I SA/Kr 1525/09

Sygn. akt I SA/Kr 1525/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędziowie: WSA Agnieszka Jakimowicz, WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2010r., sprawy ze skargi K. S., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 17 sierpnia 2009r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji . Zakład Ubezpieczeń Społecznych - decyzją nr [...] z 10 kwietnia 2009 roku, znak [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 2 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 roku, Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił umorzenia K. S. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu organ wskazał, że K. S. zwrócił się o umorzenie opisanych należności, wskazując, że w związku z przebywaniem w zakładzie karnym nie jest w stanie ich uregulować. Następnie wskazano, że zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane jedynie w wypadku ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu tego przepisu. W stosunku do płatników składek, będących jednocześnie ubezpieczonymi, możliwe jest również umorzenie na zasadach, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wówczas zobowiązany musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności bez uszczerbku dla niego i jego rodziny. Zakład podkreślił, że w oby wypadkach umorzenie opiera się na uznaniu administracyjnym, a zatem może, ale nie musi nastąpić. Następnie w uzasadnieniu wskazano, że zdaniem organu nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności świadczenia, ponieważ istnieją możliwości jego egzekucji. Nadto K. S. nie wykazał, aby spłata zaległych składek zagroziła zaspokojeniu potrzeb życiowych jego lub jego rodziny, a niemożliwość uzyskiwania dochodu nie ma charakteru trwałego. K. S. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, że nie jest już właścicielem samochodu, nadto został uznany za osobę niezdolną do pracy i z tego względu nie będzie mógł spłacić należności. Decyzją nr [...] z 17 sierpnia 2009 roku, znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 roku, Nr 11, poz. 74 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Prezes Zakładu podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek następuje w drodze tzw. uznania administracyjnego, a zatem decyzja ma charakter uznaniowy- odmowa może nastąpić nawet wówczas, gdy ustalona zostanie całkowita nieściągalność zaległości. W uzasadnieniu wskazano też, że w niniejszej sprawie nie zachodzą ani przesłanki umorzenia z tytułu całkowitej nieściągalności, ani też z tytułu skutków, jakie spłata mogłaby spowodować dla skarżącego i jego rodziny. We wniesionej w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze K. S. nie wskazał, jakiego sposobu zakończenia postępowania sądowego oczekuje. Skarżący podniósł, że zadłużenie nie może być uregulowane ani przez niego, ani przez jego rodzinę. On sam przebywa w zakładzie karnym, nadto jest niezdolny do pracy. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę, jednak wydaje ją na utrzymanie własne i uczącego się syna. Podniósł także, iż zaległości powstały z przyczyn od niego niezależnych, gdyż od 2000 roku odbywa karę pozbawienia wolności. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 4 zd. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Stosownie do art. 127 i n. k.p.a., postępowanie drugoinstancyjne może zostać zainicjowane tylko i wyłącznie przez stronę, a zatem organ odwoławczy nie posiada kompetencji do wszczęcia go z urzędu. Oznacza to również, że w braku skutecznie wniesionego odwołania, orzekanie przez organ drugiej instancji będzie działaniem, naruszającym przepisy procesowe. Podobnie ocenić należy sytuację, kiedy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, pomimo że stosowny wniosek, będący substratem odwołania, nie został skutecznie złożony. Zauważyć również należy, że odwołanie albo wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy mogą zostać złożone jedynie od decyzji organu pierwszej instancji, która weszła do obrotu prawnego. Decyzja organu pierwszej instancji, która nie została doręczona skutecznie, w sensie prawnym jest decyzją nieistniejącą (w obrocie prawnym). W orzecznictwie słusznie wskazuje się, że utrzymanie w mocy decyzji nieistniejącej przez organ odwoławczy stanowi rażące naruszenie prawa (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 8 października 2007 roku, sygn. akt V SA/Wa 960/07, Lex Omega nr 471555), podobnie jak orzekanie przez organ odwoławczy w sytuacji, kiedy postępowanie nie zostało jeszcze zakończone w pierwszej instancji decyzją administracyjną (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 listopada 1991 roku, sygn. akt SA/Wr 1097/91, OSP 1995/1/20). Wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa stanowi- stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.- podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Trzeba wskazać, że w myśl art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Natomiast decyzja administracyjna zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym od momentu jej skutecznego doręczenia. Przesądza o tym art. 110 k.p.a. stanowiący, iż organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Po drugie, od dnia doręczenia zaczyna bieg termin do złożenia właściwego środka zaskarżenia. W uzupełnieniu powyższych rozważań trzeba przypomnieć, że w myśl ogólnej zasady, stanowionej przez art. 40 § 1 k.p.a., pisma – a zatem również decyzje administracyjne- doręcza się stronie, a gdy działa przez przedstawiciela- temu przedstawicielowi. Istotny wyjątek jest jednak przewidziany w art. 40 § 2 k.p.a., stosownie do którego jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Zatem jeżeli w sprawie nastąpiło skuteczne ustanowienie pełnomocnika przez stronę, za doręczoną w rozumieniu art. 110 k.p.a. można uznać taką decyzję, która została doręczona temu pełnomocnikowi. W niniejszej sprawie skarżący K. S. na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji udzielił w dniu 10 grudnia 2008 roku pełnomocnictwa K.S., wskazując jednocześnie jej adres (str. 59 akt administracyjnych). Natomiast decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została ekspediowana (str. 81 akt) oraz doręczona (str. 89- 90 akt) pod adresem pobytu samego skarżącego. Z powyższego wynika, że naruszony został art. 40 § 2 k.p.a., w konsekwencji decyzji organu pierwszej instancji nie doręczono skutecznie stronie i nie weszła ona do obrotu prawnego w myśl art. 110 k.p.a. Nie mogła być ona zatem przedmiotem skutecznego zaskarżenia wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nadto nie rozpoczął biegu termin do złożenia wniosku. Oznacza to, że wydając decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył w rażący sposób art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 zd. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wada taka, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W dalszym toku postępowania sprawy jej akta winny zostać zwrócone Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, brak bowiem stosownego pisma, wszczynającego postępowanie drugiej instancji. Natomiast organ pierwszej instancji winien przede wszystkim skutecznie doręczyć swoją decyzję, mając na uwadze treść art. 40 § 2 k.p.a. oraz wskazania, zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.