I SA/Kr 1527/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. G. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2010r., oddalającego wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 września 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego za 2008r. postanawia odmówić przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi podatniczki J. G. oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 września 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego za 2008r. W dniu 30 grudnia 2009r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata a następnie w dniu 11 lutego 2001r. uzupełniła powyższy wniosek. We wniosku tym Skarżąca oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego wynosi 4.053,58 zł. Według oświadczenia w skład majątku Skarżącej wchodzi mieszkanie o pow. 32 m2. Na uzasadnienie wniosku skarżąca podała, iż jest inwalidką I grupy, bez możliwości korzystania z prawa do obrony. Ma 85 lat. Zły stan zdrowia. Ma ograniczona zdolność poruszania się, widzenia oraz coraz częstsze zaburzenia pamięci. Ponadto w związku z kupnem mieszkania oraz stanem zdrowia wymagającym leczenia Skarżąca zaciągnęła kredyty w banku PKO BP, AIG Bank, LUKAS Bank, SKOK Stefczyka na łączną kwotę 35.000 zł. W piśmie z dnia 11 lutego 2010r. uzupełniającym wniosek, Skarżąca oświadczyła, że od 10 lat tj. od śmierci matki, J. K. jej centrum życiowe znajduje się w W., w mieszkaniu przy. ul. M. Z tego tytułu zmuszona jest porywać opłaty za media co w każdym miesiącu stanowi kwotę 300 zł. Opłata za telefon komórkowy w grudniu wyniosła 103,98b zł, a w styczniu 2010r. 86,99 zł. Skarżąca wyjaśniła również, że ma jednego syna, który od dwóch lat nie ma stałej pracy, jest bezrobotny. Sama prowadzi gospodarstwo domowe a syn pomaga w wypadku choroby i w cięższych pracach. Do pisma Skarżąca dołączyła odcinki pobieranego świadczenia emerytalnego za miesiąc grudzień 2009r. i styczeń 2010r., harmonogramy spłat zaciągniętych kredytów w banku PKO BP ( 2X), SKOK Stefczyka, AIG Bank Polska SA na łączną kwotę 2.652,99 zł. Postanowieniem z dnia 22 marca 2010r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Skarżąca w złożonym oświadczeniu przedstawiła jedynie okoliczności świadczące o złej sytuacji finansowej co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje ona nieujawnionymi źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone no pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Zdaniem Sądu nieujawnionym źródłem dochodu może być czynsz najmu za lokal nr [...] położony w budynku przy ul. D. . Może o tym świadczyć ujawniona w historii przepływu środków pieniężnych na rachunku bankowym za miesiąc grudzień 2009 r.- wpłata G. G. w wysokości 1.100 zł ( nieopisana). Skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowuje się do kwestii utrzymania lokalu przy ul. D.. Natomiast podaje szczegóły dotyczące utrzymania lokalu po matce, położonego w Wieliczce ale bez przedłożenia jakichkolwiek kserokopii opłacanych rachunków, mimo wezwania Sądu. Podkreślono nadto, że skoro Skarżąca zaciągnęła kredyty to musiało się to mieścić w jej możliwościach finansowych tzn. Skarżąca oceniła swoją sytuację finansową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyty jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem. Założenie, że konieczność spłaty kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostanie w kolejności ich zaspakajania. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie Skarżąca wniosła sprzeciw i podniosła, że mieszka w pokoju z wnukiem M. G. w mieszkaniu przy ul. D. w K. W mieszkaniu tym w osobnym pokoju mieszka synowa G. G. i to ona z synem utrzymują mieszkanie i pomagają Skarżącej robiąc skromne zakupy, zapewniają dostęp do mediów oraz pokrywają czynsz za powyższe mieszkanie. Mieszkanie to jest mieszkaniem lokatorskim. Skarżąca wskazała również, że sprzedaje szczotki i ubrania uzyskując w ten sposób 200 zł miesięcznego zysku. Wpłata na rachunek bankowy Skarżącej w wysokości 1.100 zł dokonana przez G. G. była z tytułu pożyczki. Podkreśliła także, że jej zły stan zdrowia powoduje, że wymaga stałej opieki a to wymaga środków pieniężnych. W załączeniu przedłożyła kartę informacyjną z Specjalistycznego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w K. z dnia 16 marca 2001r. z treści której wynika, że Skarżąca przewróciła się oraz wynik konsultacji z dnia [...] kwietnia 2010r. sporządzony przez Szpital Specjalistyczny . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie podnieść wpada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednak konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi zatem odstępstwo od (również) konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP). Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04, lex nr 393645). Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W niniejszej sprawie Skarżąca wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i ustanowienie adwokata. Warunki jakie winna spełniać by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Skarżąca podnosiła, że posiada stałe miesięczne dochody w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 2.989 zł netto. Jej miesięczne wydatki wynoszą 2.952.99 zł i nie uwzględniają kosztów wyżywienia, ubrań, środków czystości, lekarstw. Po ich doliczeniu oraz doliczeniu kosztów utrzymania mieszkania przy ul. D. koszty te znacznie wzrosłyby co prowadzi to wniosku, iż wydatki skarżącej znacznie przekraczają jej miesięczne dochody. Skarżąca nie wyjaśniła jednak skąd uzyskuje środki na pokrycie różnicy między dochodem a wydatkami. Prowadzą do wniosku, iż Skarżąca w złożonym oświadczeniu przedstawiła jedynie okoliczności świadczące o złej sytuacji finansowej co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje ona nieujawnionymi źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone no pokrycie kosztów sądowych w sprawie. W ocenie Sądu nieujawnionym źródłem dochodu może być czynsz najmu za lokal nr [...] położony w budynku przy ul. D. Może o tym świadczyć ujawniona w historii przepływu środków pieniężnych na rachunku bankowym za miesiąc grudzień 2009 r.- wpłata G. G. w wysokości 1.100 zł ( nieopisana). W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu, Skarżąca wskazała natomiast , iż kwota 1.100 zł która wpłynęła na jej konto stanowi kwotę tytułem przyznanej pożyczki. Nie wyjaśniła jednak jaki charakter miała ta pożyczka. Skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowuje się do kwestii utrzymania lokalu przy ul. D. poprzestając na ogólnym twierdzeniu , że jest na utrzymaniu wnuka i synowej jednakże nie wskazała czy opłaty tytułem czynszu, wydatki na wyżywienie są ponoszone miesięcznie, regularnie w sposób stały), czy sporadycznie (okazjonalnie) w jakiej wysokości są to wydatki i na co ( na prąd , gaz, energię elektryczną, wodę śmieci, telefon komórkowy, telefon). Skarżąca podała, iż utrzymuje lokal po matce, który położony jest w W. ale w ogóle nie udokumentowała jakichkolwiek wydatków związanych z jego utrzymaniem. Nadto Skarżąca wskazała na swój zły stan zdrowia jednakże nie przedstawiła żadnych dokumentów (rachunków, faktur) świadczących o ponoszeniu wydatków na leczenie i zakup lekarstw) mimo, że z kart szpitalnych wynika, że lekarze zaordynowali Skarżącej leki. Skarżąca nie wskazała też, że ze względu na złą sytuację majątkowa nie jest w stanie wykupić rzeczonych leków. Odnosząc się natomiast do kwestii spłacania przez Skarżącą rat kredytów należy podkreślić, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku właśnie koszty regulowania rat kredytu nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Jak wykazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1363/04 " fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy". Zauważyć należy, iż skoro Skarżąca zaciągnęła kredyty to musiało się to mieścić w jej możliwościach finansowych tzn. Skarżąca oceniła swoją sytuację finansową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyty jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem. Założenie, że konieczność spłaty kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostanie w kolejności ich zaspakajania. Należy też zwrócić uwagę czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich, a do takiej kategorii osób z pewnością nie można zaliczyć skarżącej z jej majątkiem i miesięcznymi dochodami. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną ( do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Reasumując przedstawiona przez Skarżącą sytuacja finansowa nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżąca dysponująca stałym dochodem a nadto jak sama wskazała w uzasadnieniu złożonego sprzeciwu miesięcznie dodatkowo zarabia 200 zł sprzedając szczotki i ubrania w K. Fakt spłaty kredytu, czy też innych obciążeń nie mających charakteru wydatków koniecznych nie może zaważyć na ocenie istnienia po stronie skarżącej pozytywnych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przedstawiona przez Skarżącą sytuacja materialna i rodzinna nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, Sąd uwzględnił poglądy prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.; postanowienie z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, niepubl.; postanowienie z 19 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1115/04, niepubl.; postanowienie z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, niepubl.; postanowienie z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.) Reasumując, w ocenie sądu Skarżąca nie wykazał, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy choćby w najmniejszym wymiarze. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji.