I SA/Kr 1522/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosków M. J. i I. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24.09.2008r. nr [....],[...],[....],[....] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2002 i 2003 oraz określenia wysokości odsetek za zwłokę od zaniżonych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2002r. i 2003r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ¾ części 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski M. J. i I. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24.09.2008r. nr [...], [...], [...], [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2002 i 2003 oraz określenia wysokości odsetek za zwłokę od zaniżonych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2002r. i 2003r. Jak wynika z uzasadnień wniosków , "oświadczeń o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", akt sprawy oraz przesłanych dokumentów, M. J. ur. w 1954r. i I. J. ur. w 1939r. mieszkają w domu będącym własnością dzieci i wnuków I. J.. Prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. I. J. otrzymuje emeryturę w wysokości 800 zł. miesięcznie. W 2009r. z tego tytułu uzyskała 11 170 zł. M. J. prowadzi natomiast działalność gospodarczą , która przynosi mu dochód w wysokości ok. 4200 zł. miesięcznie. W 2009r. z tego tytułu osiągnął dochód w wysokości 44 014,72 zł. przy przychodzie wynoszącym 968 891,55 zł. W miesiącu kwietniu 2010r. podstawa opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług w ramach prowadzonej przez niego działalności wyniosła z kolei 71 230 zł. M. J. posiada rachunki w ING Banku Śląskim S.A. , Polbanku EFG (EFG Eurobank Ergasias S.A. ) . I J. ma natomiast konto w mBanku (Bankowość Detaliczna BRE Banku S.A.), którego saldo na dzień 14.06.2010r. wynosiło 1 945,74 zł. Miesięczne koszty utrzymania małżonków obejmują : wydatki na media – 1500 zł. , wydatki na wyżywienie i lekarstwa – 1500 zł. , wydatki na odzież, artykuły chemiczne i drobny sprzęt agd – 100 zł. Ponadto płacą oni również raty zaciągniętego kredytu w wysokości 1500 zł. i zobowiązania alimentacyjne w wysokości 500 zł. Zarówno M. J. jak i I. J. nie posiadają lokat bankowych, oszczędności czy przedmiotów wartościowych. M. J. jest współwłaścicielem działki w B., obecnie zajętej przez komornika. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ) Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oboje małżonkowie uzyskują stały miesięczny dochód w łącznej wysokości ok. 5000 zł. M. J. prowadzi dochodową działalność gospodarczą , w ramach, której dokonuje transakcji o znacznych wartościach (jak wynika z rachunków bankowych od kilku do kilkunastu tysięcy złotych). I. J. posiada natomiast na koncie kwotę 1 945,74 zł. Przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym byłoby zatem niezasadne. Jej sytuacja finansowa nie ma bowiem znamion ubóstwa a wymienione okoliczności przesądzają o konieczności partycypacji strony skarżącej w kosztach sądowych. Warto bowiem pamiętać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Podkreślić należy zresztą, iż strona skarżąca była w stanie uiścić łączne koszty wpisu w wysokości 4 669 zł. Orzekający wziął jednak pod uwagę fakt, iż od czasu ostatnich orzeczeń dotyczących zwolnienia od kosztów sadowych w ½ części (postanowienia z dnia 24.04.2009r.) dochód M. J. uległ zmniejszeniu. W roku 2008r. opiewał on na kwotę 129 533,99 zł. natomiast w roku 2009 wyniósł 44 014,72 zł. Stąd też zwiększenie zakresu zwolnienia od kosztów sądowych do ¾ części stało się uzasadnione. Zauważyć trzeba jednocześnie , iż zwolnienie to na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego będzie dla strony tym bardziej odczuwalne , że Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221 poz. 2193 z p.zm.) przewiduje , iż wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi (§ 3 ). Zwolnienie zatem strony skarżącej od kosztów sądowych w ¾ części i oddalenie wniosku w pozostałym zakresie będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie jej warunków bytowych . W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§ 3, art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.