I SA/Kr 1523/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 września 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę od zaniżonych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2002 rok p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 września 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę od zaniżonych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2002 rok. Z informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną I.J.. Ich miesięczny dochód wynosi 10.200 zł i stanowi go dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w wysokości 9.500 zł oraz emerytura żony w wysokości 700 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi udział ½ we własności działki położonej w B. (obecnie zajętej przez komornika). Nie deklaruje on posiadania zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy M. J. podniósł, iż nie uzyskuje dochodów z innych źródeł przychodu poza pozarolniczą działalnością gospodarczą. Osiągnięte dochody wnioskodawca przeznacza niemalże w całości na potrzeby prowadzonego przedsiębiorstwa oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych swoich oraz żony (wyżywienie, odzież, bieżące opłaty). Małżonka otrzymuje emeryturę w wysokości około 700 zł miesięcznie. Z uwagi na istotne problemy z płynnością finansową prowadzonego przedsiębiorstwa skarżący zmuszony był zaciągnąć kredyty bankowe (200.000 zł w Bank [...] i 120.000 zł w P. ), przy czym kredyt udzielony przez P. przeznaczony został w całości na spłatę zobowiązań podatkowych w podatku VAT. Na poczet spłaty kredytów ustanowione zostały zabezpieczenia m. in. w postaci weksla wystawionego przez stronę na rzecz banku. Znaczna część budżetu domowego przeznaczona jest na spłatę zobowiązań bankowych. Ze względu na stan zdrowia skarżący obowiązany jest do stałego przyjmowania lekarstw oraz okresowego wykonywania badań lekarskich. Na koszty leczenia składają się także wydatki związane z zakupem lekarstw używanych okresowo. Wnioskodawca nie posiada obecnie żadnych oszczędności. Miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: 3.700 zł utrzymanie domu, lokalu użytkowego oraz zaspakajanie potrzeb życiowych, 300 zł koszty leczenia, 3.420 zł koszty pracownicze (w tym wynagrodzenia), 1.500 zł podatek dochodowy. Łącznie obciążenia skarżącego wynoszą 8.920 zł. Mając na uwadze powyższe M. J. nie dysponuje aktualnie odpowiednimi środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie kosztów postępowania. Uiszczenie kosztów spowodowałoby zachwianie płynności finansowej nie tylko budżetu domowego. Wnioskodawca zostałby w praktyce zmuszony do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, a przez to pozbawienia jedynego źródła dochodu. Sytuacja taka zagroziłaby podstawie egzystencji skarżącego i jego żony, a ponadto sprowadziłaby niebezpieczeństwo pogorszenia się stanu zdrowia wskutek faktycznej niemożności kontynuowania leczenia wynikającej z braku środków finansowych. Uiszczenie opłat sądowych spowodowałoby utratę możliwości spłacania zaciągniętych kredytów bankowych. To z kolei prowadziłoby do faktycznego pozbawienia strony całego jej majątku, który obciążony byłby egzekucją bankową. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego przesłał następujące dokumenty: wnioski o przyznanie prawa pomocy uzupełnione o podpis, zestawienie miesięcznych wydatków rodziny poparte stosownymi rachunkami, wyciągi z kont bankowych, zeznania podatkowe za 2007 rok (PIT 36L, PIT 37 i PIT/B), pokwitowanie wpłaty zaległości i kosztów w podatku dochodowym za 2002 i 2003 rok, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT-40A oraz deklarację VAT-7 za grudzień 2008. Skarżący oświadczył, że w roku 2008 przychód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wyniósł 1.163.199,90 zł, a dochód brutto 129.533,99 zł. Dom w B. przy ul. S. jest współwłasnością M. P., M. P., T. P. i E. P., M. J. oświadczył również, że wynagrodzenie pełnomocnika finansowane jest z przychodów z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (MP z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga średni miesięczny przychód w wysokości 9.500 zł. Kwota tych przychodów jest ponad siedmiokrotnie wyższa niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną liniowo. Z załączonego odpisu zeznania podatkowego PIT-36L wynika, że wysokość przychodów z prowadzonej działalności za rok 2007 wyniosła 1.067.975,65 zł przy kosztach uzyskania przychodu 971.568,80 zł, co dało dochód w wysokości 96.406,85 zł. Ze złożonego oświadczenia wynika, że za rok 2008 skarżący osiągnął przychód 1.163.199,40 zł, a dochód wyniósł 129.533,99 zł. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Dodać należy, iż analiza przepływu środków finansowych na rachunkach bankowym wskazuje, że skarżący reguluje zobowiązania w kwotach znacznie wyższych od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Poza tym skarżący dysponuje na rachunku bankowym wolnymi środkami, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06. ). Należy także zauważyć, że strona skarżąca korzysta z pomocy radcy prawnego, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący, jako osoba uzyskująca miesięczne dochody kwocie 9.500 zł, prowadząca działalność gospodarczą przynoszącą dochody – nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).