I SA/Kr 1510/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24.10.2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za lata 1994-1997 wraz z odsetkami. postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ½ części Do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24.10.2007r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za lata 1994-1997 wraz z odsetkami. Jak wynika z "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" zawartego we wniosku oraz przedłożonych dokumentów J.B. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką : A. B. ur. w 1982r. oraz synami : M.B. ur. w 1981r. i M. B. ur. w 1990r. J. B. ze względu na stan zdrowia i wiek (60 lat) nie może znaleźć stałego zatrudnienia. Z pracy dorywczej uzyskuje natomiast wynagrodzenie w wysokości ok. 800 zł. miesięcznie. Jego dochód w 2007r. wyniósł natomiast 1 299 zł. i jak oświadcza w 2008r. nie przyznano mu pomocy finansowej z funduszy w Powiatowym Ośrodku Pomocy Rodzinie , Ośrodku Pomocy Społecznej i innych środków publicznych. M. B. uzyskuje z pracy dorywczej sumę ok. 600 zł. miesięcznie a w 2007 r. uzyskał łączny dochód w wysokości 3 166 zł. A. B. uzyskuje z tytułu prac dorywczych kwotę ok. 400 zł. miesięcznie a w 2007r. nie wykazała dochodów. M. B. jest uczniem i otrzymuje 600 zł. tytułem alimentów. Miesięczne wydatki rodziny kształtują się na poziomie 1400 zł. i obejmują koszty: pieczywa – 120 zł. (15 razy w miesięcy po 8 zł. ), nabiału – 180 zł. (15 razy w miesiącu po 12 zł. ), mięsa , wędlin – 240 zł. (8 razy w miesiącu po 30 zł. ), innych produktów żywnościowych - 240 zł. , prądu – 105 zł. , gazu do kuchenki – 45 zł. , ubrań – ok. 200 zł., środków czystości – 50 zł. , opału – 170 zł. , inne wydatki pochłaniają natomiast ok. 90 zł. Rodzina mieszka w domu o pow. 110 m2 obciążonym hipoteką przymusową w wysokości 547 361, 69 zł. Strona skarżąca nie posiada ruchomości o wartości pow. 3000 euro ani oszczędności pieniężnych. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz. 1270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza, wiąże się bowiem ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.(por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84) Warto zauważyć ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości, zwłaszcza , że do tej pory J. B. był w stanie uiszczać opłaty sądowe (250 zł. ,100 zł.). Poza tym trzeba mieć na względzie, iż wszyscy członkowie rodziny uzyskują dochód. W związku z tymi okolicznościami zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w całości było by niezasadne. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż dochody rodzinny nie są zbyt wysokie i nie mają charakteru stałego, orzecznik stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w ½ części będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym i nie spowoduje pogorszenia jej warunków bytowych. Warto bowiem przypomnieć, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Biorąc pod uwagę powyższe , na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz .1270) orzeczono jak w sentencji.