1. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego ponad kwotę 500 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. W dniu 13 kwietnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego M.W. o udzielenie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący oświadczył, że nie stać go obecnie na uiszczenie wpisu sądowego, który wynosi na tym etapie postępowania 2.000 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego [...] na kwotę ponad 180.000 zł, nadto skarżący obowiązany jest płacić alimenty na córkę w kwocie 500 zł miesięcznie. Dalej podał, że nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z dorywczych prac, z których osiąga dochód ok. 800 zł brutto miesięcznie. Nie ma żadnych oszczędności, nieruchomości oraz cennych ruchomości, które mógłby spieniężyć. Z uwagi na złą sytuację materialną wprowadził się do matki i jest na jej utrzymaniu. Matka skarżącego ma bowiem mieszkanie w Tychach o pow. 47 m kw., wnioskodawca natomiast jest najemcą lokalu w W. należącego do TBS sp. z o.o. Czynsz i media za ów lokal opłaca matka, jednak wnioskodawca przedłożył również wezwania o zapłatę świadczące o tym, że istnieje zadłużenie w zapłacie czynszu oraz opłat dodatkowych. Miesięczny dochód matki to 2.700 zł brutto tytułem emerytury, jest ona również właścicielką samochodu Opel corsa z 2008 r. wnioskodawca wskazał również, że cierpi na przewlekłe zapalenie zatok nosowych, nie stać go jednak na leczenie, choć ma skierowanie do szpitala. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. referendarz sądowy tut. Sądu zwolnił skarżącego od wpisu sądowego w ½ części, w pozostałym zakresie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył w terminie sprzeciw, w którym podniósł, że nie jest w stanie uiścić tytułem wpisu kwoty 1.000 zł, ale przy wsparciu rodziny może uiścić kwotę 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie powyższe twierdzenia wskazać należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie w części. Z akt sprawy wynika bowiem, że obecnie jest on zadłużony, bezrobotny, bez prawa do zasiłku, w zasadzie bez jakiegokolwiek majątku, pozostaje na utrzymaniu matki. Jedynym jego źródłem dochodu jest wynagrodzenie jakie otrzymuje z prac dorywczych. Wnioskodawca sygnalizuje również kłopoty z zapłatą obowiązkowych opłat czynszowych, ma nadto problemy zdrowotne. W tej sytuacji Sąd postanowił zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego ponad kwotę 500 zł, zwłaszcza ze sam wnioskodawca zadeklarował, że taką kwotę jest w stanie wygospodarować przy wydatnej pomocy rodziny. W pozostałym zaś zakresie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych należało oddalić, gdyż z pola widzenia nie może umknąć fakt, że we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje z matką, która uzyskuje stały dochód i jest zdolna do finansowego wsparcia syna pozostającego na jej utrzymaniu. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.