I SA/Kr 1543/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Inga Gołowska sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2022r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. z 9 listopada 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r.; uchyla zaskarżoną decyzję. W dniu 16 czerwca 2020r. P. S. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020r. Pismem z 23 czerwca 2020r płatnik był wzywany o złożenie dokumentów za okres od stycznia do maja 2020 r. Decyzją z 3 sierpnia 2020r. nr [...], na podstawie art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm., dalej: "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. wskazując, iż deklaracja rozliczeniowa wpłynęła do ZUS po wymaganym terminie tj. 30.06.2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik, załączając zrzuty z ekranu wskazujące na błędy systemowe i próby ich usunięcia przy pomocy infolinii organu, a także potwierdzenie nadania przesyłki normalną pocztą w dniu 30 czerwca 2020r. do organu wskazał, iż w wyniku awarii systemu informatycznego organu nie można było załączyć deklaracji, o jakie skarżący był wzywany. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS wydał dnia 9 listopada 2020 r. decyzję nr [...], utrzymującą w mocy decyzję I instancji, powielając argumentację, że skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowych w ustawowym terminie, tj. do 30 czerwca 2020r. Organ podał, iż wymagane dokumenty zostały włączone dopiero po ich złożeniu 11 sierpnia 2020r., zaś podana we wniosku przesyłka polecona z dnia 30 czerwca 2020r. nie zawierała brakujących dokumentów. W skardze na ww. decyzję płatnik zarzucił, że w dniu 30 czerwca 2020r. Biuro Usług Finansowo-Księgowych w dobrej wierze przesłało deklaracje rozliczeniowe za miesiące marzec- maj 2020 r., w jednej z dwóch kopert, które następnie nadane zostały w urzędzie pocztowym listem poleconym (załączono kserokopie dowodów nadań). Deklaracje nie zostały wysłane elektronicznie, gdyż po aktualizacji oprogramowania, wystąpił błąd niemożliwy do rozwiązania, nawet przez informatyków z Biura obsługi klientów infolinii - na co przedstawił stosowną korespondencję. Podkreślił, iż nie może udowodnić pracownikom ZUS, że deklaracje zostały dostarczone, gdyż oni powołują się na złożone po raz wtórny deklaracje w formie papierowej 11 sierpnia 2020 - po telefonicznych ustaleniach pracownika ZUS z księgową. Księgowa skarżącego wystąpiła z pismem do ZUS o potwierdzenie, jakie dokumenty zostały przesłane w rzeczonych kopertach (mając notatkę sporządzoną w momencie pakowania przesyłek); uzyskała odpowiedź, iż ZUS nie udziela takich informacji. Nadmienił, iż bardzo często dokumentacja w ZUS "ginie", jest niezaewidencjonowana i brak jakichkolwiek śladów po jej istnieniu i składa się po kilka razy ten sam dokument. Załączył pismo ogólne do ZUS złożone przez BUFK Zysk, kserokopie korespondencji z POK Płatnik, kserokopie dowodów nadania przesyłek poleconych, kserokopie deklaracji rozliczeniowych za marzec-maj 2020 r. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie, podkreślając, iż dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za marzec - maj 2020r. zostały złożone przez płatnika 11 sierpnia 2020r. Organ prowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, że w przesyłkach nadanych 30.06.2020r przez Biuro Usług Finansowo-Księgowych nie znajdowały się dokumenty rozliczeniowe dotyczące skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Skarga jest uzasadniona. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy "covidowej", jest przesłanie, w myśl art. 31zq ust. 3 tej ustawy, deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ stwierdził, że płatnik tego obowiązku nie spełnił. Dokumenty rozliczeniowe złożył po obowiązującym ustawowo terminie. Skarżący natomiast wskazuje, że z jednej strony nastąpiła awaria system, co spowodowało, iż nie było faktycznej możliwości złożenia deklaracji w terminie w formie elektronicznej, stąd nadano je 30 czerwca 2020r. w formie przesyłki poleconej. Na powyższe okoliczności załączono uprawdopodabniające dokumenty. Zatem w okolicznościach sprawy kwestią sporną jest niedopełnienie przez stronę obowiązku terminowego złożenia dokumentów rozliczeniowych za okres marzec- maj 2020r., za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art, 10 § 1 k.p.a), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Ponadto należy zauważyć, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Ze wskazanego przepisu wynika obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy i zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów albo instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W niniejszej sprawie zastosowanie winien również znaleźć art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ winien uwzględnić także treść art. 9 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Istotne znaczenie ma w sprawie również art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Oceniając postępowanie prowadzone przez organ rozpoznający wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z wyżej powołanych przepisów. Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio i nie korzystali. W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygniecie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować, jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). W rozpoznawanej sprawie organ nie wywiązał się należycie z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a., co miały wpływ na wynik sprawy. O ile w następstwie złożenia przez stronę wniosku w dniu 16 czerwca 2020r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego i organ w dniu 23 czerwca 2020r. wezwał stronę do uzupełnienia braków w terminie 7 dni, to jednak organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji odmownej nie umożliwił stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, co stanowi o naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a. Strona zaś, jak wynika z jej pism oraz ze skargi posiadała udokumentowane zarzuty wskazujące na awarię systemu do składania wniosków oraz złożenie wobec awarii dokumentacji w tradycyjnej formie papierowej. W konsekwencji organ naruszył obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Zgodnie z intencją ustawodawcy strona nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zostać zmuszona do kwestionowania decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Poznaniu z 19 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po 211/21, w Szczecinie z 23 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 239/19). W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem. Naruszenie wyżej wskazanych przepisów uniemożliwiło stronie skarżącej przedstawienia dowodów, że nie doszło do nieprzedłożenia dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie, bądź nie nastąpiło to z jej winy, wyłączając jej prawo do uzyskania zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek i w konsekwencji doprowadziło do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Jest to tym bardziej istotne, iż uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu oraz trwający nadal stan epidemii, organ winien w sprawie rozważyć zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491). Uwzględniając powyższą regulację w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. W kontrolowanej sprawie organy pominęły te regulacje, uznając bez żadnego odniesienia się do kwestii podnoszonych przez stronę w postępowaniu (awaria systemu do składania wniosków oraz złożenie wobec awarii dokumentacji w tradycyjnej formie papierowej), iż znaczenie ma tylko formalistyczne podejście sprowadzające się do niezachowania terminu 30 czerwca 2020r. poprzez odnotowanie braku deklaracji w systemie elektronicznym. Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów kpa, mając na uwadze, że strona skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenie wyżej powołanych przepisów k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.